Bharat Devotion
Embroidered artwork for Os Yoga Sutras de Patañjali – Capítulo 2: O Caminho da Prática (Sādhanā Pāda): A yogi in lotus pose on a rock beside a mountain lake at sunrise, in embroidery

Os Yoga Sutras de Patañjali – Capítulo 2

O Caminho da Prática (Sādhanā Pāda)

Os Yoga Sutras de Patañjali – Capítulo 2

O Caminho da Prática (Sādhanā Pāda)

Esta é uma seleção de versos do segundo capítulo dos Yoga Sutras de Patañjali, que apresenta os ensinamentos fundamentais sobre a prática do yoga, incluindo a natureza dos obstáculos internos (kleshas) e os oito membros do yoga (ashtanga).

Versos

tapaḥsvādhyāyeśvarapraṇidhānāni kriyāyogaḥ
Tapah Svadhyayeshvara Pranidhanani Kriya Yogah

Verso 1

samādhibhāvanārthaḥ kleśatanukaraṇārthaśca
Samadhi Bhavanaarthah Klesha Tanu Karanaarthash Cha

Verso 2

avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ kleśāḥ
Avidya Asmita Raga Dveshabhiniveshah Kleshah

Verso 3

avidyā kṣetramuttareṣāṃ prasuptatanuvicchinnodārāṇām
Avidya Kshetram Uttareshan Prasupta Tanu Vichchhinnodaranam

Verso 4

anityāśuciduḥkhānātmasu nityaśucisukhātmakhyātiravidyā
Anitya Ashuchi Duhkhanatmasu Nitya Shuchi Sukhatma Khyatir Avidya

Verso 5

dṛgdarśanaśaktayorekātmatevāsmitā
Drik Darshana Shaktyor Ekatmatevasmita

Verso 6

sukhānuśayī rāgaḥ
Sukhanushayi Ragah

Verso 7

duḥkhānuśayī dveṣaḥ
Duhkhanushayi Dveshah

Verso 8

svarasavāhī viduṣo'pi tathārūḍho'bhiniveśaḥ
Svarasavahi Vidusho Pi Tatharudho Bhiniveshah

Verso 9

te pratiprasavaheyāḥ sūkṣmāḥ
Te Pratiprasava Heyah Sukshmah

Verso 10

dhyānaheyāstadvṛttayaḥ
Dhyana Heyas Tad Vrittayah

Verso 11

kleśamūlaḥ karmāśayo dṛṣṭādṛṣṭajanmavedanīyaḥ
Klesha Mulah Karmashayo Drishtadrishta Janma Vedaniyah

Verso 12

sati mūle tadvipāko jātyāyurbhogāḥ
Sati Mule Tad Vipako Jatyayur Bhogah

Verso 13

te hlādaparatāpaphalāḥ puṇyāpuṇyahetutvāt
Te Hlada Paritapa Phalah Punyapunya Hetutvat

Verso 14

pariṇāmatāpasaṃskāraduḥkhairguṇavṛttivirodhācca duḥkhameva sarvaṃ vivekinaḥ
Parinama Tapa Samskara Duhkhair Guna Vritti Virodhach Cha Duhkham Eva Sarvam Vivekinah

Verso 15

heyaṃ duḥkhamanāgatam
Heyam Duhkham Anagatam

Verso 16

draṣṭṛdṛśyayoḥ saṃyogo heyahetuḥ
Drashtri Drishyayoh Samyogo Heya Hetuh

Verso 17

prakāśakriyāsthitiśīlaṃ bhūtendriyātmakaṃ bhogāpavargārthaṃ dṛśyam
Prakasha Kriya Sthiti Sheelam Bhutendriyatmakam Bhogapavargartham Drishyam

Verso 18

viśeṣāviśeṣaliṅgamātraliṅgānāni guṇaparvāṇi
Visheshavishesha Lingamatralinganani Guna Parvani

Verso 19

draṣṭā dṛśimātraḥ śuddhāpi pratyayānupaśyaḥ
Drashta Drishi Matrah Shuddho Pi Pratyayanupashyah

Verso 20

tadartha eva dṛśyasyātmā
Tadartha Eva Drishyasyatma

Verso 21

kṛtārthaṃ prati naṣṭamapyanaṣṭaṃ tadanyasādhāraṇatvāt
Kritartham Prati Nashtam Apy Anashtam Tadanya Sadharanatvat

Verso 22

svasvāmiśaktyoḥ svarūpopalabdhihetuḥ saṃyogaḥ
Sva Svami Shaktyoh Svarupopalabdhi Hetuh Samyogah

Verso 23

tasya heturavidyā
Tasya Hetur Avidya

Verso 24

tadabhāvātsaṃyogābhāvo hānaṃ taddṛśeḥ kaivalyam
Tad Abhavat Samyogabhavo Hanam Tad Drisheh Kaivalyam

Verso 25

vivekakhyātiraviplavā hānopāyaḥ
Vivek-khyatir-aviplava Hanopayah

Verso 26

tasya saptadhā prāntabhūmiḥ prajñā
Tasya Saptadha Prant-bhumih Pragya

Verso 27

yogāṅgānānuṣṭhānādaśuddhikṣaye jñānadīptirāvivekakhyāteḥ
Yoganga-anushthanad-ashuddhikshaye Gyan-deeptir-a-vivek-khyateh

Verso 28

yamaniyamāsanaprāṇāyāmapratyāhāradhāraṇādhyānasamādhayo'ṣṭāvaṅgāni
Yam-niyam-aasan-pranayam-pratyahar-dharana-dhyan-samadhayo-ashtav-angani

Verso 29

ahiṃsāsatyāsteyabrahmacaryāparigrahā yamāḥ
Ahimsa-satya-astey-brahmacharya-aparigraha Yamah

Verso 30

jātideśakālasamayānavacchinnāḥ sārvabhaumā mahāvratam
Jaati-desh-kaal-samay-anavach-chhinnah Sarva-bhauma Maha-vratam

Verso 31

śaucasaṃtoṣatapaḥsvādhyāyeśvarapraṇidhānāni niyamāḥ
Shauch-santosh-tapah-swadhyay-eeshwar-pranidhanani Niyamah

Verso 32

vitarkabādhane pratipakṣabhāvanam
Vitark-badhane Pratipaksh-bhavanam

Verso 33

vitarkā hiṃsādayaḥ kṛtākāritānumoditā lobhakrodhamohapūrvakā mṛdumadhyādhimatrā duḥkhājñānāntarphalā iti pratipakṣabhāvanam
Vitarka Himsadayah Krita-karita-anumodita Lobh-krodh-moh-poorvaka Mridu-madhy-adhimatra Duhkh-agyan-anant-phala Iti Pratipaksh-bhavanam

Verso 34

ahiṃsāpratiṣṭhāyāṃ tatsannidhau vairatyāgaḥ
Ahimsa-pratishthayam Tat-sannidhau Vair-tyagah

Verso 35

satyapratiṣṭhāyāṃ kriyāphalāśrayatvam
Satya-pratishthayam Kriya-phal-ashrayatvam

Verso 36

asteyapratiṣṭhāyāṃ sarvaratnopasthānam
Astey-pratishthayam Sarva-ratn-opasthanam

Verso 37

brahmacaryapratiṣṭhāyāṃ vīryalābhaḥ
Brahmacharya-pratishthayam Veerya-labhah

Verso 38

aparigrahasthairye janmakathantāsaṃbodhaḥ
Aparigrah-sthairye Janm-kathanta-sambodhah

Verso 39

śaucātsvāṅgajugupsā parairasaṃsargaḥ
Shauchat-swang-jugupsa Parair-asamsargah

Verso 40

sattvaśuddhisaumanasyāgraityendrīyājayadarśanayogyatvāni ca
Sattva-shuddhi-saumanasyaikagry-endriya-jay-atmadarshan-yogyatvani Cha

Verso 41

saṃtoṣādunuttamasukhalābhaḥ
Santoshad-anuttam-sukh-laabhah

Verso 42

kāyendriyasiddhiraśuddhikṣayāt tapasaḥ
Kayendriya-siddhir-ashuddhi-kshayat Tapasah

Verso 43

svādhyāyādiṣṭadevatāsaṃpaprayogaḥ
Swadhyayad-ishta-devata-samprayogah

Verso 44

samādhisiddhirīśvarapraṇidhānāt
Samadhi-siddhir-eeshwar-pranidhanat

Verso 45

sthirasukhamāsanam
Sthir-sukham-aasanam

Verso 46

prayatnaśaithilyānantasamāpattibhyām
Prayatn-shaithily-anant-samapattibhyam

Verso 47

tato dvandvānabhighātaḥ
Tato Dvandva-anabhighatah

Verso 48

tasminsati śvāsapraśvāsayorgativicchedaḥ prāṇāyāmaḥ
Tasmin Sati Shwaas-prashvasayor-gati-vichchhedah Pranayamah

Verso 49

bāhyābhyantarastambhavṛttirdeśakālasaṃkhyābhiḥ paridṛṣṭo dīrghasūkṣmaḥ
Bahy-abhyantar-stambh-vrittir-desh-kaal-sankhyabhih Paridrishto Deergh-sookshmah

Verso 50

bāhyābhyantaraviṣayākṣepī caturthaḥ
Bahyabhyantara Vishayakshepi Chaturthah

Verso 51

tataḥ kṣīyate prakāśāvaraṇam
Tatah Kshiyate Prakashavaranam

Verso 52

dhāraṇāsu ca yogyatā manasaḥ
Dharanasu Cha Yogyata Manasah

Verso 53

svaviṣayāsaṃprayoge cittasya svarūpānukāra iva indriyāṇāṃ pratyāhāraḥ
Svavishayasamprayoge Chittasya Svarupanukara Iva Indriyanam Pratyaharah

Verso 54

tataḥ paramā vaśyatendriyāṇām
Tatah Parama Vashyatendriyanam

Verso 55

Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)

Auspicious Day

Monday (Somwar) & Pradosham

Best Time (Muhurta)

Early Morning (Brahma Muhurta) or Evening Twilight (Sandhya)

Sacred Offerings

Bilva leaves, Ganga water, Bhasma (sacred ash), Dhatura & White flowers

Spiritual Benefits (Phalashruti)
  • Inner stillness, destruction of negative karma, and freedom from fear of death (Mrityunjaya)

Contexto

Os Yoga Sutras são um texto clássico da filosofia indiana, tradicionalmente atribuído ao sábio Patañjali. Este capítulo, conhecido como Sādhanā Pāda (o capítulo sobre a prática), é recitado e estudado por praticantes de yoga em todo o mundo como um guia para a purificação da mente e o avanço espiritual. Seus ensinamentos são considerados universais e atemporais, oferecendo um caminho prático para a paz interior e a iluminação.

Sobre este Texto

Composto por: Maharishi Patanjali

Você sabia?

Origem e estrutura

Estes versos pertencem ao Sādhanā Pāda, o segundo capítulo dos Yoga Sūtras de Patañjali. Composto por 55 aforismos, este capítulo é o coração prático da obra, detalhando o caminho para reduzir os sofrimentos e alcançar a libertação (kaivalya).

Os cinco kleśas

Os sūtras 2.3 a 2.9 definem as cinco aflições que enredam a consciência: ignorância (avidyā), egoísmo (asmitā), apego (rāga), aversão (dveṣa) e medo da morte (abhiniveśa). A ignorância é a raiz de todas as outras, como afirma o sūtra 2.4.

O Kriyā Yoga inicial

O primeiro sūtra (2.1) apresenta o Kriyā Yoga — a “yoga da ação” — composta por três práticas: disciplina (tapas), autoestudo (svādhyāya) e entrega ao Senhor (īśvara-praṇidhāna). Este método é o primeiro passo para enfraquecer os kleśas e preparar a mente para o samādhi.

Os oito membros da yoga

O sūtra 2.29 lista os famosos oito membros (aṣṭāṅga): yama (condutas sociais), niyama (disciplinas pessoais), āsana (postura), prāṇāyāma (controle da respiração), pratyāhāra (recolhimento dos sentidos), dhāraṇā (concentração), dhyāna (meditação) e samādhi (absorção). Esta estrutura é uma das contribuições mais duradouras do texto.

A visão do sofrimento

O sūtra 2.15 declara que, para o sábio (vivekin), tudo é sofrimento (duḥkha) — devido à impermanência, à ansiedade e aos impulsos latentes. Esta percepção não é pessimista, mas um convite à prática: o sūtra seguinte (2.16) afirma que o sofrimento futuro pode ser evitado.

Ensinamentos Conectados

O mesmo ensinamento, ecoado em diferentes tradições