अरपचनधीबीजमन्त्रः
एषः मन्त्रः मञ्जुश्रीबोधिसत्त्वस्य प्रसिद्धः बीजमन्त्रः अस्ति। अनेन मन्त्रेण बुद्धिः वर्धते।
पद्यानि
ॐकारः प्रणवः, अकारः अनुत्पादः, रकारः रागः, पकारः परमार्थः, चकारः चर्या, नकारः निर्वाणं, धीः प्रज्ञेति अर्थः।
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
अयं मन्त्रः महायान वज्रयान (तिब्बत) बौद्ध परम्पराणां मूलमस्ति, यत्र स मञ्जुश्रीबोधिसत्त्वेन (ज्ञानबोधिसत्त्वः सर्वप्राणिनाम् मोक्षार्थं कार्यं करोति) संबद्धः अस्ति। 'अ र प च न' क्रमणिका द्वाचत्वारिंशद् अक्षरमयं अरपचनलिपिः उद्घाटयति, तथा 'धीः' मञ्जुश्रीस्य बीजाक्षरः (एकः ध्वनिः यः सारं धारयति) अस्ति। परम्परागतरूपेण विद्यार्थिनः साधकाश्च अध्ययनपूर्वम्, ध्यानकाले अथवा दैनन्दिनप्रयोगस्य रूपेण मानसिकाप्रतिबन्धान् नीयन्ते एवं विशदता स्मृति अन्तर्दर्शनं च वर्धयितुं इमं मन्त्रं जपन्ति। अरपचनलिपिः प्रज्ञापारमितासूत्रेषु तत्टीकासु शिक्षितः। नागार्जुनदायकं महाप्रज्ञापारमितशास्त्र त्रयस्त्रिंश अध्यायेत्पदे चतुरापि अक्षरः बुद्धशिक्षणं द्वारमिवाभिधीयते, प्रथमपञ्चाक्षरः अ र प च न इति।
ज्ञातव्य-विशेषः
मूलम्
'ॐ अ र प च न धीः' इदं अक्षरणिका मञ्जुश्रीज्ञानबोधिसत्त्वस्य बीजमन्त्रः, महायानबौद्धे सर्वश्रेष्ठः। अस्य पञ्चोद्यापनाक्षराः प्रज्ञापारमितापरम्परायाः अरपचनलिपेः आगच्छन्ति, धीः च मञ्जुश्रीस्वयं बीजाक्षरः अस्ति।
अक्षरार्थः
महाप्रज्ञापारमितशास्त्र त्रयस्त्रिंश अध्यायेत् प्रथमपञ्चाक्षरेषु यथाक्षरं बोधिद्वारः उन्मोचितः। 'अ' अनुत्पादनं धाराणां - सर्वधर्माः आदितः न जायते। 'र' रजः धाराणां - सर्वधर्माः मलमुक्ताः। 'प' परमार्थः धाराणां - परमसत्यम्। 'च' च्यवनः धाराणां - सर्वधर्माः जन्मनिरोधमुक्ताः। 'न' नामनः धाराणां - सर्वधर्माः नामनिरपेक्षाः। धीः मञ्जुश्रीबीजाक्षरः, प्रज्ञा-बोधिः अर्थः।
साधनफलम्
अस्य मन्त्रस्य जपेन स्मृतिः तीक्ष्णा भवति, वाचा उत्तमा भवति, शून्यताबोधः गभीरः भवति इति श्रूयते। मण्डितः दिने इक्कीसवारं, अथवा दीर्घसाधनस्य भागभूतेन जप्यते।
ध्यानरूपम्
ध्यानयोगे साधकः नीलधीः अक्षरं हृदये प्रकाशं विमोचयति, अथवा चतुर्भुज मञ्जुश्रीम् (खड्गं ग्रन्थं धारणे) ध्यायति। मन्त्रो विशुद्धिज्ञानाविरोधज्ञानम् साधयते।
बौद्धधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता