पद्यानि
भगवन्तं गौरीपुत्रं विनायकं शिरसा प्रणम्य, भक्तानां हृदये नित्यं निवासं कुर्वाणं तं देवं दीर्घायुषः, इष्टकामनानां, धनस्य, सर्वसिद्धीनां च प्राप्त्यर्थं प्रतिदिनं स्मरणीयः।
श्लोकः 1
प्रथमं नाम वक्रतुण्डः (वक्रा तुण्डा यस्य), द्वितीयं एकदन्तः (एकः दन्तः यस्य), तृतीयं कृष्णपिङ्गाक्षः (कृष्णाः पिङ्गलाः दीप्तिमन्तः अक्षयः यस्य), चतुर्थं गजवक्त्रः (गजस्य इव वक्त्रं यस्य) इति।
श्लोकः 2
पञ्चमं लम्बोदरः (विशालः उदरः यस्य), षष्ठं विकटः (विकरालं भव्यं च रूपं यस्य), सप्तमं विघ्नराजेन्द्रः (विघ्नानां अधिपतिः राजा), अष्टमं धूम्रवर्णः (धूमस्य वर्णः यस्य) इति।
श्लोकः 3
नवमं भालचन्द्रः (ललाटे चन्द्रं धारयति यः), दशमं विनायकः (सर्वश्रेष्ठः नायकः), एकादशं गणपतिः (गणानां पतिः), द्वादशं गजाननः (गजस्य इव आननं यस्य) इति।
श्लोकः 4
यः मनुष्यः प्रातः मध्याह्ने सायं च एतानि द्वादश नामानि पठति, तस्य विघ्नभयं कदापि न भवति; एतत् स्तोत्रं सर्वसिद्धीनां परमं दातृ अस्ति।
श्लोकः 5
विद्यार्थी विद्यां लभते, धनार्थी धनं लभते, पुत्रार्थी उत्तमं पुत्रं लभते, मोक्षार्थी च परमं गतिं (मुक्तिं) लभते।
श्लोकः 6
एतत् गणपतिस्तोत्रं श्रद्धया पठन् षण्मासाभ्यन्तरे फलं प्राप्नोति, संवत्सरेण च पूर्णां सिद्धिं लभते, अत्र संशयः नास्ति।
श्लोकः 7
यः इदं पुण्यं स्तोत्रं लिखित्वा अष्टभ्यः विद्वद्भ्यः श्रद्धापूर्वकं समर्पयति, सः भगवतः श्रीगणेशस्य कृपया सर्वाः विद्याः ज्ञानं च सहजेन प्राप्नोति। इति श्रीनारदपुराणे संकटनाशनगणेशस्तोत्रं सम्पूर्णम्।
श्लोकः 8
पूजाविधिः फलश्रुतिश्च (पाठलाभाः)
फलश्रुतिःप्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
अस्य स्तोत्रस्य अन्तिमपङ्क्तौ नारदपुराणमेव उद्धृतम्। परीक्षात्पूर्वं छात्राः, नूतनकार्यारम्भे जनाः, सङ्कष्टचतुर्थ्यां च भक्ताः इदं पठन्ति। सप्तमश्लोके उक्तम्—निरन्तरपाठेन षड्भिः मासैः फलं लभ्यते, संवत्सरेण च सिद्धिः भवति।
ज्ञातव्य-विशेषः
द्वादश पावननामानि (श्लोकाः 2-4)
द्वितीयश्लोकात् चतुर्थश्लोकपर्यन्तं गणेशस्य द्वादश प्रसिद्धानि नामानि निबद्धानि—वक्रतुण्डः, एकदन्तः, कृष्णपिङ्गाक्षः, गजवक्त्रः, लम्बोदरः, विकटः, विघ्नराजेन्द्रः, धूम्रवर्णः, भालचन्द्रः, विनायकः, गणपतिः, गजाननः। एतानि तस्य सर्वव्यापिनीं रक्षाशक्तिं द्योतयन्ति।
षड्मासिकी और संवत्सरिकी फलश्रुतिः (श्लोकः 7)
सप्तमे श्लोके स्पष्टा कालसीमा निर्दिष्टा—षड्भिः मासैः स्तोत्रपाठात् अभीष्टं फलं लभ्यते, संवत्सरेण च कार्यस्य पूर्णा सिद्धिः भवति।
चतुर्विधकामनापूर्तिः (श्लोकः 6)
षष्ठे श्लोके मानवजीवनस्य चतुर्णां प्रधानलक्ष्याणां प्राप्तिः आश्वास्यते—विद्यार्थी विद्यां, धनार्थी धनं, पुत्रार्थी सन्तानं, मोक्षार्थी परमां गतिं लभते।
ज्ञानदानस्य माहात्म्यम् (श्लोकः 8)
अष्टमे श्लोके अस्य स्तोत्रस्य लेखनं कृत्वा अष्टभ्यो ब्राह्मणेभ्यः समर्पणस्य विधानमस्ति। एतत् शिक्षयति यत् आध्यात्मिकज्ञानस्य निःस्वार्थप्रसारः एव गणेशस्य प्रसन्नतायाः श्रेष्ठः उपायः।
'भक्तावास'-पदस्य गूढार्थः (श्लोकः 1)
प्रथमे श्लोके गणपतिः 'भक्तावासः' इति सम्बोध्यते—अर्थात् सः दुर्गमे लोके न वसति, अपितु स्वानन्यभक्तानां हृदयमन्दिरे सदा निवसति।
विषयानुसारं अन्वेषयतु
Ganesh
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता