श्रीउच्छिष्टगणनाथ-अष्टोत्तरशतनामावली
इदं हि अष्टोत्तरशतपदैः विरचितं भक्तियुक्तं स्तोत्रम्, यत्र भगवान् गणेशस्य विशिष्टस्य शक्तिशालिनश्च रूपस्य उच्छिष्टगणपतेः विभिन्नस्वरूपाणां स्तुतिः कृता अस्ति। अस्य जपः आशीर्वादानां प्राप्त्त्यर्थम्, विघ्नविनाशाय, आध्यात्मिकलौकिकसुखानां च सिद्धये क्रियते।
पद्यानि
इदम् उच्छिष्टगणपतेः अष्टोत्तरशतनामस्तोत्रम् अस्ति, यः भक्तानां कृते कल्पवृक्षस्वरूपः, मातापार्वत्याः प्रियपुत्रः, जगतः सृष्टिकर्ता संहारकः च, षट्चक्राणां स्वामी, तन्त्रमन्त्राणां च सर्वोच्चदेवता इति रूपेण पूज्यते। अस्य स्तोत्रस्य भक्तियुक्तः पाठः सर्वान् विघ्नानपहरति मुक्तिं च प्रयच्छति।
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इदं स्तोत्रं हिन्दूधर्मस्य तांत्रिकसम्प्रदायेन सम्बद्धम् अस्ति, यत्र विशिष्टानां अनुष्ठानानां मन्त्राणां च प्रयोगः भवति। परम्परागततया इदं विशेषोत्सवेषु अथवा अस्य मार्गस्य अनुयायिभिः नित्यजपरूपेण पठावते। अस्य स्तोत्रस्य प्रणेता दक्षिणाम्नायसरस्वतीपरम्परायाः प्रतिष्ठितः सन्तः श्रीरामानन्देन्द्रसरस्वतीस्वामिनः सन्ति। प्रत्येकं श्लोके देवस्य एका विशिष्टा विशेषता अथवा प्रतीकं प्रतिपादितं यत् प्रायः योगिकशिक्षाभ्यां आध्यात्मिकसिद्धान्तेभ्यश्च गृहीतम् अस्ति।
ज्ञातव्य-विशेषः
उच्छिष्टगणपतिः
एतत् स्तोत्रम् उच्छिष्टगणपतेः अष्टोत्तरशतनाम्नां स्तोत्रम् अस्ति, यः भगवतः गणेशस्य अत्यन्तरक्षकः गूढश्च रूपः भवति। 'उच्छिष्ट' इति शब्दः अवशेषं वा शेषं वा निर्दिशति — विशेषतः आंशिकरूपेण उपयुक्तानि निवेदनानि, यानि अस्य तान्त्रिकपरम्परायाम् अपवित्राणि न अपितु पवित्राणि शक्तिशालीनि च मन्यन्ते।
रचना प्रयोजनं च
अष्टोत्तरशतनाम्नां प्रत्येकं नाम पवित्राक्षरेण 'ॐ' इत्यनेन आरभ्यते, 'नमो नमः' (पुनः पुनः नमस्कारः) इत्यनेन च समाप्यते, ध्यानाय लयबद्धं कीर्तनं सृजति। स्तोत्रम् गणेशस्य स्रष्टृत्वसंहारकत्वयोः ब्रह्माण्डीयभूमिकायाः आरभ्य तस्य शारीरिकाकारम्, आयुधानि, गुप्तमन्त्रान् च यावत् सर्वम् आच्छादयति, एतद्देवतायाः दर्शनाय आवाहनाय च पूर्णमार्गदर्शिका भवति।
तान्त्रिकप्रारूपम्
एतत् स्तोत्रं तन्त्रे गाढं निहितम् अस्ति, यत्र चक्राणाम् (मूलात् सहस्रारपर्यन्तम् ऊर्जाकेन्द्राणाम्), यन्त्राणाम् (षट्कोणतारकादिपवित्ररेखाचित्राणाम्), बीजमन्त्राणाम् च (यथा 'हुम्', 'गम्', 'क्लीम्' बीजाक्षराणाम्) आन्तरयोगिकशरीररचनायाः उल्लेखः अस्ति। अत्र पञ्चतत्त्वपूजनम् (मद्यम्, मत्स्यः, धान्यम्, मांसम्, मैथुनम् च) सुषुम्नादिविशिष्टोर्जानाडीनां ध्यानं च गूढाचाराः अपि समाविष्टाः सन्ति।
पुरावृत्तानि आश्चर्याणि च
नामसु सजीवाः कथाः अन्तर्भूताः — गणेशः वादे प्रतिद्वन्द्विनः विस्मितवान्, कुष्ठरोगम् अशमयत्, राक्षसराजरावणेन ऋषिबाणेन च पूजितः, कैलासपर्वतं कन्दुकवत् अक्रीडत्, गजकन्यां परिणीतवान्, विद्यावदनामकं राक्षसं च अवधीत्। एताः कथाः तं कृपालुरक्षकम्, दुष्टनाशकम्, सर्वलोकेषु भक्तैः सह वर्तमानं प्रभुं च दर्शयन्ति।
कर्ता परम्परा च
स्तोत्रं स्वकर्तुः नाम्ना समाप्यते — श्री रामानन्देन्द्रसरस्वतीस्वामिगलः, सन्न्यासी तन्त्राचार्यश्च, यः अष्टादश-एकोनविंशशतके समीपे अजीवत्। सः गणपत्यपरम्परायाः भागरूपेण एतत् ग्रन्थम् अरचयत्, या गणेशं परमदेवतारूपेण पूजयति, तस्य कृतयः आजापि तान्त्रिकगणेशपूजायाः केन्द्रस्थाने वर्तन्ते।
Ganesh
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता