श्रीगणपत्यथर्वशीर्षोपनिषत्

ॐ हे देवाः, वयं कर्णैः भद्रं शृणुयाम । हे यजत्राः, वयं अक्षिभिः भद्रं पश्येम ।

स्थिरैः अङ्गैः तनूभिः तुष्टुवांसः वयं यत् देवहितम् आयुः तत् व्यशेम ।

ॐ वृद्धश्रवाः इन्द्रः नः स्वस्ति दधातु । विश्ववेदाः पूषा नः स्वस्ति दधातु ।

अरिष्टनेमिः तार्क्ष्यः नः स्वस्ति दधातु । बृहस्पतिः नः स्वस्ति दधातु ।

ॐ तत् माम् अवतु । तत् वक्तारम् अवतु । माम् अवतु । वक्तारम् अवतु । ॐ शान्तिः, शान्तिः, शान्तिः ।

हरिः ॐ, गणपतये नमः ते ।

त्वम् एव प्रत्यक्षं तत्त्वम् असि । त्वम् एव केवलं कर्ता असि ।

त्वम् एव केवलं धर्ता असि । त्वम् एव केवलं हर्ता असि ।

त्वम् एव सर्वं खलु इदं ब्रह्म असि ।

त्वं साक्षात् आत्मा असि नित्यम् ।

ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि ।

हे भगवन्, त्वं मां रक्ष। वक्तारं रक्ष। श्रोतारं रक्ष।

त्वं दातारं रक्ष। धातारं रक्ष।

त्वम् अनूचानं रक्ष। शिष्यं रक्ष।

त्वं पश्चात्ताद् रक्ष। पुरस्ताद् रक्ष।

त्वम् उत्तरात्ताद् रक्ष। दक्षिणात्ताद् रक्ष।

त्वम् ऊर्ध्वात्ताद् रक्ष। अधरात्ताद् रक्ष।

हे प्रभो, त्वं मां सर्वतः समन्तात् पालय।

त्वं वाङ्मयः, त्वं चिन्मयः असि।

त्वमानन्दमयः, त्वं ब्रह्ममयः असि।

त्वं सच्चिदानन्दरूपः अद्वितीयः असि।

त्वं प्रत्यक्षं ब्रह्म असि।

त्वं ज्ञानैकस्वरूपः, विज्ञानैकस्वरूपश्चासि।

इदं सकलं विश्वं त्वत्त एव समुत्पद्यते।

इदं सर्वं जगत् त्वय्येव आश्रित्य अवतिष्ठते।

इदं सर्वं जगत् त्वय्येव विलयं गमिष्यति।

इदं सर्वं जगत् त्वामेव प्रति पुनः आगच्छति।

त्वमेव पृथिवी, जलम्, अग्निः, वायुः, आकाशश्चासि।

त्वं चतसृणां वाचां स्वरूपभूतः असि।

त्वं सत्त्वरजस्तमोगुणेभ्यः अतीतः, जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यवस्थाभ्यः अतीतः असि।

त्वं स्थूलसूक्ष्मकारणशरीरेभ्यः अतीतः, भूतभविष्यद्वर्तमानकालेभ्यः अतीतः असि।

त्वं नित्यं मूलाधारचक्रे अवस्थितः असि।

त्वं इच्छाज्ञानक्रियाशक्तिरूपः त्रिविधशक्त्यात्मकः असि।

भवन्तं योगिनः नित्यं ध्यायन्ति।

भवानेव ब्रह्मा, भवानेव विष्णुः, भवानेव रुद्रः, भवानेव इन्द्रः, भवानेव अग्निः, भवानेव वायुः, भवानेव सूर्यः, भवानेव चन्द्रमाः, भवानेव भूर्भुवःस्वरोम् ओंकारसहितं ब्रह्मरूपः।

गणेशमन्त्रे प्रथमं गणादिं गकारम् उच्चार्य तदनन्तरं वर्णादिं अकारम् उच्चार्यते।

ततः परम् अनुस्वारः, ततः अर्धेन्दुलसितम् अर्धचन्द्रबिन्दुः, तारेण विशिष्टबिन्दुना ऋद्धं पूर्णं भवति।

एतत् तव मन्त्रस्य स्वरूपम्, यत्र गकारः पूर्वरूपं प्रथमभागः अस्ति।

अकारो गणेशबीजस्य मध्यमरूपं भवति, अनुस्वारश्च तस्य अन्त्यरूपम् इति भक्त्या भावयेत्।

बिन्दुः उत्तररूपम्, नादः संधानरूपम् — इति बीजस्य परमार्थः सन्धिश्च ध्येयः।

संहितासंधिः समुदिता — एषा परा गणेशविद्या भक्तिगम्या।

अस्याः विद्यायाः गणकऋषिः, निचृद्गायत्रीच्छन्दः, गणपतिः देवता इति शास्त्रसम्मतः।

गणपतिर्देवता, मन्त्रश्च ॐ गं गणपतये नमः इति विद्यायाः सप्तमम् अङ्गम् इत्युपास्यम्।

गणेशगायत्रीमन्त्रेऽस्मिन् वयम् एकदन्ताय गणेशाय विद्महे, वक्रतुण्डाय च धीमहि।

स दन्ती गणेशोऽस्मान् प्रचोदयादिति प्रार्थयामहे।

अथ गणेशरूपवर्णने – स एकदन्तः, चतुर्हस्तः, पाशं च अंकुशं च धारयति।

स हस्तै रदं (दन्तम्) च वरदं (वरप्रदानमुद्राम्) च बिभ्राणः, मूषकध्वजः सन्।

स रक्तवर्णः, लम्बोदरः, शूर्पाकृतिकर्णः, रक्तवस्त्रधारी च।

स रक्तगन्धेनानुलिप्ताङ्गः, रक्तपुष्पैः सुपूजितः।

भक्तेषु अनुकम्पां कुर्वन् यः देवः, स एव जगतः कारणभूतः अच्युतः इति प्रसिद्धः।

सृष्टेः आदौ प्रकृतेः पुरुषाच्च परः सन् यः आविर्भूतः, तम् उद्दिश्य इदं वचनम्।

यः नित्यम् एवं ध्यायति, स योगी योगिनाम् उत्तमः भवति।

व्रातपतये, गणपतये, प्रमथपतये, लंबोदराय एकदंताय च नमः अस्तु इति अष्टनामभिः गणपतेः स्तुतिः।

विघ्नान् नाशयते, शिवस्य पुत्राय, श्रीवरदमूर्तये च भूयो भूयो नमः।

यः अथर्वशीर्षम् अधीते, सः ब्रह्मभूयाय योग्यः भवति।

सः सर्वतः सुखम् अनुभवति, सः सर्वैः विघ्नैः न बाध्यते।

सः पञ्चमहापापेभ्यः मुक्तः भवति।

सायम् अधीयानः दिवसकृतं पापं नाशयति।

प्रातः अधीयानः रात्रिकृतं पापं नाशयति।

सायंप्रातः अध्ययनं कुर्वन् अपापः भवति।

यः इदं अथर्वशिरःशास्त्रं सर्वत्र अधीते, सः विघ्नैः रहितः भवति।

स एव पुरुषः धर्मं, अर्थं, कामं, मोक्षं च प्राप्नोति।

इदम् अथर्वशीर्षं नाम यः शिष्यः न भवति, तस्मै अशिष्याय न देयम्।

यदि कश्चित् मोहात् अशिष्याय इदं ददाति, सः पापीयान् भवति। शिष्यः तु अस्य मन्त्रस्य सहस्रवारम् आवर्तनं कृत्वा यं यं कामम् अधीते, तं तम् अनेन साधयेत्।

अनेन मन्त्रेण गणपतिम् अभिषिञ्चति साधकः, सः वाग्मी भवति।

चतुर्थ्यां तिथौ उपवासं कृत्वा यः जपति, स विद्यया सम्पन्नः भवति, स कीर्तिमान् अपि भवति ।

इति अथर्वणः वाक्यम् । ब्रह्माद्यावरणं विद्यात्, न कदापि भयं भवतीति भावः ।

यः दूर्वाङ्कुरैः यजति, स वैश्रवणेन (कुबेरेण) तुल्यः भवति ।

यः लाजैः (भृष्टतण्डुलैः) यजति, स यशस्वी भवति ।

स मेधावी (बुद्धिमान्) भवति ।

यः मोदकसहस्रेण यजति, स इष्टं फलं प्राप्नोति ।

यः साज्यसमिद्भिः (घृतयुक्तसमिधाभिः) यजति, स सर्वं सम्प्राप्नोति, स सर्वं सम्प्राप्नोति ।

अष्टौ ब्राह्मणान् सम्यक् जपं ग्राहयित्वा (शिक्षयित्वा), स सूर्यवत् तेजस्वी भवति ।

सूर्यग्रहे समये महानद्याः तीरे प्रतिमायाः सन्निधौ वा जप्त्वा, स सिद्धमन्त्रः भवति ।

स महतः विघ्नात् मुच्यते, महतः दोषात् मुच्यते ।

स महतः पापात् मुच्यते ।

यः एवं जानाति, सः सर्वं जानाति, सः सर्वं जानाति।

यः एवं वेद, सः उपनिषदम् अधिगच्छति।

शान्तिमन्त्रः—ॐकारः, सह नौ आवतु, सह नौ भुनक्तु। भगवान् आवाम् उभौ रक्षतु पोषयतु च।

सह वीर्यं कुर्मः—आवाम् उभौ मिलित्वा बलं पराक्रमं च कुर्यावहै।

आवयोः अधीतं तेजस्वि भवतु, आवाम् परस्परं द्वेषं मा करवावहै।

ॐ हे देवाः, वयं कर्णैः कल्याणं शृणुयाम। हे यजत्राः, वयम् अक्षिभिः कल्याणं पश्येम।

स्थिरैः अङ्गैः तनूभिः च सह स्तुवन्तः वयं देवहितम् आयुः प्राप्नुयाम।

ॐ वृद्धश्रवाः इन्द्रः अस्मभ्यं स्वस्ति ददातु। विश्ववेदाः पूषा अस्मभ्यं स्वस्ति ददातु।

अरिष्टनेमिः तार्क्ष्यः अस्मभ्यं स्वस्ति ददातु। बृहस्पतिः अस्मभ्यं स्वस्ति ददातु।

ॐ शान्तिः, शान्तिः, शान्तिः।