गणेशपञ्चरत्नम् — श्लोकः १

अयं ग्रन्थः श्रीगणेशदेवस्य चालीसा नामक स्तोत्रम् अस्ति। अत्र गणपतेः रूपवर्णनं, जन्मकथा, महिमा च सङ्क्षेपेण वर्णिताः।

इदं हि अष्टोत्तरशतपदैः विरचितं भक्तियुक्तं स्तोत्रम्, यत्र भगवान् गणेशस्य विशिष्टस्य शक्तिशालिनश्च रूपस्य उच्छिष्टगणपतेः विभिन्नस्वरूपाणां स्तुतिः कृता अस्ति। अस्य जपः आशीर्वादानां प्राप्त्त्यर्थम्, विघ्नविनाशाय, आध्यात्मिकलौकिकसुखानां च सिद्धये क्रियते।

श्रीगणेशपुराणोद्भूता इयं श्रीगणेशाष्टोत्तरशतनामावली विघ्नहर्तुः बुद्धिविधातुः भगवतः गणपतेः १०८ पावननामानि कीर्तयति। अत्र प्रत्येकं नाम पाणिनीयचतुर्थीविभक्त्या 'ॐ ... नमः' इति विधिना संयोजितम्।

इदं स्तोत्रं महागणपतेः ऋणविमोचनाय समर्पितम्। अस्य पाठेन ऋणभारात् मुक्तिः लाभः च भवतीति प्रतिपादितम्।

इदं गणेशप्रार्थनास्तोत्रम्। अत्र भगवान् गणेशः वक्रतुण्डः महाकायः सूर्यकोटिसमप्रभः इति वर्णितः, तथा भक्तः तं प्रार्थयते यत् सः सर्वेषु कार्येषु विघ्नं न कुर्यात्।

एषा लोके प्रियः भक्तिगीतपरम्परा (आरती) श्रीगणेशस्य स्तुतये गीयते, यः गजाननः, सिद्धिदः, विघ्नविनाशी, ज्ञानप्रदः चास्ति। अस्य स्वरूपं, पितरौ, भक्तानांश्च आशीर्वादान् विवृत्तं करोति।

एतत् लघु स्तोत्रं श्रीगणेशस्य अष्ट भिन्नानि मन्दिराणि स्तौति, येषाम् एकैकस्य पृथक् नाम स्थानं च वर्तते। इदं आशीर्वादप्राप्त्यै विघ्ननिवारणाय च पठ्यते, अन्ते च स्तोत्रसमाप्तिसूचकं वाक्यं भवति।

इदं संस्कृतश्लोकं भक्तान् भगवन्तं विष्णुं ध्यातुं प्रेरयति, यः शुक्लाम्बरधरः, शशिवर्णः, चतुर्भुजः, प्रसन्नवदनः स्मितशोभितश्च वर्णितः। अस्य ध्यानस्य प्रयोजनं सर्वविघ्ननिवारणं शान्तिप्राप्तिश्च।

अयं स्तोत्रः महाराष्ट्रराज्यस्य अष्टसु पवित्रक्षेत्रेषु स्थितान् भगवान् गणेशस्य अष्टौ रूपाणि स्तौति, ये अष्टविनायक इति प्रसिद्धाः। अस्य पाठेन विघ्ननाशाय मङ्गलप्राप्तये च गणेशस्य कृपा प्राप्यते इति विश्वासायते।

अयं ग्रन्थः उच्छिष्टगणपतेः मुख्यपूजायाः पूर्वं करणीयान् संस्कारान् प्रायश्चित्तानि च, शरीरस्य शुद्धिं विशिष्टमन्त्राणां जपञ्च निर्दिशति।