अच्युताष्टकम् (अच्युताच्युत हरे)
इयं अष्टकस्वरूपा भक्तिस्तोत्रात्मिका रचना विष्णोः बहूनि पवित्रनामानि सम्बोधयति, सर्वेषां दुःखानां निवारणाय च प्रार्थयते। अस्य स्तोत्रस्य पाठेन सांसारिकಾಸक्तानां जन्ममृत्युचक्रस्य च मुक्तिः प्राप्यते इति विश्वस्यते।
पद्यानि
हे अच्युत, हे हरे, हे परमात्मन्, हे राम, हे कृष्ण, हे पुरुषोत्तम, हे विष्णो, हे वासुदेव, हे भगवन्, हे अनिरुद्ध, हे श्रीपते, त्वम् अशेषं दुःखं शमय।
श्लोकः 1
हे विश्वमङ्गल, हे विभो, हे जगदीश, हे नन्दनन्दन, हे नृसिंह, हे नरेन्द्र, हे मुक्तिदायक, हे मुकुन्द, हे मुरारे, हे श्रीपते, त्वम् अशेषं दुःखं शमय।
श्लोकः 2
हे रामचन्द्र, हे रघुनायक, हे देव, हे दीननाथ, हे दुरितक्षयकारिन्, हे यादवेद्र, हे यदुभूषण, हे यज्ञ, हे श्रीपते, त्वम् अशेषं दुःखं शमय।
श्लोकः 3
हे देवकीतनय, हे दुःखदवाग्ने, हे राधिकारमण, हे रम्यसुमूर्ते, हे दुःखमोचन, हे दयार्णवनाथ, हे श्रीपते, त्वम् अशेषं दुःखं शमय।
श्लोकः 4
हे गोपिकावदनचन्द्रचकोर, हे नित्य, हे निर्गुण, हे निरञ्जन, हे जिष्णो, हे पूर्णरूप, हे जयशङ्कर, हे सर्व, हे श्रीपते, त्वम् अशेषं दुःखं शमय।
श्लोकः 5
हे गोकुलेश, हे गिरिधारणधीर, हे यामुनाच्छतटखेलनवीर, हे नारदादिमुनिवन्दितपाद, हे श्रीपते, त्वम् अशेषं दुःखं शमय।
श्लोकः 6
हे द्वारकाधिप, हे दुरन्तगुणाब्धे, हे प्राणनाथ, हे परिपूर्ण, हे भवारे, हे ज्ञानगम्य, हे गुणसागर, हे ब्रह्मन्, हे श्रीपते, त्वम् अशेषं दुःखं शमय।
श्लोकः 7
हे दुष्टनिर्दलन, हे देव, हे दयालो, हे पद्मनाभ, हे धरणीधरधारिन्, हे रावणान्तक, हे रमेश, हे मुरारे, हे श्रीपते, त्वम् अशेषं दुःखं शमय।
श्लोकः 8
इदम् अच्युताष्टकं रमणीयं भवभयं विनिहन्तुं निर्मितम्। यः पठति, तस्य विषयवृत्तिनिवृत्तिः सञ्जायते, सः अखिलं जन्मदुःखं जहाति।
श्लोकः 9
इति श्रीशङ्करभगवत्पादविरचितम् अच्युताष्टकं सम्पूर्णम्।
श्लोकः 10
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
बुधवासरः गुरुवासरः एकादशी च
प्रातःकाले सन्ध्याकाले च
तुलसीदलानि, नवनीतं, खण्डशर्करा, पीतपुष्पं च
- पराभक्तिः, परमानन्दः, शोकनिवृत्तिः
पृष्ठभूमिः
इदं स्तोत्रं परम्परायाम् अष्टम-नवमशतकस्य महान्तं दार्शनिकं सन्तम् आदिशङ्कराचार्यम् अधिकृत्य मन्यते। इदं सनातनधर्मस्य भक्तिपरम्परायाः, विशेषतः विष्णुः तदवताराणां च भक्तानां मध्ये प्रसिद्धम् अस्ति। 'अष्टकम्' इत्यस्य अर्थः अष्टश्लोकानां काव्यम्, 'अच्युतः' इत्यस्य च 'अविनाशी' इति विष्णुनाम अर्थः। भक्ताः शान्तिं दिव्यसंरक्षणं च प्राप्तुं प्रातःकाले सङ्कटकले वा इदं स्तोत्रं पठन्ति।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Adi Shankaracharya · Classical Philosopher-Saint · 8th century CE, Kaladi (Kerala)
A philosopher and monk born in Kaladi, Kerala, credited with systematizing Advaita Vedanta (non-dual philosophy) and establishing four monastic seats (mathas) across India. Alongside his commentaries on the Upanishads and Brahma Sutras, he composed numerous devotional hymns to various deities in classical Sanskrit.
ज्ञातव्य-विशेषः
लेखकः
अच्युताष्टकम् इति स्तोत्रं परम्परया अष्टम-नवमशतकस्य महान्तं दार्शनिकं कवितरञ्च आदिशङ्कराचार्यम् अधिकृत्य मन्यते। यद्यपि सः अद्वैतसिद्धान्तायप्रसिद्धः, तथापि इदं स्तोत्रं विष्णुकृष्णयोः प्रति तादृशीं गभीरां भक्तिं प्रदर्शयति यत्र उच्चवेदान्ततत्त्वानि हार्दिकभक्त्या सह संगच्छन्ते।
रचना विधानञ्च
अस्मिन् का्ये अष्टौ श्लोकाः सन्ति, येषां पश्चात् फलश्रुतिरूपेण नवमः श्लोकः भवति यः पाठस्य फलं वर्णयति। सर्वे श्लोकाः एकयैव आर्तप्रार्थनया समाप्यन्ते: “श्रीपते शमय दुःखम अशेषम्” – “हे लक्ष्मीपते, मम अनन्तं दुःखं निवारय।” इयं पौनःपुन्येन कृता प्रार्थना इदं स्तोत्रं नामस्मरणरूपं तथा च त्राणाय प्रार्थनां च करोति।
स्वरूपाणां समन्वयः
इदं स्तोत्रं विष्णोः अनेकविधान् अवतारांश्च रूपान् संस्पृशति – रामं, कृष्णं, नरसिंहं, वामनं (यादवेन्द्ररूपेण), तथा च विश्वरूपमपि। तथापि तस्मिन्नेव श्लोके तं “नित्यं निर्गुणं निरञ्जनम्” (सनातनं, गुणेभ्यः परं, निष्कलङ्कं च) इति वदति, यत् दर्शयति यत् शङ्कराचार्यस्य कृते साकारं निराकारञ्च न परस्परविरोधिनी स्तः।
मुक्तिवचनम्
अन्तिमः श्लोकः वदति यत् अस्य “सुन्दरस्याच्युताष्टकस्य” पाठः सांसारिकसंसारस्य भयं नाशयति। अस्मिन् उच्यते यत् पाठी विषयवृत्तेर्निवृत्तिम् प्राप्नोति तथा च जन्ममृत्युकृतसर्वेभ्यः दुःखेभ्यः (जन्मदुःखात्) मुक्तो भवति। इयं प्रधानेन फलश्रुतिः, परन्तु दुःखविनाशाय काव्यानाम् आर्तपुकारकारणात् अतीव मर्मस्पर्शिनी अस्ति।
समाप्तिः
ग्रन्थस्य अन्तर्भवति “इति श्रीशङ्करभगवत्पादकृतम् अच्युताष्टकं समाप्तम्” – “इत्थं पूज्यशङ्कराचार्यविरचितम् अच्युताष्टकं समाप्तम्।” इयं स्पष्टा कर्तृत्वभावना परम्परायाम् स्वीकृता अस्ति, यद्यपि केचन विद्वान्सः तदर्थं विवदन्ते। इदं स्तोत्रं दक्षिणभारतीयगृहेषु अतीव लोकप्रियं वर्तते, शान्तये रक्षायै च प्रायः प्रतिदिनं पठ्यते।
Krishna
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता