बिल्वाष्टकम्
बिल्वाष्टकं नाम अष्टश्लोकात्मकं स्तोत्रम् अस्ति, यत्र शिवाय एकस्य बिल्वपत्रस्य अर्पणस्य महिमा वर्णिता।
पद्यानि
त्रिदलं बिल्वपत्रं त्रिगुणात्मकं, त्रिनेत्रं शिवं, त्रिशूलाद्यायुधं च सूचयति। त्रिजन्मकृतपापानां संहारकं च। एतदेकं बिल्वपत्रं शिवाय समर्पितम्।
श्लोकः 1
त्रिशाखैः अच्छिद्रैः कोमलैः शुभैः बिल्वपत्रैः शिवपूजां करिष्यामि। एतदेकं बिल्वपत्रं शिवाय समर्पितम्।
श्लोकः 2
अखण्डेन बिल्वपत्रेण नन्दिकेश्वरस्य पूजनेन सर्वपापेभ्यः शुद्धिः भवति। एतदेकं बिल्वपत्रं शिवाय समर्पितम्।
श्लोकः 3
यः शालिग्रामशिलामेकां विप्राय अर्पयति, तेन सोमयज्ञमहापुण्यं फलं प्राप्यते। एतदेकं बिल्वपत्रं शिवाय समर्पितम्।
श्लोकः 4
दन्तिकोटिसहस्राणि, वाजपेयशतानि, कोटिकन्यामहादानानि च यत्पुण्यं जनयन्ति, तत्सर्वम् एकबिल्वार्पणेन समम्।
श्लोकः 5
लक्ष्म्याः तनुतः उत्पन्नं, महादेवस्य प्रियं बिल्ववृक्षम् अहं प्रयच्छामि। एतदेकं बिल्वपत्रं शिवाय समर्पितम्।
श्लोकः 6
बिल्ववृक्षस्य दर्शनं स्पर्शनं च पापनाशनम्। अघोरपापानां संहारकम्। एतदेकं बिल्वपत्रं शिवाय समर्पितम्।
श्लोकः 7
काशीक्षेत्रे निवासः, कालभैरवदर्शनम्, प्रयागे माधवदर्शनम् च यत्पुण्यं, तत् एकबिल्वार्पणेन समम्।
श्लोकः 8
मूलतः ब्रह्मरूपाय, मध्यतः विष्णुरूपिणे, अग्रतः शिवरूपाय बिल्वपत्राय नमः। एतदेकं बिल्वपत्रं शिवाय समर्पितम्।
श्लोकः 9
इदं बिल्वाष्टकं पुण्यं यः शिवसन्निधौ पठेत्, सः सर्वपापैः विनिर्मुक्तः शिवलोकं प्राप्नुयात्।
श्लोकः 10
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
सोमवासरः प्रदोषकालः च
प्रातःकाले सन्ध्याकाले च
बिल्वपत्रं, गङ्गाजलं, भस्म, धत्तूरः, श्वेतपुष्पं च
- चित्तशान्तिः, पापनाशः, मृत्युभयनिवारणम्
पृष्ठभूमिः
इदं बिल्वाष्टकं शिवपूजायां प्रसिद्धम् अस्ति। बिल्वपत्रं शिवस्य अत्यन्तप्रियम् इति मन्यते। अस्य पाठः प्रायः शिवरात्रौ, सोमवासरे, वा श्रावणमासे क्रियते। अष्टभिः श्लोकैः बिल्वपत्रदानस्य महिमा वर्णिता।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Adi Shankaracharya · Classical Philosopher-Saint · 8th century CE, Kaladi (Kerala)
A philosopher and monk born in Kaladi, Kerala, credited with systematizing Advaita Vedanta (non-dual philosophy) and establishing four monastic seats (mathas) across India. Alongside his commentaries on the Upanishads and Brahma Sutras, he composed numerous devotional hymns to various deities in classical Sanskrit.
ज्ञातव्य-विशेषः
रचनाकालः
– बिल्वाष्टकम् अष्टभिः श्लोकैः रचितम् अस्ति। अन्तिमः श्लोकः फलश्रुतिः, यः पाठकाय शिवलोकप्राप्तिं वदति।
बिल्वपत्रस्य माहात्म्यम्
– प्रथमश्लोके बिल्वपत्रं त्रिदलं त्रिगुणाकारं त्रिनेत्रं च वर्णितम्। त्रिदलं ब्रह्म-विष्णु-शिवरूपं, त्रिगुणाः सत्त्व-रजस्-तमसः।
पापनाशनम्
– सप्तमश्लोके 'दर्शनं बिल्ववृक्षस्य स्पर्शनं पापनाशनम्' इति उक्तम्। दर्शनमात्रेणापि पापक्षयः।
अन्यतीर्थेभ्यः श्रेष्ठता
– चतुर्थपञ्चमश्लोकौ शालिग्रामदानं, सोमयज्ञं, वाजपेयशतानि, कोटिकन्यादानं च बिल्वार्पणस्य तुल्यानि न इति वदतः।
बिल्ववृक्षस्य उत्पत्तिः
– षष्ठश्लोके 'लक्ष्म्यास्तनुत उत्पन्नं' इति बिल्ववृक्षः लक्ष्म्याः शरीरात् जातः इति श्रूयते। महादेवस्य प्रियः।
पूजाविधिः
– द्वितीयश्लोके 'त्रिशाखैः बिल्वपत्रैः अच्छिद्रैः कोमलैः शुभैः शिवपूजां करिष्यामि' इति पत्राणां गुणाः निर्दिष्टाः।
Shiva
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
