Bharat Devotion
Embroidered artwork for बिल्वाष्टकम्: Embroidered Om symbol above a brass diya, marigolds and a temple spire at sunrise

बिल्वाष्टकम्

बिल्वाष्टकम्

यो आठ श्लोकको एक स्तोत्र हो जसले भगवान् शिवलाई एक मात्र बिल्वपत्र चढाउने महिमा वर्णन गर्दछ। यसले बिल्ववृक्षको पवित्रता, त्यसको दर्शन र स्पर्शले पाप नाश हुने कुरा, तथा यस स्तोत्रको पाठले शिवलोक प्राप्त हुने आशीर्वाद दिन्छ।

श्लोक

त्रिदलं त्रिगुणाकारं त्रिनेत्रं च त्रियायुधम् त्रिजन्मपापसंहारं एकबिल्वं शिवार्पणम्
Tridalam Trigunaakaaram Trinetram Cha Triyaayudham Trijanma Paap Samhaaram Ek Bilvam Shivaarpanam

श्लोक 1

त्रिशाखैः बिल्वपत्रैश्च ह्यच्छिद्रैः कोमलैः शुभैः शिवपूजां करिष्यामि ह्येकबिल्वं शिवार्पणम्
Trishaakhaih Bilvapatraishcha Hyachhidraih Komalaih Shubhaih Shiv Poojaam Karishyaami Hyek Bilvam Shivaarpanam

श्लोक 2

अखण्ड बिल्व पत्रेण पूजिते नन्दिकेश्वरे शुद्ध्यन्ति सर्वपापेभ्यो ह्येकबिल्वं शिवार्पणम्
Akhand Bilv Patrena Poojite Nandikeshware Shudhyanti Sarva Paapebhyo Hyek Bilvam Shivaarpanam

श्लोक 3

शालिग्राम शिलामेकां विप्राणां जातु चार्पयेत् सोमयज्ञ महापुण्यं एकबिल्वं शिवार्पणम्
Shaaligraam Shilaamekaam Vipraanaam Jaatu Chaarpayet Somayagya Mahaapunyam Ek Bilvam Shivaarpanam

श्लोक 4

दन्तिकोटि सहस्राणि वाजपेय शतानि च कोटिकन्या महादानं एकबिल्वं शिवार्पणम्
Dantikoti Sahasraani Vaajapeya Shataani Cha Kotikanyaa Mahaadaanam Ek Bilvam Shivaarpanam

श्लोक 5

लक्ष्म्यास्तनुत उत्पन्नं महादेवस्य च प्रियम् बिल्ववृक्षं प्रयच्छामि ह्येकबिल्वं शिवार्पणम्
Lakshmyaastanuta Utpannam Mahaadevasya Cha Priyam Bilvavriksham Prayachhaami Hyek Bilvam Shivaarpanam

श्लोक 6

दर्शनं बिल्ववृक्षस्य स्पर्शनं पापनाशनम् अघोरपापसंहारं एकबिल्वं शिवार्पणम्
Darshanam Bilvavrikshasya Sparshanam Paapnaashanam Aghor Paap Samhaaram Ek Bilvam Shivaarpanam

श्लोक 7

काशीक्षेत्रनिवासं च कालभैरवदर्शनम् प्रयागमाधवं दृष्ट्वा ह्येकबिल्वं शिवार्पणम्
Kaasheekshetra Nivaasam Cha Kaalbhairav Darshanam Prayaagamaadhavam Drishtvaa Hyek Bilvam Shivaarpanam

श्लोक 8

मूलतो ब्रह्मरूपाय मध्यतो विष्णुरूपिणे अग्रतः शिवरूपाय ह्येकबिल्वं शिवार्पणम्
Moolato Brahmaroopaaya Madhyato Vishnuroopine Agratah Shivroopaaya Hyek Bilvam Shivaarpanam

श्लोक 9

बिल्वाष्टकमिदं पुण्यं यः पठेत् शिवसन्निधौ सर्वपाप विनिर्मुक्तः शिवलोकमवाप्नुयात् इति बिल्वाष्टकम्
Bilvaashtakamidam Punyam Yah Pathet Shiv Sannidhau Sarvapaap Vinirmuktah Shivlokam Avaapnuyaat

श्लोक 10

Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)

Auspicious Day

Monday (Somwar) & Pradosham

Best Time (Muhurta)

Early Morning (Brahma Muhurta) or Evening Twilight (Sandhya)

Sacred Offerings

Bilva leaves, Ganga water, Bhasma (sacred ash), Dhatura & White flowers

Spiritual Benefits (Phalashruti)
  • Inner stillness, destruction of negative karma, and freedom from fear of death (Mrityunjaya)

पृष्ठभूमि

यो ‘बिल्वाष्टकम्’ शिवपूजाको एक प्रसिद्ध स्तोत्र हो, जुन प्रायः शिवरात्रि, सोमवार वा श्रावण महिनामा बिल्वपत्र चढाउँदा पाठ गरिन्छ। यसको रचना कसले गरे भन्ने निश्चित छैन, तर यो शैव परम्पराको अभिन्न अङ्ग मानिन्छ। बिल्वको तीन पातले त्रिगुण (सत्त्व, रज, तम) र त्रिनेत्र (शिवको तेस्रो आँखा) को प्रतीकात्मकता बोकेको छ, र यसको एक पात मात्र चढाउँदा पनि ठूलो पुण्य मिल्ने विश्वास गरिन्छ।

यस पाठको बारेमा

रचयिता: Adi Shankaracharya · Classical Philosopher-Saint · 8th century CE, Kaladi (Kerala)

A philosopher and monk born in Kaladi, Kerala, credited with systematizing Advaita Vedanta (non-dual philosophy) and establishing four monastic seats (mathas) across India. Alongside his commentaries on the Upanishads and Brahma Sutras, he composed numerous devotional hymns to various deities in classical Sanskrit.

के तपाईं जान्नुहुन्छ?

बिल्वपत्रको तीन पातको अर्थ

बिल्वको पातमा तीनवटा पात हुन्छन्, जसलाई त्रिदल भनिन्छ। यी तीन पातले ब्रह्मा, विष्णु र शिव — तीनै देवताको प्रतिनिधित्व गर्छन् भन्ने विश्वास छ। श्लोक ८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा वर्णन गरिएको छ: जरा ब्रह्मा, मध्य भाग विष्णु र टुप्पो शिवको रूप मानिन्छ।

बिल्ववृक्षको उत्पत्ति

श्लोक ६ अनुसार, बिल्ववृक्ष देवी लक्ष्मीको शरीरबाट उत्पन्न भएको हो र यो महादेव (शिव) लाई अत्यन्त प्रिय छ। यसले बिल्वपत्रलाई लक्ष्मी र शिव दुवैसँग जोड्दछ, जसले गर्दा यो पत्र अर्पण गर्दा भक्तलाई धन र मोक्ष दुवै प्राप्त हुने विश्वास छ।

एक बिल्वपत्रको ठूलो फल

यस स्तोत्रमा बारम्बार भनिएको छ कि एक मात्र बिल्वपत्र शिवलाई अर्पण गर्नु हजारौं दन्ती (हात्ती) दान, सयौं वाजपेय यज्ञ, र करोडौं कन्यादानभन्दा पनि ठूलो पुण्य हो (श्लोक ५)। यसले यस साधारण अर्पणको असाधारण महत्त्वलाई उजागर गर्दछ।

बिल्ववृक्षको दर्शन र स्पर्शको महिमा

श्लोक ७ मा भनिएको छ कि बिल्ववृक्षलाई देख्नु र छुनु मात्र पनि पापनाशक हो। यसले यस वृक्षलाई काशीमा बस्नु, कालभैरवको दर्शन गर्नु, वा प्रयागमा माधव (विष्णु) को दर्शन गर्नुसरह पुण्यदायी मानेको छ।

बिल्वाष्टकको पाठको फल

अन्तिम श्लोक (९) अनुसार, यो आठ श्लोकको स्तोत्र शिवको सामीप्यमा पढ्नाले सबै पापबाट मुक्त भई शिवलोक (शिवको धाम) प्राप्त हुन्छ। यसलाई 'बिल्वाष्टकम्' भनिन्छ, जहाँ 'अष्टक' को अर्थ आठ श्लोकहरूको समूह हो। यो स्तोत्र प्रायः शिवरात्रि र सोमवारको व्रतमा विशेष रूपमा पाठ गरिन्छ।

Shiva का सम्पूर्ण स्तुति र पाठ

Shiva

Shiva का सबै पाठ हेर्नुहोस् →

हिन्दु धर्म बाट थप

सबै हेर्नुहोस्

सम्बन्धित शिक्षाहरू

उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित