बिल्वाष्टकम्
यो आठ श्लोकको एक स्तोत्र हो जसले भगवान् शिवलाई एक मात्र बिल्वपत्र चढाउने महिमा वर्णन गर्दछ। यसले बिल्ववृक्षको पवित्रता, त्यसको दर्शन र स्पर्शले पाप नाश हुने कुरा, तथा यस स्तोत्रको पाठले शिवलोक प्राप्त हुने आशीर्वाद दिन्छ।
श्लोक
तीन पात भएको, तीन गुणको स्वरूप, तीन नेत्र भएको, र तीन अस्त्रधारी शिवजीलाई अर्पण गरिएको एउटा बेलपत्रले तीन जन्मका पापहरू नष्ट गर्दछ।
श्लोक 1
तीन शाखा भएका, छिद्ररहित, कोमल र शुभ बेलपत्रहरूद्वारा म शिवको पूजा गर्नेछु; त्यो एउटा बेलपत्र शिवलाई अर्पण गरिएको छ।
श्लोक 2
अखण्ड बेलपत्रले नन्दिकेश्वर (शिव) को पूजा गर्दा, मानिस सबै पापहरूबाट शुद्ध हुन्छ; त्यो एउटा बेलपत्र शिवलाई अर्पण गरिएको छ।
श्लोक 3
यदि कसैले ब्राह्मणलाई एउटा शालिग्राम शिला पनि अर्पण गर्छ भने, त्यो सोमयज्ञको महापुण्य बराबर हुन्छ; तर एउटा बेलपत्र शिवलाई अर्पण गर्नु त्योभन्दा पनि ठूलो पुण्य हो।
श्लोक 4
हजारौं हात्तीदान, सयौं वाजपेय यज्ञ, र करोडौं कन्यादानको पुण्य पनि एउटा बेलपत्र शिवलाई अर्पण गर्नुको बराबर हुँदैन।
श्लोक 5
लक्ष्मीको शरीरबाट उत्पन्न भएको र महादेवलाई अत्यन्त प्रिय यो बेलवृक्ष म अर्पण गर्दछु; त्यो एउटा बेलपत्र शिवलाई अर्पण गरिएको छ।
श्लोक 6
बेलवृक्षको दर्शन र स्पर्शले पाप नाश हुन्छ; त्यसले अघोर पापहरू पनि नष्ट गर्छ; त्यो एउटा बेलपत्र शिवलाई अर्पण गरिएको छ।
श्लोक 7
काशीक्षेत्रमा बस्नु, कालभैरवको दर्शन गर्नु, र प्रयागमा माधव (विष्णु) को दर्शन गर्नु जत्तिकै पुण्य एउटा बेलपत्र शिवलाई अर्पण गर्नु हो।
श्लोक 8
जरादेखि ब्रह्मरूप, मध्यदेखि विष्णुरूप, र टुप्पादेखि शिवरूप भएको यो बेलपत्र शिवलाई अर्पण गरिएको छ।
श्लोक 9
यो पुण्यमय बिल्वाष्टक जसले शिवको समीपमा पढ्छ, ऊ सबै पापबाट मुक्त भई शिवलोक प्राप्त गर्दछ।
श्लोक 10
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Monday (Somwar) & Pradosham
Early Morning (Brahma Muhurta) or Evening Twilight (Sandhya)
Bilva leaves, Ganga water, Bhasma (sacred ash), Dhatura & White flowers
- Inner stillness, destruction of negative karma, and freedom from fear of death (Mrityunjaya)
पृष्ठभूमि
यो ‘बिल्वाष्टकम्’ शिवपूजाको एक प्रसिद्ध स्तोत्र हो, जुन प्रायः शिवरात्रि, सोमवार वा श्रावण महिनामा बिल्वपत्र चढाउँदा पाठ गरिन्छ। यसको रचना कसले गरे भन्ने निश्चित छैन, तर यो शैव परम्पराको अभिन्न अङ्ग मानिन्छ। बिल्वको तीन पातले त्रिगुण (सत्त्व, रज, तम) र त्रिनेत्र (शिवको तेस्रो आँखा) को प्रतीकात्मकता बोकेको छ, र यसको एक पात मात्र चढाउँदा पनि ठूलो पुण्य मिल्ने विश्वास गरिन्छ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Adi Shankaracharya · Classical Philosopher-Saint · 8th century CE, Kaladi (Kerala)
A philosopher and monk born in Kaladi, Kerala, credited with systematizing Advaita Vedanta (non-dual philosophy) and establishing four monastic seats (mathas) across India. Alongside his commentaries on the Upanishads and Brahma Sutras, he composed numerous devotional hymns to various deities in classical Sanskrit.
Adi Shankaracharya का थप रचनाहरू
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
बिल्वपत्रको तीन पातको अर्थ
बिल्वको पातमा तीनवटा पात हुन्छन्, जसलाई त्रिदल भनिन्छ। यी तीन पातले ब्रह्मा, विष्णु र शिव — तीनै देवताको प्रतिनिधित्व गर्छन् भन्ने विश्वास छ। श्लोक ८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा वर्णन गरिएको छ: जरा ब्रह्मा, मध्य भाग विष्णु र टुप्पो शिवको रूप मानिन्छ।
बिल्ववृक्षको उत्पत्ति
श्लोक ६ अनुसार, बिल्ववृक्ष देवी लक्ष्मीको शरीरबाट उत्पन्न भएको हो र यो महादेव (शिव) लाई अत्यन्त प्रिय छ। यसले बिल्वपत्रलाई लक्ष्मी र शिव दुवैसँग जोड्दछ, जसले गर्दा यो पत्र अर्पण गर्दा भक्तलाई धन र मोक्ष दुवै प्राप्त हुने विश्वास छ।
एक बिल्वपत्रको ठूलो फल
यस स्तोत्रमा बारम्बार भनिएको छ कि एक मात्र बिल्वपत्र शिवलाई अर्पण गर्नु हजारौं दन्ती (हात्ती) दान, सयौं वाजपेय यज्ञ, र करोडौं कन्यादानभन्दा पनि ठूलो पुण्य हो (श्लोक ५)। यसले यस साधारण अर्पणको असाधारण महत्त्वलाई उजागर गर्दछ।
बिल्ववृक्षको दर्शन र स्पर्शको महिमा
श्लोक ७ मा भनिएको छ कि बिल्ववृक्षलाई देख्नु र छुनु मात्र पनि पापनाशक हो। यसले यस वृक्षलाई काशीमा बस्नु, कालभैरवको दर्शन गर्नु, वा प्रयागमा माधव (विष्णु) को दर्शन गर्नुसरह पुण्यदायी मानेको छ।
बिल्वाष्टकको पाठको फल
अन्तिम श्लोक (९) अनुसार, यो आठ श्लोकको स्तोत्र शिवको सामीप्यमा पढ्नाले सबै पापबाट मुक्त भई शिवलोक (शिवको धाम) प्राप्त हुन्छ। यसलाई 'बिल्वाष्टकम्' भनिन्छ, जहाँ 'अष्टक' को अर्थ आठ श्लोकहरूको समूह हो। यो स्तोत्र प्रायः शिवरात्रि र सोमवारको व्रतमा विशेष रूपमा पाठ गरिन्छ।
Shiva
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
