श्रीबिल्वाष्टकम्
हे आठ श्लोकांचे स्तोत्र आहे. यात भगवान शंकरांना बिल्वपत्र (बेलाचे पान) अर्पण करण्याचे माहात्म्य वर्णिले आहे. हे स्तोत्र म्हटल्याने पापांचा नाश होऊन शिवलोक प्राप्त होतो, अशी श्रद्धा आहे.
श्लोक
तीन पाने असलेले, तीन गुणांचे स्वरूप असलेले, तीन नेत्र व तीन शस्त्रे धारण करणाऱ्या शिवाला प्रिय असलेले, तीन जन्मांच्या पापांचा नाश करणारे हे एक बिल्वपत्र शिवाला अर्पण करतो.
श्लोक 1
तीन फांद्यांच्या, छिद्ररहित, कोमल व शुभ अशा बिल्वपत्रांनी शिवपूजा करीन; हे एक बिल्वपत्र शिवाला अर्पण करतो.
श्लोक 2
अखंड बिल्वपत्राने नंदिकेश्वराची पूजा केली असता, सर्व पापांपासून शुद्ध होतो; हे एक बिल्वपत्र शिवाला अर्पण करतो.
श्लोक 3
एक शालिग्राम शिला ब्राह्मणांना दिल्याने जे पुण्य मिळते, त्या सोमयज्ञाच्या महापुण्याएवढे पुण्य हे एक बिल्वपत्र शिवाला अर्पण केल्याने मिळते.
श्लोक 4
कोट्यवधी हत्ती दान, शेकडो वाजपेय यज्ञ आणि कोट्यवधी कन्यादान यांचे जे पुण्य, ते सर्व हे एक बिल्वपत्र शिवाला अर्पण केल्याने मिळते.
श्लोक 5
लक्ष्मीच्या शरीरापासून उत्पन्न झालेला, महादेवाला अत्यंत प्रिय असा हा बिल्ववृक्ष मी अर्पण करतो; हे एक बिल्वपत्र शिवाला अर्पण करतो.
श्लोक 6
बिल्ववृक्षाचे दर्शन व स्पर्शन पापनाशक आहे; अघोर पापांचा संहार करणारे हे एक बिल्वपत्र शिवाला अर्पण करतो.
श्लोक 7
काशीक्षेत्रात वास करणे, कालभैरवाचे दर्शन घेणे, प्रयागात माधवाला पाहणे या सर्वांचे जे पुण्य, ते हे एक बिल्वपत्र शिवाला अर्पण केल्याने मिळते.
श्लोक 8
मुळाशी ब्रह्मस्वरूप, मध्यभागी विष्णुस्वरूप आणि अग्रभागी शिवस्वरूप असलेल्या बिल्ववृक्षाला हे एक बिल्वपत्र शिवाला अर्पण करतो.
श्लोक 9
हे पुण्यमय बिल्वाष्टक जो शिवसमोर पठण करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन शिवलोक प्राप्त करतो.
श्लोक 10
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
सोमवार व प्रदोष
ब्राह्ममुहूर्त किंवा संध्याकाळची प्रदोष वेळ
बेलपत्र, गंगाजल, भस्म व पांढरी फुले
- चित्तशांती, पापनाश व भयमुक्ती
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र शैव परंपरेत अत्यंत पवित्र मानले जाते. याचा उगम कोणत्या प्राचीन ग्रंथात आहे हे निश्चित सांगता येत नाही, परंतु हे शिवपूजेच्या अंगभूत भाग म्हणून प्रचलित आहे. विशेषतः शिवरात्रीच्या दिवशी किंवा शिवपूजेच्या वेळी हे स्तोत्र म्हणण्याची प्रथा आहे. बिल्ववृक्ष हा शिवाचा अत्यंत प्रिय वृक्ष मानला जातो.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Adi Shankaracharya · Classical Philosopher-Saint · 8th century CE, Kaladi (Kerala)
A philosopher and monk born in Kaladi, Kerala, credited with systematizing Advaita Vedanta (non-dual philosophy) and establishing four monastic seats (mathas) across India. Alongside his commentaries on the Upanishads and Brahma Sutras, he composed numerous devotional hymns to various deities in classical Sanskrit.
तुम्हाला माहीत आहे का?
बिल्वपत्राचे त्रिदल
या स्तोत्रात बिल्वपत्राच्या तीन पानांचे (त्रिदल) वर्णन आहे. ही तीन पाने त्रिगुण (सत्त्व, रज, तम), त्रिनेत्र (शिवाचे तीन डोळे) आणि त्रियायुध (शिवाची तीन शस्त्रे) यांचे प्रतीक मानली जातात. एकच बिल्वपत्र अर्पण केल्याने तीन जन्मांच्या पापांचा नाश होतो, असे या श्लोकात सांगितले आहे.
बिल्ववृक्षाची उत्पत्ती
सहाव्या श्लोकानुसार, बिल्ववृक्ष हा देवी लक्ष्मीच्या शरीरापासून उत्पन्न झाला आहे आणि तो महादेवाला अत्यंत प्रिय आहे. त्यामुळे हा वृक्ष पवित्र मानला जातो आणि त्याचे दर्शन व स्पर्शही पापनाशक आहे, असे सातव्या श्लोकात म्हटले आहे.
पुण्याची तुलना
चौथ्या आणि पाचव्या श्लोकात एका बिल्वपत्राच्या अर्पणाची तुलना अनेक मोठ्या यज्ञ व दानांशी केली आहे. उदाहरणार्थ, एक शालिग्राम दान, हजारो दंतिका (हत्ती) दान, शेकडो वाजपेय यज्ञ आणि कोटी कन्यादान यांच्या समान पुण्य हे एका बिल्वपत्राने मिळते, असे सांगितले आहे.
बिल्ववृक्षाचे त्रिमूर्ती स्वरूप
आठव्या श्लोकात बिल्ववृक्षाच्या तीन भागांना त्रिमूर्तीचे स्वरूप दिले आहे. मुळाशी ब्रह्मा, मध्यभागी विष्णू आणि अग्रभागी शिव यांचे वास्तव्य आहे. म्हणून एकाच बिल्वपत्रात तिन्ही देवतांची पूजा होते, अशी श्रद्धा आहे.
स्तोत्राचे फल
शेवटच्या श्लोकात फलश्रुती आहे – हे बिल्वाष्टक शिवसमोर वाचल्यास सर्व पापांपासून मुक्त होऊन शिवलोक प्राप्त होतो. हे आठ श्लोकांचे स्तोत्र (अष्टक) शिवपूजेत विशेष महत्त्वाचे मानले जाते आणि ते सहसा बिल्वपत्र अर्पण करताना म्हटले जाते.
Shiva
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत