श्री शिव चालीसा (अयोध्यादास रचित)
संत अयोध्यादास यांनी रचलेले भगवान शिवाला समर्पित चाळीस श्लोकांचे स्तोत्र, ज्यात त्यांच्या दैवी लीलांचे वर्णन आहे आणि कृपा व संकटनिवारणासाठी त्याचे पठण केले जाते.
श्लोक
मंगलाचरण (दोहा)
चालीसा वाचनापूर्वी गुरुवंदना आणि मंगलाचरण दोहा.
जय गणेश, गिरिजेच्या पुत्रा, तू मंगलाचे मूळ आणि सुज्ञ आहेस. अयोध्यादास म्हणतो, मला अभयदान दे.
श्लोक दोहा
चालीसा (४० चौपाई)
प्रभूच्या अपार महिमेचे, बळाचे आणि कृपेचे गुणगान करणाऱ्या मुख्य ४० चौपाया.
जय गिरिजापती, दीनांवर दया करणाऱ्या, तू नेहमी संतांचे पालन करतोस.
श्लोक 1
तुझ्या कपाळावर चंद्र शोभतो, कानात नागफणीचे कुंडल आहेत.
श्लोक 2
तुझे अंग गौरवर्ण आहे, डोक्यावरून गंगा वाहते, गळ्यात मुंडमाळ आणि अंगावर भस्म लागले आहे.
श्लोक 3
तुझे वस्त्र वाघाचे कातडे आहे, ही शोभा पाहून नाग आणि मुनी मोहित होतात.
श्लोक 4
तू मैनेचा लाडका आहेस, डाव्या अंगात तिची शोभा वेगळी दिसते.
श्लोक 5
हातात त्रिशूळ शोभतो, तू नेहमी शत्रूंचा नाश करतोस.
श्लोक 6
नंदी आणि गणेश तुझ्याजवळ असे शोभतात जसे समुद्रात कमळ शोभते.
श्लोक 7
कार्तिक, श्याम (भैरव) आणि गणपती यांची शोभा कोणी वर्णन करू शकत नाही.
श्लोक 8
जेव्हा देव तुला हाक मारतात, तेव्हा तू त्यांचे दुःख दूर करतोस.
श्लोक 9
तारकासुराने मोठा उपद्रव केला, तेव्हा सर्व देवांनी तुला नमस्कार केला.
श्लोक 10
तू लगेच षडानन (कार्तिक)ला पाठवले, त्याने क्षणार्धात तारकासुराला मारून पाडले.
श्लोक 11
तू स्वतः जलंधर राक्षसाचा संहार केला, तुझा सुयश संसारात प्रसिद्ध आहे.
श्लोक 12
त्रिपुरासुराशी युद्ध केले, सर्वांवर कृपा करून त्यांचे रक्षण केले.
श्लोक 13
भगीरथाने मोठे तप केले, तू त्याची प्रतिज्ञा पूर्ण केलीस.
श्लोक 14
दानी लोकांमध्ये तुझ्यासारखा कोणी नाही, सेवक नेहमी तुझी स्तुती करतात.
श्लोक 15
वेदांमध्ये तुझी महिमा गायली आहे, तू अकथ आणि अनादी आहेस, तुझा भेद कोणाला मिळाला नाही.
श्लोक 16
दधीची मंथनातून तू ज्वालारूपाने प्रकट झालास, देव आणि दानव जळून हैराण झाले.
श्लोक 17
तेव्हा तू दया करून मदत केलीस, म्हणून तुझे नाव नीलकंठ झाले.
श्लोक 18
जेव्हा रामचंद्राने तुझी पूजा केली, तेव्हा लंका जिंकून तू विभीषणाला दिले.
श्लोक 19
तू हजार कमळे धारण करून होतास, तेव्हा पुरारी (शंकर)ने परीक्षा केली.
श्लोक 20
एक कमळ प्रभूने लपवून ठेवले, पण रामाने कमळनयनाने (डोळ्याने) पूजा केली.
श्लोक 21
अशी कठीण भक्ती पाहून प्रभू शंकर प्रसन्न झाले आणि इच्छित वर दिला.
श्लोक 22
जय जय जय अनंत अविनाशी, तू सर्वांच्या अंतरात्म्यात राहून कृपा करतोस.
श्लोक 23
दुष्ट लोक मला नेहमी त्रास देतात, मी भ्रमत राहतो, मला चैन पडत नाही.
श्लोक 24
हे नाथ, मी तुला त्राहि त्राहि म्हणून हाक मारतो, या वेळी मला तारून घे.
श्लोक 25
त्रिशूळ घेऊन शत्रूंना मार, संकटातून मला सोडव.
श्लोक 26
आई-वडील, भाऊ सर्व असतात, पण संकटात कोणी विचारत नाही.
श्लोक 27
फक्त तुझीच आस आहे, येऊन माझे मोठे संकट दूर कर.
श्लोक 28
तू धनवान आणि निर्धन यांना नेहमी देतोस, जो कोणी मागतो त्याला फळ मिळते.
श्लोक 29
मी कोणत्या विधीने तुझी स्तुती करू? हे नाथ, माझी चूक क्षमा कर.
श्लोक 30
हे शंकर, तू संकटांचा नाश करणारा, मंगलाचे कारण आणि विघ्नांचा विनाश करणारा आहेस.
श्लोक 31
योगी, यती आणि मुनी तुझे ध्यान करतात, सरस्वती आणि नारद तुला नमस्कार करतात.
श्लोक 32
नमो नमो, जय नमः शिवाय, ब्रह्मादिक देव तुझा पार पावू शकले नाहीत.
श्लोक 33
जो मन लावून हा पाठ करतो, त्याला शंभूची मदत होते.
श्लोक 34
जो कोणी ऋणी असेल, तो हा पाठ करतो तो पवित्र होतो.
श्लोक 35
ज्याला पुत्राची इच्छा आहे, त्याला निश्चय शिवप्रसादाने पुत्र होतो.
श्लोक 36
पंडित त्रयोदशीला हा पाठ करून ध्यानपूर्वक होम करवितो.
श्लोक 37
जो नेहमी त्रयोदशीचा व्रत करतो, त्याच्या शरीरात क्लेश राहत नाही.
श्लोक 38
धूप, दीप आणि नैवेद्य चढवून शंकरासमोर हा पाठ सुनावतो.
श्लोक 39
त्यामुळे जन्मजन्मांतील पापे नष्ट होतात, शेवटी शिवपुरीत वास मिळतो.
श्लोक 40
अयोध्यादास म्हणतो, तुझीच आस आहे, माझी सर्व दुःखे जाणून दूर कर.
श्लोक 41
समापन दोहा
प्रभूने हृदयात सदैव वास करावा अशी प्रार्थना आणि चालीसाची सांगता.
रोज नियमाने पहाटे हा चाळीसा पाठ कर. हे जगदीश, तू माझी मनोकामना पूर्ण कर.
श्लोक दोहा 1
मार्गशीर्ष महिन्याच्या षष्ठीला, हेमंत ऋतूत, संवत चौसष्ट हे जाण. शिवाची ही स्तुती चाळीसा पूर्ण केल्याने कल्याण झाले.
श्लोक दोहा 2
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
सोमवार व प्रदोष
ब्राह्ममुहूर्त किंवा संध्याकाळची प्रदोष वेळ
बेलपत्र, गंगाजल, भस्म व पांढरी फुले
- चित्तशांती, पापनाश व भयमुक्ती
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र उत्तर भारतातील व्यापक शैव भक्तिपरंपरेचा भाग आहे; ते पारंपरिकरीत्या कवी-संत अयोध्यादास यांनी रचलेले मानले जाते. यातील श्लोक पुराणांमध्ये, ज्यात शिवपुराणाचाही समावेश आहे, आढळणाऱ्या शिवलीलांचे पुनर्कथन करतात. भक्त याचे पठण दैनंदिन प्रार्थना म्हणून किंवा सोमवार (शिवासाठी पवित्र मानला जाणारा वार) आणि श्रावण महिन्यासारख्या विशेष प्रसंगी करतात. ही रचना ‘चालीसा’ म्हणून ओळखली जाते, म्हणजे चाळीस श्लोकांची भक्तिकाव्यरचना, आणि भगवान शिवाचे संरक्षण, आशीर्वाद व विघ्नहरण यांचे आवाहन करण्यासाठी तिचा उपयोग होतो.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Ayodhyadas
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचयिता
ही शिवचालीसा अयोध्यादास या संताने रचली आहे. यात सुरुवातीला व शेवटी एकेक दोहा व मध्ये ४० चौपाया आहेत. ही रचना शिवाच्या स्तुतीसाठी प्रसिद्ध आहे.
समुद्रमंथनातील नीलकंठाची कथा
देव व दानवांनी समुद्रमंथन केले तेव्हा त्यातून विषारी ज्वाला निघाली. ती सर्वांना त्रासदायक ठरल्यावर शिवाने ती गिळली व त्यांचा कंठ निळा झाला, म्हणून त्यांना 'नीलकंठ' म्हटले जाते. (श्लोक १७-१८)
रामाने केलेले शिवपूजन
रामाने लंकेवर चढाईपूर्वी शिवाची पूजा केली. पूजेसाठी सहस्र कमळे आणली, पण एक कमळ कमी पडल्यावर रामाने स्वतःचे कमळनयन अर्पण करण्याचा प्रयत्न केला. यामुळे प्रसन्न होऊन शिवाने त्यांना इच्छित वरदान दिले. (श्लोक १९-२२)
भगीरथाचे तप व गंगा
गंगा नदीला पृथ्वीवर आणण्यासाठी भगीरथाने कठोर तप केले. शिवाने त्याची प्रतिज्ञा पूर्ण करण्यासाठी गंगेला आपल्या जटेत धारण केले. (श्लोक १४)
त्रिपुरासुर वध
तीन दैत्यांनी तीन पुरी बांधून उपद्रव केला होता. देवांच्या प्रार्थनेवरून शिवाने त्यांच्याशी युद्ध करून सर्वांचे रक्षण केले. (श्लोक १३)
Shiva
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
