शिव चालीसा
यो शिव चालीसा भगवान शिवको स्तुति गर्ने एक प्रसिद्ध भक्तिपूर्ण रचना हो, जसमा ४० चौपाई र दोहाहरू छन्। यसलाई पाठ गर्नाले मनोकामना पूरा हुने र संकट हराउने विश्वास गरिन्छ।
श्लोक
मङ्गलाचरण (दोहा)
चालीसा पाठ गर्नुअघि गुरु वन्दना र मङ्गलाचरण दोहा।
हे गणेशजी, गिरिजाका पुत्र, कल्याणका मूल र सुजान, अयोध्यादास भन्दछ, तिमी हामीलाई अभय वरदान देऊ।
श्लोक दोहा
चालीसा (४० चौपाई)
भगवानको अपार महिमा र कृपाको गुणगान गर्ने प्रमुख ४० चौपाईहरू।
हे गिरिजापति, दीनदयाला, तिमी सधैं सन्तहरूको रक्षा गर्दछौ।
श्लोक 1
तिम्रो निधारमा चन्द्रमा सुशोभित छ, कानमा नागफनीका कुण्डल छन्।
श्लोक 2
तिम्रो शरीर गौरवर्ण छ, शिरमा गङ्गा बगाएका छौ, मुण्डमाला र शरीरमा खरानी लगाएका छौ।
श्लोक 3
तिम्रो वस्त्र बाघको छाला हो, यो सुन्दरता देखेर नाग र मुनि मोहित हुन्छन्।
श्लोक 4
मैना माताकी दुलारी पार्वती तिम्रो वाम अङ्गमा सुशोभित छिन्, अद्वितीय छवि।
श्लोक 5
हातमा त्रिशूल सुशोभित छ, जसले सधैं शत्रुहरूको विनाश गर्दछ।
श्लोक 6
नन्दी र गणेश त्यहाँ यसरी शोभित छन् जस्तै समुद्रको बीचमा कमल।
श्लोक 7
कार्तिकेय, श्याम र गणेशको यो छवि कसैले वर्णन गर्न सक्दैन।
श्लोक 8
जब देवताहरूले पुकार गरे, तब तिमीले आफैंले दुःख हटाए।
श्लोक 9
तारकासुरले ठूलो उपद्रव गरेको थियो, सबै देवताहरू मिलेर तिमीलाई प्रणाम गरे।
श्लोक 10
तुरुन्तै तिमीले षडानन (कार्तिकेय) पठायौ, र एकै पलमा उसलाई मारेर ढाल्यौ।
श्लोक 11
तिमीले आफैं जलन्धर असुरको संहार गर्यौ, तिम्रो सुयश संसारभरि प्रसिद्ध छ।
श्लोक 12
त्रिपुरासुरसँग युद्ध गरेर सबैलाई कृपा गरी बचायौ।
श्लोक 13
भगीरथले ठूलो तप गरे, र तिमीले उनको प्रतिज्ञा पूरा गर्यौ, हे पुरारी।
श्लोक 14
दानीहरूमा तिमीसरह कोही छैन, सेवक सधैं तिम्रो स्तुति गर्दछन्।
श्लोक 15
वेदहरूमा तिम्रो महिमा गाइएको छ, तिमी अकथ र अनादि छौ, भेद पाइँदैन।
श्लोक 16
दधि मन्थनमा तिमी ज्वालाको रूपमा प्रकट भयौ, जसले देवता र असुरहरूलाई जलाएर व्याकुल बनायो।
श्लोक 17
त्यहाँ तिमीले दया गरी सहायता गर्यौ, र नीलकण्ठ नामले चिनियौ।
श्लोक 18
जब रामचन्द्रले पूजा गरे, लङ्का जितेर विभीषणलाई दिए।
श्लोक 19
हजार कमलहरू धारण गरेर बसेको बेला, तिमीले परीक्षा लियौ, हे पुरारी।
श्लोक 20
एउटा कमल प्रभुले लुकाएर राखे, र कमलनयन (राम) त्यही पूजा गर्न चाहन्थे।
श्लोक 21
कठिन भक्ति देखेर प्रभु शङ्कर प्रसन्न भए र इच्छित वर दिए।
श्लोक 22
जय जय जय, हे अनन्त अविनाशी, तिमी सबैको हृदयमा बास गरी कृपा गर्दछौ।
श्लोक 23
दुष्टहरूले मलाई नित्य सताउँछन्, म भ्रमित छु र चैन पाउँदिन।
श्लोक 24
हे नाथ, म तिमीलाई त्राहि त्राहि पुकार्दछु, यस अवसरमा मलाई आएर उद्धार गर।
श्लोक 25
त्रिशूल लिएर शत्रुहरूलाई मार, र संकटबाट मलाई आएर उद्धार गर।
श्लोक 26
आमा, बुबा, भाइ सबै हुन्छन्, तर संकटमा कसैले सोध्दैन।
श्लोक 27
एउटा मात्र स्वामीको आशा छ, आएर मेरो ठूलो संकट हटाऊ।
श्लोक 28
तिमी धन र निर्धनलाई सधैं दिन्छौ, जो कोही माग्छ, त्यो फल पाउँछ।
श्लोक 29
म कुन विधिले तिम्रो स्तुति गरूँ? हे नाथ, मेरो चूक क्षमा गर।
श्लोक 30
हे शङ्कर, तिमी संकटको नाश गर्ने, मङ्गलको कारण र विघ्नको विनाश गर्ने छौ।
श्लोक 31
योगी, यति र मुनिहरू तिम्रो ध्यान लगाउँछन्, सारदा र नारदले शीर नवाउँछन्।
श्लोक 32
नमो नमो, जय नमः शिवाय, देवता र ब्रह्मादिकले पनि तिम्रो पार पाउँदैनन्।
श्लोक 33
जसले यो पाठ मन लगाएर गर्दछ, त्यसमाथि शम्भुको सहायता हुन्छ।
श्लोक 34
जो कोही ऋणी वा अधिकारी होस्, पाठ गर्नाले पवित्र हुन्छ।
श्लोक 35
जसको पुत्रको इच्छा छ, निश्चय नै शिवको प्रसादले त्यो पूरा हुन्छ।
श्लोक 36
पण्डितले त्रयोदशीको दिन ल्याएर ध्यानपूर्वक होम गराउनुपर्छ।
श्लोक 37
जसले सधैं त्रयोदशीको व्रत गर्दछ, उसको शरीरमा कलेश रहँदैन।
श्लोक 38
धूप, दीप र नैवेद्य चढाएर शङ्करको सम्मुख पाठ सुनाउनुपर्छ।
श्लोक 39
यसले जन्म जन्मका पाप नष्ट हुन्छन्, र अन्तमा शिवपुरको धाम पाइन्छ।
श्लोक 40
अयोध्यादास भन्दछ, हे प्रभु, तिम्रो आशा छ, जानी जानी सबै दुःख हटाऊ हाम्रो।
श्लोक 41
समापन दोहा
भगवान हृदयमा सधैं निवास गरून् भन्ने प्रार्थना र चालीसाको समापन दोहा।
नित्य नियमले प्रातःकाल पाठ गर चालीसा, हे जगदीश, तिमी मेरो मनकामना पूर्ण गर।
श्लोक दोहा 1
मार्गशीर्ष षष्ठी, हेमन्त ऋतु, संवत् चौंसठ जान, शिवको यो चालीसा स्तुति पूर्ण गरेर कल्याण भयो।
श्लोक दोहा 2
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Monday (Somwar) & Pradosham
Early Morning (Brahma Muhurta) or Evening Twilight (Sandhya)
Bilva leaves, Ganga water, Bhasma (sacred ash), Dhatura & White flowers
- Inner stillness, destruction of negative karma, and freedom from fear of death (Mrityunjaya)
पृष्ठभूमि
यो शिव चालीसा अयोध्यादासजीद्वारा रचित एक प्रसिद्ध भक्तिपूर्ण स्तुति हो। हिन्दू परम्परामा भगवान शिवको आराधनाका लागि यसलाई नियमित रूपमा पाठ गरिन्छ, विशेषगरी सोमवार, शिवरात्रि, वा श्रावण महिनामा। यसले शिवको महिमा, उनका लीलाहरू, र भक्तहरूप्रति उनको कृपाको वर्णन गर्दछ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Ayodhyadas
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
रचनाकार र मिति
यो शिव चालीसा अयोध्यादास नामक भक्त कविले रचेका हुन्। अन्तिम दोहामा उल्लेख गरिएअनुसार, यो मार्गशीर्ष (मंसिर) महिनाको शुक्ल पक्ष षष्ठी, हेमन्त ऋतु, र संवत् १६६४ (सन् १६०७) मा पूरा भएको थियो। यसले भक्तिकालको उत्तरार्धको रचनालाई प्रतिनिधित्व गर्दछ।
रचना संरचना
यो ४३ पदको चालीसा हो, जसमा दोहा र चौपाई छन्दको प्रयोग गरिएको छ। प्रारम्भिक दोहामा गणेशको वन्दना छ, त्यसपछि शिवको स्तुति र अन्तमा फलश्रुति दिइएको छ। यो परम्परागत चालीसा ढाँचामा लेखिएको छ, जसमा ४० चौपाई र तीन दोहा हुन्छन्।
पौराणिक सन्दर्भ
यस चालीसामा शिवका धेरै प्रसिद्ध लीलाहरू उल्लेख छन्—तारकासुर वध (पद ११), जलन्धरासुर संहार (पद १२), त्रिपुरासुर युद्ध (पद १३), गंगा अवतरण (पद १४), समुद्र मन्थनबाट नीलकण्ठ नाम (पद १७–१८), र रामचन्द्रले लंका विजयपछि विभीषणलाई दिनु (पद १९)। यी सबै शिवको शक्ति र कृपाको प्रतीक हुन्।
कमल परीक्षा
पद २०–२२ मा रामचन्द्रले शिवको पूजा गर्दा हजार कमल चढाउने क्रममा एउटा कमल लुकाएको प्रसङ्ग छ। शिवले परीक्षा लिँदा रामले आफ्नो कमलनयन (आँखा) चढाउन तयार भए, जसले भक्तिको कठोरता देखाएर शिवलाई प्रसन्न बनायो। यो कथा रामचरितमानसको पनि भाग हो।
पाठको फल
अन्तिम पदहरू (३४–४०) अनुसार, यो चालीसा नियमित रूपमा पढ्नाले शिवको सहायता मिल्छ, ऋणीहरू पवित्र हुन्छन्, सन्तान प्राप्ति हुन्छ, र त्रयोदशीको व्रत र होमसहित पाठ गर्दा जन्म–जन्मका पाप नष्ट भई शिवपुरमा वास हुन्छ। यसले भक्तको संकट हरण गर्ने वाचा गरेको छ।
Shiva
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
