ਬਿਲਵਾਸ਼ਟਕਮ (ਬਿਲਵ ਅਸ਼ਟਕ)
ਇਹ ਅੱਠ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੋਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਿਲਵ (ਬੇਲ) ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਤਿੰਨ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਰੂਪ, ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲਾ; ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਤਿੰਨ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਿਨਾਂ ਛੇਦ ਦੇ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਅਖੰਡ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਨੰਦੀਕੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਮਯੱਜ ਦੇ ਮਹਾਪੁੰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਥੀ ਦਾਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ, ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਦਾਨ; ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਬਿਲਵ ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਮੈਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਬਿਲਵ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਕਾਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ, ਕਾਲਭੈਰਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ; ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ, ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਰੂਪ ਨੂੰ; ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਪੁੰਨਮਈ ਬਿਲਵਾਸ਼ਟਕ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੋਸ਼
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ
ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ, ਗੰਗਾਜਲ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ 'ਬਿਲਵਾਸ਼ਟਕਮ' (ਬਿਲਵ ਅਸ਼ਟਕ) ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਤੋਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਿਲਵ (ਬੇਲ) ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ, ਸਾਵਣ ਸੋਮਵਾਰ, ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Adi Shankaracharya · Classical Philosopher-Saint · 8th century CE, Kaladi (Kerala)
A philosopher and monk born in Kaladi, Kerala, credited with systematizing Advaita Vedanta (non-dual philosophy) and establishing four monastic seats (mathas) across India. Alongside his commentaries on the Upanishads and Brahma Sutras, he composed numerous devotional hymns to various deities in classical Sanskrit.
Adi Shankaracharya ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੂਪ
ਇਹ ‘ਬਿਲਵਾਸ਼ਟਕਮ’ ਅੱਠ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਅਸ਼ਟਕ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਅੱਠ’ – ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਫਲ-ਸ਼ਰੁਤੀ (ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਲਾਭ) ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਦਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਪ੍ਰਤੀਕ
ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ‘ਤ੍ਰਿਦਲ’ (ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਗੁਣ (ਸੱਤਵ, ਰਜ, ਤਮ), ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ (ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ) ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਆਯੁਧ (ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ) ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਦੀ ਦੈਵੀ ਉਤਪੱਤੀ
ਛੇਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ
ਇਸ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਪੁੰਨ, ਸ਼ਾਲੀਗ੍ਰਾਮ (ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਪੱਥਰ) ਦਾਨ ਕਰਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਜ਼-ਸੁਵਰਨ ਦਾਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ, ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਕੰਨਿਆ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਰਲਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ
ਅੱਠਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ – ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੱਧ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਅਤੇ ਸਿਰੇ (ਪੱਤਿਆਂ) ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਫਲ-ਸ਼ਰੁਤੀ
ਆਖਰੀ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ‘ਬਿਲਵਾਸ਼ਟਕਮ’ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ (ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਜਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shiva
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ
