Bharat Devotion
Embroidered artwork for ਬਿਲਵਾਸ਼ਟਕਮ (ਬਿਲਵ ਅਸ਼ਟਕ): Embroidered Om symbol above a brass diya, marigolds and a temple spire at sunrise

ਬਿਲਵਾਸ਼ਟਕਮ (ਬਿਲਵ ਅਸ਼ਟਕ)

ਬਿਲਵਾਸ਼ਟਕਮ (ਬਿਲਵ ਅਸ਼ਟਕ)

ਇਹ ਅੱਠ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੋਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਿਲਵ (ਬੇਲ) ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤੁਕਾਂ

ਤ੍ਰਿਦਲਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਕਾਰਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਂ ਚ ਤ੍ਰਿਯਾਯੁਧਮ੍ ਤ੍ਰਿਜਨ੍ਮਪਾਪਸਂਹਾਰਂ ਏਕਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਪਣਮ੍
Tridalam Trigunaakaaram Trinetram Cha Triyaayudham Trijanma Paap Samhaaram Ek Bilvam Shivaarpanam

ਸ਼ਲੋਕ 1

ਤ੍ਰਿਸ਼ਾਖੈਃ ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਹ੍ਯਚ੍ਛਿਦ੍ਰੈਃ ਕੋਮਲੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ ਸ਼ਿਵਪੂਜਾਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਹ੍ਯੇਕਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਪਣਮ੍
Trishaakhaih Bilvapatraishcha Hyachhidraih Komalaih Shubhaih Shiv Poojaam Karishyaami Hyek Bilvam Shivaarpanam

ਸ਼ਲੋਕ 2

ਅਖਣ੍ਡ ਬਿਲ੍ਵ ਪਤ੍ਰੇਣ ਪੂਜਿਤੇ ਨਨ੍ਦਿਕੇਸ਼੍ਵਰੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯੇਕਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਪਣਮ੍
Akhand Bilv Patrena Poojite Nandikeshware Shudhyanti Sarva Paapebhyo Hyek Bilvam Shivaarpanam

ਸ਼ਲੋਕ 3

ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾਮੇਕਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਜਾਤੁ ਚਾਰ੍ਪਯੇਤ੍ ਸੋਮਯਜ੍ਞ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਂ ਏਕਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਪਣਮ੍
Shaaligraam Shilaamekaam Vipraanaam Jaatu Chaarpayet Somayagya Mahaapunyam Ek Bilvam Shivaarpanam

ਸ਼ਲੋਕ 4

ਦਨ੍ਤਿਕੋਟਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਾਜਪੇਯ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ਕੋਟਿਕਨ੍ਯਾ ਮਹਾਦਾਨਂ ਏਕਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਪਣਮ੍
Dantikoti Sahasraani Vaajapeya Shataani Cha Kotikanyaa Mahaadaanam Ek Bilvam Shivaarpanam

ਸ਼ਲੋਕ 5

ਲਕ੍ष੍ਮ੍ਯਾਸ੍ਤਨੁਤ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਬਿਲ੍ਵਵृਕ੍षਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਹ੍ਯੇਕਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਪਣਮ੍
Lakshmyaastanuta Utpannam Mahaadevasya Cha Priyam Bilvavriksham Prayachhaami Hyek Bilvam Shivaarpanam

ਸ਼ਲੋਕ 6

ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਬਿਲ੍ਵਵृਕ੍षਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ ਅਘੋਰਪਾਪਸਂਹਾਰਂ ਏਕਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਪਣਮ੍
Darshanam Bilvavrikshasya Sparshanam Paapnaashanam Aghor Paap Samhaaram Ek Bilvam Shivaarpanam

ਸ਼ਲੋਕ 7

ਕਾਸ਼ੀਕ੍षੇਤ੍ਰਨਿਵਾਸਂ ਚ ਕਾਲਭੈਰਵਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ਪ੍ਰਯਾਗਮਾਧਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯੇਕਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਪਣਮ੍
Kaasheekshetra Nivaasam Cha Kaalbhairav Darshanam Prayaagamaadhavam Drishtvaa Hyek Bilvam Shivaarpanam

ਸ਼ਲੋਕ 8

ਮੂਲਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਾਯ ਮਧ੍ਯਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਿਣੇ ਅਗ੍ਰਤਃ ਸ਼ਿਵਰੂਪਾਯ ਹ੍ਯੇਕਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਾਰ੍ਪਣਮ੍
Moolato Brahmaroopaaya Madhyato Vishnuroopine Agratah Shivroopaaya Hyek Bilvam Shivaarpanam

ਸ਼ਲੋਕ 9

ਬਿਲ੍ਵਾष੍ਟਕਮਿਦਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ ਸ਼ਿਵਸਨ੍ਨਿਧੌ ਸਰ੍ਵਪਾਪ ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਿਵਲੋਕਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਇਤਿ ਬਿਲ੍ਵਾष੍ਟਕਮ੍
Bilvaashtakamidam Punyam Yah Pathet Shiv Sannidhau Sarvapaap Vinirmuktah Shivlokam Avaapnuyaat

ਸ਼ਲੋਕ 10

Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)

Auspicious Day

ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੋਸ਼

Best Time (Muhurta)

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ

Sacred Offerings

ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ, ਗੰਗਾਜਲ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ

Spiritual Benefits (Phalashruti)
  • ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ

ਪਿਛੋਕੜ

ਇਹ 'ਬਿਲਵਾਸ਼ਟਕਮ' (ਬਿਲਵ ਅਸ਼ਟਕ) ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਤੋਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਿਲਵ (ਬੇਲ) ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ, ਸਾਵਣ ਸੋਮਵਾਰ, ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ

ਰਚੇਤਾ: Adi Shankaracharya · Classical Philosopher-Saint · 8th century CE, Kaladi (Kerala)

A philosopher and monk born in Kaladi, Kerala, credited with systematizing Advaita Vedanta (non-dual philosophy) and establishing four monastic seats (mathas) across India. Alongside his commentaries on the Upanishads and Brahma Sutras, he composed numerous devotional hymns to various deities in classical Sanskrit.

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?

ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੂਪ

ਇਹ ‘ਬਿਲਵਾਸ਼ਟਕਮ’ ਅੱਠ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਅਸ਼ਟਕ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਅੱਠ’ – ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਫਲ-ਸ਼ਰੁਤੀ (ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਲਾਭ) ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਦਾ ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਪ੍ਰਤੀਕ

ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ‘ਤ੍ਰਿਦਲ’ (ਤਿੰਨ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਗੁਣ (ਸੱਤਵ, ਰਜ, ਤਮ), ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ (ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ) ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਆਯੁਧ (ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ) ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਦੀ ਦੈਵੀ ਉਤਪੱਤੀ

ਛੇਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ

ਇਸ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਪੁੰਨ, ਸ਼ਾਲੀਗ੍ਰਾਮ (ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਪੱਥਰ) ਦਾਨ ਕਰਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਜ਼-ਸੁਵਰਨ ਦਾਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ, ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਕੰਨਿਆ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਰਲਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ

ਅੱਠਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ – ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੱਧ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਅਤੇ ਸਿਰੇ (ਪੱਤਿਆਂ) ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਫਲ-ਸ਼ਰੁਤੀ

ਆਖਰੀ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ‘ਬਿਲਵਾਸ਼ਟਕਮ’ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ (ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਜਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Shiva ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਪਾਠ

Shiva

Shiva ਦਾ ਸਭ ਵੇਖੋ →

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ

ਸਭ ਵੇਖੋ

ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ

ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ