ਦਾਰਿਦ੍ਰਯ-ਦਹਨ-ਸ਼ਿਵ-ਸਤੋਤਰ (ਗ਼ਰੀਬੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਤੋਤਰ)
ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਸਤੋਤਰ ਹੈ ਜੋ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦਾਰਿਦ੍ਰਯ (ਗ਼ਰੀਬੀ) ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤਿ
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਨਰਕ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕਪੂਰ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਧਵਲ ਹਨ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਹਨ, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ – ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਜੋ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕਾਲ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੰਗਣ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਾਥੀ-ਰਾਜ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ – ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਜੋ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ-ਰੋਗ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਗਰ (ਪ੍ਰਚੰਡ) ਹਨ, ਦੁਰਗਮ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋਤੀ-ਰੂਪ ਹਨ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ – ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਜੋ ਚਰਮ (ਚਮੜੇ) ਦਾ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਵ-ਭਸਮ (ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਰਾਖ) ਦਾ ਲੇਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਮਣੀ-ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਜੀਰ (ਘੁੰਗਰੂ) ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਹਨ, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ – ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਜੋ ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭੂਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ, ਆਨੰਦ ਦੀ ਭੂਮੀ ਹਨ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤਮੋਮਯ (ਅੰਧਕਾਰ-ਰੂਪ) ਹਨ, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ – ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕਾਲ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਲੱਛਿਤ ਹਨ, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ – ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਰਘੁਨਾਥ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਨਰਕ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪੁੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ-ਭਰਿਤ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਹਨ, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ – ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਗੀਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਬਲਦ) ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਮਹਾਨ ਈਸ਼ਵਰ) ਹਨ, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ – ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਇਹ ਸਤੁਤਿ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸ਼ੀਘਰ ਹੀ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ (ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ, ਸ਼ਾਮ) ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ-ਦਹਨ-ਸ਼ਿਵ-ਸਤੁਤਿ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੋਸ਼
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ
ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ, ਗੰਗਾਜਲ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵ ਸਤੋਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਦਾਰਿਦ੍ਰਯ-ਦਹਨ-ਸ਼ਿਵ-ਸਤੋਤਰ' (ਗ਼ਰੀਬੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਤੋਤਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ (ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆ) ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਸੰਪਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Sage Vashistha
Sage Vashistha ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਰਚਨਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਦਾਰਿਦ੍ਰਯ-ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ
ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਵਿੱਚ 8 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਮੰਤਰ ‘ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਦੁਃਖਦਹਨਾਯ ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ’ (ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ) ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾਧਰ, ਚੰਦਰਧਰ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ, ਆਦਿ।
ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਲਾਭ
ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰੀਬੀ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਲੋਕ (9ਵਾਂ) ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆ (ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ, ਸ਼ਾਮ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਠ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀ
ਸਤੋਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਤ੍ਰਿਸੰਧ੍ਯੰ’ (ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨਿਤ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਯਮਿਤ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਅਰਥ
ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਰਥ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ‘ਚਰਮਾਂਬਰ’ (ਚਮੜੇ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ) ਸੰਸਾਰ-ਤਿਆਗ, ‘ਭਾਲੇਕਸ਼ਣ’ (ਤੀਜੀ ਅੱਖ) ਗਿਆਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਅਤੇ ‘ਗੰਗਾਧਰ’ ਪਾਪ-ਧੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Shiva
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ