ਸ਼ਿਵ ਤਾਂਡਵ ਸਤੋਤਰਮ
ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਤਾਂਡਵ ਸਤੋਤਰਮ (ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਦੀ ਉਸਤਤ) ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਯਾਨਕ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਚ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਘਣੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਲੰਮਾ ਹਾਰ ਸ਼ੋਭਾਇਮਾਨ ਹੈ। ਡਮਰੂ ਦੀ 'ਡਮਡ-ਡਮਡ-ਡਮਡ' ਦੀ ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਰੌਦਰ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁਰਗਾਂ ਦੀ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਭਖਦੀ ਅੱਗ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਸ 'ਤੇ ਬਾਲ-ਚੰਦਰਮਾ ਗਹਿਣੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਲੀਨ ਰਹੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਜੋ ਪਰਬਤ ਰਾਜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਲੀਲਾ-ਸਾਥੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਅਜਿੱਤ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬਸਤਰ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ (ਦਿਗੰਬਰ), ਉਹਨਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਨੰਦ ਲੱਭੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ-ਭੂਰੇ ਫਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਰੂਪੀ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਸਰ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਤੇ ਕੰਬਦੀ ਖੱਲ ਨੂੰ ਉੱਪਰਲੇ ਬਸਤਰ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਦਭੁਤ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਰਨ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਬੱਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੀਸ 'ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ (ਚਕੋਰ ਪੰਛੀ ਦਾ ਮਿੱਤਰ) ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਬਖਸ਼ਣ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੌੜੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਨਾਲ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਸੀਸ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੀਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਬਿਖੇਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਲ-ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਕਪਾਲੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਭਖਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਬਤ ਰਾਜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਉਲੀਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਇਕੱਲੇ ਮਾਹਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਰੁਚੀ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਨਵੇਂ ਬਾਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਹਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਵਰਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਲ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰਗਾਂ ਦੀ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖੱਲ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਬਾਲ-ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਬਖਸ਼ਣ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਦੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਨੀਲੇ ਕਵਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਬੱਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਸਾਂਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਗਜਾਸੁਰ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੇ ਮਿੱਠੇ ਰਸ 'ਤੇ ਮੰਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੌਰੇ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਂਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਯੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਗਜਾਸੁਰ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁਯੰ ਯਮਰਾਜ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਭਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ 'ਧਿਮਿਡ-ਧਿਮਿਡ' ਦੀ ਤਾਲ 'ਤੇ ਰੌਦਰ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਜੈ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਮੈਂ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਘਾਹ ਦੀ ਤੀਲ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਨੈਣੀ ਮੁਟਿਆਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਆਮ ਪ੍ਰਜਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਦੋਂ ਕਰਾਂਗਾ?
ਸ਼ਲੋਕ 12
ਸੁਰਗਾਂ ਦੀ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਿਸੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਸਭ ਬੁਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੀਸ 'ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਕੰਬਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਨਿਰੰਤਰ 'ਸ਼ਿਵ' ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਸੁਖੀ ਹੋਵਾਂਗਾ?
ਸ਼ਲੋਕ 13
ਜੋ ਵੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਸ ਉੱਤਮ ਸਤੋਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਿਆਨ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਦਾ ਜੋ ਵੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦੌਲਤ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸਦਾ ਮਿਹਰ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 15
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੋਸ਼
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ
ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ, ਗੰਗਾਜਲ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਤਾਂਡਵ ਸਤੋਤਰਮ (ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਦਾ ਸਤਰ) ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡੀ ਨਾਚ (ਤਾਂਡਵ) ਦੀ ਮਹਿੰਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 15 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Ravana
Ravana ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਰਚਨਾ
ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਤਾਂਡਵ ਸਤੋਤਰ ਰਾਵਣ (ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ਼) ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 15 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਤਾਂਡਵ ਨਾਚ ਦੀ ਭਵਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਲੈਆਪੂਰਨ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲੀ
ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਡਮਡੱਮਡੱਮ’, ‘ਧਗਧਗਧਗ’ ਵਰਗੇ ਧੁਨੀ-ਅਨੁਕਰਣ ਸ਼ਬਦ (ਔਨੋਮੈਟੋਪਾਈਆ) ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਡਮਰੂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਛੰਦ ‘ਸ਼ਿਖਰਨ’ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੀ ਲੈਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ
ਸਤੋਤਰ (12ਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਹਿਰਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ (ਪੈਰਾਡਾਕਸ) ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ‘ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ’, ‘ਨੀਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ’, ‘ਘਾਹ ਅਤੇ ਕਮਲ’ ਬਾਰੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ (ਸਮਪ੍ਰਵ੍ਰੁੱਤਿ) ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰਨ ਸਮਤਾ ਅਤੇ ਅਣਥੱਕ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ
9ਵੇਂ ਅਤੇ 10ਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰੇਕ ਸਤਰ ‘ਛਿੰਦ’ (ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—‘ਸ੍ਮਰ’ (ਕਾਮ), ‘ਪੁਰ’ (ਤਿੰਨ-ਪੁਰ), ‘ਭਵ’ (ਸੰਸਾਰ), ‘ਮਖ’ (ਯਗ), ‘ਗਜ’ (ਹਾਥੀ) ਅਤੇ ‘ਅੰਧਕ’ (ਰਾਖਸ਼) ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਫਲ-ਸ਼੍ਰੁਤੀ
ਆਖਰੀ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ (14-15) ‘ਫਲ-ਸ਼੍ਰੁਤੀ’ ਹਨ ਜੋ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ (ਪ੍ਰਦੋਸ਼) ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਰੱਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਧਨ-ਦੌਲਤ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shiva
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ
