अच्युतम केशवम्
अच्युताष्टकाच्या पहिल्या श्लोकावर आधारित, विष्णू, राम आणि कृष्ण यांची पवित्र नावे गुंफणारे एक लोकप्रिय संस्कृत भजन.
श्लोक
मी अविनाशी केशव, कृष्ण, दामोदर — जानकीचा प्रिय राम, नारायण; श्रीधर, माधव, गोपिकांचा प्रिय — आणि जानकीचा स्वामी, रामचंद्र यांची उपासना करतो.
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
बुधवार, गुरुवार व एकादशी
ब्राह्ममुहूर्त किंवा संध्याकाळची वेळ
तुळशीची पाने, लोणी-खडीसाखर व पिवळी फुले
- परम भक्ती, परमानंद व चिंतामुक्ती
पृष्ठभूमि
हा श्लोक हिंदू भक्ती-उपासनेत (भक्ती) वापरला जाणारा एक पारंपरिक संस्कृत श्लोक आहे. तो विष्णू व त्यांच्या अवतारांचा, विशेषतः राम आणि कृष्ण यांचा सन्मान करणाऱ्या व्यापक वैष्णव परंपरेचा भाग आहे. भक्ती व अंतःशांती जोपासण्यासाठी, दैनंदिन पूजा, ध्यान किंवा नामजप (जप) म्हणून असे श्लोक वारंवार म्हटले जातात. अच्युत (अविनाशी), दामोदर (प्रेमाने बांधलेले) आणि जानकीवल्लभ (सीतेचे प्रिय) ही नावे दैवी स्वभाव व कृपेच्या वेगवेगळ्या पैलूंवर प्रकाश टाकतात. हा श्लोक अच्युताष्टक स्तोत्राच्या पहिल्या श्लोकाचे लोकप्रिय गायिले जाणारे रूप आहे, जे पारंपरिकपणे आदि शंकराचार्यांना श्रेय दिले जाते. छापील मजकूर (sanskritdocuments.org) याची पहिली ओळ “राम-नारायणं, कृष्ण-दामोदरं, वासुदेवं, हरिम्” अशी वाचतो, तर भजनात ती ओळ वेगळ्या शब्दांत मांडलेली आहे; दुसरी ओळ दोन्हीत सारखीच आहे.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Adi Shankaracharya · Classical Philosopher-Saint · 8th century CE, Kaladi (Kerala)
A philosopher and monk born in Kaladi, Kerala, credited with systematizing Advaita Vedanta (non-dual philosophy) and establishing four monastic seats (mathas) across India. Alongside his commentaries on the Upanishads and Brahma Sutras, he composed numerous devotional hymns to various deities in classical Sanskrit.
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचना व उद्देश
हा श्लोक अच्युताष्टकाच्या पहिल्या श्लोकाचे गायिले जाणारे रूप आहे; या स्तोत्रात कृष्ण व राम अवतारांतील विष्णूंची अनेक नावे आवाहिली आहेत. प्रत्येक नाव एखाद्या दैवी गुणाकडे किंवा लीलेकडे निर्देश करते, जसे “दामोदर” (दोरीने बांधलेले), जे यशोदेने बाल कृष्णाला बांधल्याच्या प्रसंगाची आठवण देते.
नावांचा क्रम
या श्लोकात कृष्णाची नावे (अच्युत, केशव, कृष्ण, दामोदर) आणि रामाची नावे (राम, नारायण, जानकीवल्लभ, रामचंद्र) जोडीने येतात, तसेच श्रीधर आणि माधव यांसारखी सामायिक विशेषणेही आहेत. ही रचना विष्णूंच्या अवतारांच्या एकत्वावर भर देते.
प्रमुख नावांचा अर्थ
“अच्युत” म्हणजे अचूक किंवा अविनाशी. “केशव” या नावाने कृष्ण केशी दैत्याचा संहारक किंवा सुंदर केशसंभार असलेला, असे सूचित होते. “जानकीवल्लभ” म्हणजे सीता (जानकी) यांचे प्रिय, ज्यातून रामाची पत्नीप्रती असलेली निष्ठा दिसते.
भक्तीची साधना
संरक्षण, शांती आणि आध्यात्मिक उन्नतीसाठी भक्त हे स्तोत्र दररोज गातात. नामस्मरण (नामस्मरण) ही भक्तियोगातील केंद्रीय साधना असून ती मन शुद्ध करते आणि भगवंताच्या जवळ नेते, असा विश्वास आहे.
काव्यरूप
हा श्लोक संस्कृत स्तोत्रांच्या ठराविक लयबद्ध छंदात रचला आहे, ज्यामुळे तो सहज लक्षात राहतो आणि गाता येतो. संयुक्त शब्दांच्या (समास) वापरामुळे एका ओळीत अनेक अर्थ सामावलेले असतात, जे अभिजात संस्कृत भक्तिकाव्याचे वैशिष्ट्य आहे.
Krishna
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
