कृष्ण चालीसा
कृष्णाच्या दैवी लीलांचे गुणगान करणारे चाळीस श्लोकांचे स्तोत्र, जे भक्त त्याचे संरक्षण, प्रेम आणि मोक्षासाठी म्हणतात.
श्लोक
मंगलाचरण (दोहा)
चालीसा वाचनापूर्वी गुरुवंदना आणि मंगलाचरण दोहा.
बंशीने शोभलेला मधुर हात, निळ्या ढगासारखा श्याम वर्णाचा देह, बिंबफळासारखे तांबडे ओठ व कमलासारखे रमणीय नेत्र.
श्लोक दोहा 1
पूर्ण चंद्र व कमलासारखे मुख, पिवळे वस्त्र हा शुभ साज; मनमोहन, मदनासारख्या छबीच्या कृष्णचंद्र महाराजांना जय असो.
श्लोक दोहा 2
चालीसा (४० चौपाई)
प्रभूच्या अपार महिमेचे, बळाचे आणि कृपेचे गुणगान करणाऱ्या मुख्य ४० चौपाया.
यदुवंशी आनंद देणाऱ्या, जगाला वंदनीय अशा प्रभूंना जय असो; वसुदेव-देवकीच्या पुत्राला जय असो.
श्लोक 1
यशोदेच्या पुत्रा, नंदाच्या लाडक्या, तुला जय असो; भक्तांच्या नेत्राचे तारे असलेल्या प्रभूंना जय असो.
श्लोक 2
नट-नागर, नागरूपी नथ धारण करणाऱ्या, गाई चारणाऱ्या कृष्ण कन्हैयाला जय असो.
श्लोक 3
पुन्हा नखावर गोवर्धन पर्वत धारण करणाऱ्या, हे दीनदयाळा, या आणि माझी सांभाळ करा.
श्लोक 4
मधुर बासरी वाजवणारे, वनविहारी, प्रेम पसरवणारे.
श्लोक 5
तृणावर्त राक्षसाचा संहार करणारे, बकासुराची चोच फाडणारे.
श्लोक 6
कंसाचे केस पकडून पछाडणारे, हत्तीचे दात उपटून त्या हत्तीचा संहार करणारे.
श्लोक 7
पूतनेच्या स्तनातील विष पिऊन तिला तृणासमान करून टाकले.
श्लोक 8
सर्व ग्वाल्यांना दावानल पाजून स्वतः अग्नीचे पान करून त्यांना सुरक्षित पार पोहोचवले.
श्लोक 9
कालियाच्या फणावर नृत्य करून गोकुलात सर्वत्र आनंद वाढवला.
श्लोक 10
गोपीजनांचे वल्लभ व सुख देणाऱ्यांनी यमुनातीरी रास रचली.
श्लोक 11
चीरहरणाची लीला करून सर्व गोपींना भक्ती दिली.
श्लोक 12
लपून-छपून माखन खाऊन यशोदा मातेला वैकुंठ दाखवले.
श्लोक 13
उखळीने बांधण्याची उदार लीला करून यमलार्जुन वृक्षांचा उद्धार केला, मुरारी.
श्लोक 14
द्रौपदीची लाज वाचवून तिचा चीर वाढवला, सहाय्यक कृष्ण.
श्लोक 15
दुर्योधनाचे पक्वान्न त्यागून विदुराच्या घरी शाक खाल्ले, हे सुदैवी.
श्लोक 16
पांडवांचा दूत बनून धावून न्याय-धर्माचा मार्ग दाखवला.
श्लोक 17
कुरुक्षेत्रात रथ हाकून गीतेचे ज्ञान जगाला वाचून दाखवले.
श्लोक 18
अर्जुनाला उपदेश देऊन मोहाचे सर्व जाळे दूर पळवले.
श्लोक 19
विश्वरूप दाखवून चारी पदार्थ हाती दिले.
श्लोक 20
सुदाम्याचे तांदूळ खाऊन त्याला तिन्ही लोक प्राप्त करून दिले.
श्लोक 21
भीष्माची प्रतिज्ञा तोडून चक्र उचलून आपली महिमा वाढवली.
श्लोक 22
जय असो जगदीश हरीला, सुख देणाऱ्या, दीनदयाळ, जगाच्या पिता-मातेला.
श्लोक 23
जो हा पाठ मन लावून करेल, त्याचे सर्व कष्ट नाहीसे होतील, हे बंधो.
श्लोक 24
पुत्रहीनास पुत्र मिळेल, निर्धनास धन मिळेल, सुख पसरेल.
श्लोक 25
जो नित्य कृष्ण चालीसा गातो, त्याला अष्ट सिद्धी व नव निधीचे फळ मिळते.
श्लोक 26
सर्व सुख भोगून अंती परम सुख मिळेल, हरीच्या वैकुंठ धामाला जातो.
श्लोक 27
कबीर म्हणतात, ऐका हो साधूजन, कृष्णभजनाने सर्व संकटे तुटतात.
श्लोक 28
नित्य नेमाने उठून पाठ करणारा भवसागरातून पार जातो.
श्लोक 29
जो नित्य कृष्णनाम गातो, त्याला कधीही कष्ट येत नाहीत.
श्लोक 30
ज्ञानी माणसाला कृष्णचंद्राच्या अमृतवाणीने चारी पदार्थ प्राप्त होतात.
श्लोक 31
जय जय जय प्रभू कृष्ण कन्हैया, दीनदयाळा, कृपेचा वर्षाव करा.
श्लोक 32
आपल्या चरणांची शरण देऊन मला आपला दास करा, प्रभो, मला प्रेमभक्ती द्या.
श्लोक 33
कृपा करून सर्व संशय दूर करा, भवसागरातून मला पार उतरवा.
श्लोक 34
राधेच्या वराला, मदन गोपाळाला जय असो; यदुपतीला, नंदलालाला जय असो.
श्लोक 35
मुरलीधराला गोवर्धनाला, गिरिधारीला, असुरसंहारकाला जय असो.
श्लोक 36
जय जय जय त्रिभुवनपती देवा; सर्व मिळून तुझ्या चरणांची नित्य सेवा करतात.
श्लोक 37
जो ही चालीसा नित्य गातो, त्याची संकटे तुटतात, परम पद प्राप्त होते.
श्लोक 38
कृष्णचंद्र भगवान यांचा जय असो; जय जय जय अक्षय यदुनाथाला.
श्लोक 39
राधा-माधव सुखदाता यांना जय असो; जय जय जय गोकुलच्या रक्षकाला.
श्लोक 40
समापन दोहा
प्रभूने हृदयात सदैव वास करावा अशी प्रार्थना आणि चालीसाची सांगता.
ही कृष्णाची चालीसा जो कोणी पाठ करेल, त्याचे सर्व मनोरथ सिद्ध होतील, घरी सुख-संपत्ती येईल.
श्लोक दोहा 1
दीन-हीन जाणून कृपा करा भगवान; अंती हरीचे पद लाभो, भक्तीचे दान द्या.
श्लोक दोहा 2
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
बुधवार, गुरुवार व एकादशी
ब्राह्ममुहूर्त किंवा संध्याकाळची वेळ
तुळशीची पाने, लोणी-खडीसाखर व पिवळी फुले
- परम भक्ती, परमानंद व चिंतामुक्ती
पृष्ठभूमि
कृष्ण चालीसा ही उत्तर भारतातील भक्तिपरंपरेतील चाळीस श्लोकांची स्तुतिरचना (चालीसा) आहे; तिच्या शेवटच्या आधीच्या श्लोकात ‘सुंदरदास’ ही भक्तिमुद्रा (छाप) आहे. हे नाव अनेक हिंदी संत-कवींनी वापरलेले असल्याने कोणत्याही एका ऐतिहासिक रचयित्याची निश्चित पडताळणी करता येत नाही. भक्त हे दैनंदिन प्रार्थना म्हणून किंवा जन्माष्टमीसारख्या विशेष प्रसंगी, विशेषतः स्नानानंतर सकाळी, पठण करतात. या स्तोत्रात कृष्णाच्या जीवनातील प्रमुख प्रसंगांचे वर्णन आहे: त्याच्या बालपणातील पराक्रम, महाभारतातील त्याची भूमिका आणि भक्तांवरील त्याची कृपा. श्रद्धेने पठण करणाऱ्यांना आशीर्वादाच्या आश्वासनाने त्याची समाप्ती होते.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Sundardas
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचना आणि उगम
कृष्ण चालीसा ही ब्रजभाषेतील ४० श्लोकांची स्तुतिरचना (चालीसा) आहे; तिच्या समाप्तीच्या श्लोकांत ‘सुंदरदास’ ही भक्तिमुद्रा आहे, ज्यामुळे कोणत्याही संत-कवीचे निश्चित रचयिते म्हणून ओळखणे शक्य होत नाही. ही पारंपरिक रचना असून तिची मांडणी आरंभी एक दोहा, ४० चौपाई आणि समाप्तीचे दोहे अशी आहे. उत्तर भारतीय घरांमध्ये भक्ती व संरक्षणासाठी ती व्यापकपणे म्हटली जाते.
बाललीला
या स्तोत्रात कृष्णाच्या बालपणातील चमत्कारांचे प्रभावी वर्णन आहे, ज्यात पूतना, तृणावर्त, बकासुर आणि कालिय यांचा वध, तसेच लोणी चोरणे, मडके फोडणे आणि मातेला यशोदेला विश्वदर्शन घडवणे यांचा समावेश आहे. या प्रसंगांतून त्याचे दैवी स्वरूप आणि खेळकर पण संरक्षक भूमिका अधोरेखित होते.
दैवी कृत्ये आणि शिकवण
बाललीलांच्या पलीकडे चालीसा महाभारतातील त्याच्या भूमिकेचा उल्लेख करते: द्रौपदीच्या लज्जेचे रक्षण, विदुराच्या घरी भोजन, अर्जुनाच्या रथाचे सारथ्य, भगवद्गीतेचा उपदेश (महाभारताच्या भीष्मपर्वातील गीतेचे पहिले ते अठरावे अध्याय) आणि विश्वरूप दर्शन. यात सुदामा कथेचा आणि भीष्मांची प्रतिज्ञा मोडण्याच्या प्रसंगाचाही समावेश आहे.
भक्तांसाठी आश्वासन
समाप्तीच्या श्लोकांत (‘सुंदरदास’ या छापासह) म्हटले आहे की या चालीसेच्या नियमित पठणाने सर्व संकटे दूर होतात, धन व संतती लाभते आणि अंती मोक्ष (वैकुंठ) प्राप्त होतो. सांसारिक भवसागर पार करण्यासाठी आणि इच्छापूर्तीसाठी हे एक प्रभावी प्रार्थनास्तोत्र मानले जाते.
सांस्कृतिक महत्त्व
कृष्ण जन्माष्टमी आणि इतर उत्सवांच्या वेळी मंदिरांत आणि घरांत कृष्ण चालीसा अनेकदा गायली जाते. तिच्या सोप्या, लयबद्ध रचनेमुळे ती सर्वांना सुलभ आहे, आणि ती कृष्णाच्या जीवनाचे व शिकवणीचे सार सामावून घेत भक्ती व शरणागतीला चालना देते.
Krishna
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
