अच्युताष्टकम् श्रीधरवेंकटेशा विरचित
आठ श्लोकांत 'अच्युत' नामाच्या सामर्थ्याचे वर्णन आहे; द्रौपदी आणि गजेंद्र यांचा संदर्भ देणारे हे स्तोत्र १७व्या शतकातील कवी-संत श्रीधर वेंकटेश यांनी रचले आहे.
श्लोक
हे अच्युत देवा, मी तुझी भजनी करतो. तू माझ्या पापांचा समूह नष्ट करतोस, तुझ्याविषयीच्या उत्कट भक्तीमुळे. तू पापहारी म्हणून प्रसिद्ध आहेस, पण मी तुला दीन वचनांनी स्तवितो. तुझ्याशी या दीन वचनांचा काय संबंध असू शकतो?
श्लोक 1
सान्दीपनी ऋषींचा मृत पुत्र काळाच्या घरातून परत आणून त्याच्या आईवडिलांसमोर ठेवण्यात आला – हे श्रीकृष्णाचे यश आहे. अहो, हे श्रीकृष्णा, जर त्या वेळी त्या मुनीपुत्राने तुझ्या नावाची जिभेने भजना केली नसती, तर हे कसे घडले असते?
श्लोक 2
हे मधुमथना, तुझे चोरीचे कृत्य आणि परस्त्रीगमनाचे चरित्र हे सर्व पापांचा नाश करण्यासाठी सांगितले जाते. तुझे हे माहात्म्य प्रकाशित केले आहे. हे कृष्णा, तुझ्या नावाचा जप करीत फिरणाऱ्या भक्ताचे हेच वैभव आहे.
श्लोक 3
सभेत द्रौपदीची वस्त्रहरणाची भीती असताना, तिने सोंडेत कमळ धरून तुला शरणागती दिली. तिचे वस्त्र अत्यंत पातळ होत असताना, त्याचे हरण करणाऱ्यांना तू डोंगराएवढा वस्त्रांचा समूह निर्माण करून दिलास. हे गोविंदा, सांग, तुझा वस्त्रराशी कुठून आला?
श्लोक 4
हे अच्युता, तू रसात्मक आहेस; तुला धारण करणारे भक्त ब्रह्मदेवादिकांनाही वंद्य होतात, असे महान लोक म्हणतात. पण तोच भक्त घोडे, गाई, कुत्रे इत्यादींनाही नमस्कार करतो. तुझ्या भक्तांची ही पद्धत खरोखर विचित्र आहे.
श्लोक 5
हे माते मुरभिदा, तुझ्या पदपद्मातून जाह्नवी गंगा उद्भवली – तीच एक नदी तुझ्या आश्रितांना शुद्ध करते. पण जगातील सर्व नद्या, गंगा, नर्मदा इत्यादी, तुझ्या पादोदकाच्या एका थेंबाचेच रूप आहेत.
श्लोक 6
हे अच्युता, गरुडाजवळ आलेला गजेंद्र व्याकुळ होता; त्याने सोंडेत कमळ धरून तुला प्रार्थना केली. तू त्वरित त्या गजेंद्राचे रक्षण केलेस. हे माते, सांग, तुझ्याशिवाय दुसरा कोण ते करू शकला असता?
श्लोक 7
हे तिन्ही युगांत भक्तांचे रक्षण करणाऱ्या देवा, मी तुझी स्तुती करतो. त्यामुळे तुझ्या महिमेची काही हानी होत नाही, पण माझ्यासाठी ती अमर्याद संपत्ती आहे. जसे कुत्रा खेळण्यासाठी भगवती गंगेत शिरतो, तसे हे माझे स्तवन आहे, पण ते सपदि संतापभरित कसे ठरेल?
श्लोक 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
बुधवार, गुरुवार व एकादशी
ब्राह्ममुहूर्त किंवा संध्याकाळची वेळ
तुळशीची पाने, लोणी-खडीसाखर व पिवळी फुले
- परम भक्ती, परमानंद व चिंतामुक्ती
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र श्रीधर वेंकटेश अय्यावल (सुमारे १६३५–१७२०) यांच्या नावावर मानले जाते. ते कावेरी नदीच्या त्रिभुज प्रदेशातील तिरुविसनल्लूर येथील संस्कृत कवी-संत होते. ते शिवाचे निष्ठावान उपासक होते, तरीही त्यांनी कृष्ण आणि दैवी नामावर स्तोत्रे रचली. या अच्युताष्टकात कलियुगातील तारक आश्रय म्हणून 'अच्युत' नामाची स्तुती केली आहे. भक्त याचे पठण संरक्षणासाठी प्रार्थना आणि भगवंताच्या नामावरील ध्यान म्हणून करतात.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Shridhara Venkatesha Ayyaval
तुम्हाला माहीत आहे का?
लेखक
संस्कृत डॉक्युमेंट्स मजकुरात श्रीधर वेंकटेश हे लेखक म्हणून नमूद आहेत. ते १७व्या शतकाच्या अखेरीस आणि १८व्या शतकाच्या सुरुवातीला तिरुविसनल्लूर येथे, तंजावूर दरबाराच्या आश्रयाखाली होते. ते शिवभक्त होते, तरीही त्यांनी कृष्णनामाचे गुणगान तितक्याच प्रेमाने केले.
विषय
हे स्तोत्र भगवंताला थेट संबोधण्याऐवजी 'अच्युत' (कृष्ण) या नामाला संबोधते. नामातच भगवंताची तारक शक्ती आहे, असा संदेश ते देते; कलियुगात खोल कर्मकांडी भक्ती टिकवणे कठीण असल्याने हा संदेश विशेष प्रभावी ठरतो.
द्रौपदीचे रक्षण
श्लोक ४ मध्ये महाभारतातील (सभापर्व) सभेत द्रौपदीने केलेल्या आक्रोशाची आठवण आहे. तिने कृष्णाचा धावा केला तेव्हा अंतहीन वस्त्र प्रकट होऊन तिचे रक्षण झाले.
गजेंद्राची सुटका
श्लोक ७ मध्ये गजेंद्र या हत्तींच्या राजाचा उल्लेख आहे, ज्याची कथा भागवत पुराणात (स्कंध ८, अध्याय २ ते ४) सांगितली आहे. मगरीशी दीर्घ संघर्ष केल्यानंतर त्याने भगवंताचा धावा केला आणि तात्काळ त्याची सुटका झाली.
काव्यरचना
अच्युताष्टकात 'अच्युत' नामावर आठ संस्कृत श्लोक आहेत. श्लोक २ मध्ये भागवत पुराणातील (१०.४५) प्रसंगाची आठवण आहे, जेथे कृष्णाने आपले गुरू सांदीपनी यांच्या मुलाला परत आणले. प्रत्येक कथेतून दैवी नाम हा सहज उपलब्ध असलेला आश्रय आहे, हे दिसून येते.
Krishna
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
