श्री श्याम चालीसा
हे श्री श्याम (खाटू श्याम नावाने प्रसिद्ध, कृष्णाचा एक अवतार) यांना समर्पित चाळीसा आहे. याचे नियमित पठण केल्याने भक्तांना सुख-शांती, समृद्धी व संकटांपासून मुक्ती मिळते अशी श्रद्धा आहे.
श्लोक
मंगलाचरण (दोहा)
चालीसा वाचनापूर्वी गुरुवंदना आणि मंगलाचरण दोहा.
श्री गुरूंच्या चरणांचे ध्यान धरून, सच्चिदानंदाचे स्मरण करून, मी परम आनंदाने श्याम चालीसा गातो आणि रचतो.
श्लोक दोहा 1
शीशदानी व बलिदानी असलेल्या खाटूच्या श्यामदेवाला मी वारंवार प्रणाम करतो; ते कलियुगाचे अवतार आहेत.
श्लोक दोहा 2
चालीसा (४० चौपाई)
प्रभूच्या अपार महिमेचे, बळाचे आणि कृपेचे गुणगान करणाऱ्या मुख्य ४० चौपाया.
श्री श्यामाचा जयजयकार असो, जे सुख देणारे आहेत. कलियुगात तुम्हीच भाग्यविधाता आहात.
श्लोक 1
हे देवा, तुम्ही खाटू धामात विराजमान आहात; देव व दानव सर्व तुमची सेवा करतात.
श्लोक 2
हे मोरवीच्या नंदना, वीर बभ्रुवाहना, तुम्ही घटोत्कचाच्या कुळाला उजळले.
श्लोक 3
जेव्हा महाभारतात युद्ध माजले, तेव्हा कौरव व पांडवांच्या सैन्याने रणकढा सजविला.
श्लोक 4
तेव्हा तुम्ही आईला वचन दिले की, हरलेल्याची साथ धराल.
श्लोक 5
तीन बाण घेऊन तुम्ही रणात आलात; श्रीकृष्ण तुमची परीक्षा घेण्यासाठी निघाले.
श्लोक 6
पिंपळाचे पान छेदून दाखविले; एकाच बाणाने सर्व पाने भोकसली.
श्लोक 7
तुम्ही श्रीकृष्णाला आपले शीशदान दिले; आपले सर्वस्व अर्पण केले.
श्लोक 8
प्रसन्न होऊन श्रीहरीने तुम्हाला वरदान दिले; तुमचे नाव 'श्याम' जगप्रसिद्ध केले.
श्लोक 9
कलियुगात संपूर्ण जग तुमची पूजा करते; जो तुमचे ध्यान करतो तो संसारसागरातून तरून जातो.
श्लोक 10
फाल्गुन शुक्ल द्वादशीला मोठा मेळा भरतो; त्या वेळी लखदातार सर्व खेळ करतात.
श्लोक 11
जो दारी येऊन निशाण चढवतो, तो मनुष्य मनोवांछित फळ प्राप्त करतो.
श्लोक 12
जो मनुष्य श्यामकुंडात स्नान करतो, त्याची पापे व तापे दूर होतात.
श्लोक 13
ते पाणी अमृतासारखे सुखदायक आहे; त्यामुळे सर्व रोग नाहीसे होतात व बीमारी मिटते.
श्लोक 14
हे स्वामी, तुम्ही हरलेल्यांचे आधार आहात; तुम्ही अंतर्यामी व त्रिभुवनाचे स्वामी आहात.
श्लोक 15
हे दीन-दुःखीचे संकट हरण करणाऱ्या कुंजबिहारी, तुमचा जयजयकार असो.
श्लोक 16
जो कोणी संकटात तुमचे ध्यान करतो, त्याचे संकट लगेच नाश पावते.
श्लोक 17
जो नित्य श्याम चालीसा गातो, त्याला धन, वैभव, सुख व संपत्ती प्राप्त होते.
श्लोक 18
जेव्हा हृदयात श्यामनाम धारण करतो, तेव्हा भूत-प्रेताची सर्व बाधा दूर होते.
श्लोक 19
संतानहीनाला पुत्र प्राप्त होतो; कुष्ठरोगीचे शरीर सोनेरी होते.
श्लोक 20
निर्धनाला प्रभु धनवान बनवतात; आंधळ्यांना मार्ग दाखवतात.
श्लोक 21
हे लखदातारा, तुझा जयजयकार असो; हे शीशदानी, तुझ्या महिमेचे जगभर वर्णन होते.
श्लोक 22
जेव्हा मोरची छडी डोक्यावर फिरवतात, तेव्हा जादूसारखा परिणाम दिसून येतो.
श्लोक 23
खाटू नगर अत्यंत पवित्र धाम आहे; तेथे श्री घनश्याम विराजमान आहेत.
श्लोक 24
सालासर हे संगीत धाम अद्वितीय आहे; तेथे वीर हनुमान संकटे हरतात.
श्लोक 25
राधाकुंडाचे पाणी अत्यंत पवित्र आहे; त्याचे दर्शन केल्याने भवपीडा नाहीशी होते.
श्लोक 26
हे खाटूच्या राजा, तुझा जयजयकार असो; आमची लाज राख आणि कार्य सुधार.
श्लोक 27
आम्हाला सेवक समजून प्रभू, कृपा करा; मला प्रेम व भक्तीचे दान द्या.
श्लोक 28
कलियुगात तुम्ही देव म्हणून ओळखले जाता; तुम्ही भक्तांची संकटे विसरवून टाकता.
श्लोक 29
जो ही चालीसा नित्य गातो, त्याला निश्चितपणे सर्व सुख प्राप्त होते.
श्लोक 30
जो चाळीस दिवस हा पाठ करतो, तो श्यामकृपेने पार पडतो.
श्लोक 31
हे श्री श्याम, तुझा जयजयकार असो; माझे सर्व मनोरथ पूर्ण कर.
श्लोक 32
मला तुझ्या कमलचरणांची सेवा दे; हे प्रभू, सर्व अपराध क्षमा कर.
श्लोक 33
हे मोरवी नंदन स्वामी, तुझा जयजयकार असो; हे अंतर्यामी प्रभू, कृपा कर.
श्लोक 34
ज्ञानी पुरुष चारी पदार्थ प्राप्त करतो; ही खाटूकरांची अमृतवाणी आहे.
श्लोक 35
हे दीनदयाळ, कृपाळू व प्यारे प्रभू, आम्ही सर्व तुझ्या शरण आहोत.
श्लोक 36
हे जगाचे पालनहार, तुझा जयजयकार असो; हे खाटूकर गिरधारी, तुझा जयजयकार.
श्लोक 37
सर्व मनोरथ पूर्ण कर; दर्शन देऊन मनाला आनंद दे.
श्लोक 38
जो श्याम चालीसा नित्य ध्यानात ठेवतो, त्याच्या घरात सुख व संपत्ती नित्य येते.
श्लोक 39
हे श्री श्याम, तुझा जयजयकार असो, हे सुखदाता; कलियुगात तुम्हीच भाग्यविधाता आहात.
श्लोक 40
समापन दोहा
प्रभूने हृदयात सदैव वास करावा अशी प्रार्थना आणि चालीसाची सांगता.
हे कलियुगाच्या अवतारा, खाटूच्या श्यामा, शरण आलेल्यांची लाज राखून त्यांचे कार्य पूर्ण कर.
श्लोक दोहा 1
जो सच्च्या मनाने श्यामनामाचे गुणगान करतो गातो, त्याला सुख, संपत्ती व वैभव मिळते आणि अंती वैकुंठ प्राप्त होते.
श्लोक दोहा 2
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हा चाळीसा खाटू श्याम परंपरेशी संबंधित आहे, जी राजस्थानमधील खाटू धाम येथील भक्ती परंपरा आहे. हा विष्णूच्या अवतार असलेल्या श्री श्याम यांना उद्देशून आहे. फाल्गुन शुक्ल द्वादशीच्या यात्रेच्या वेळी व मंगळवारी याचे पठण विशेष मानले जाते.
तुम्हाला माहीत आहे का?
श्याम चालीसेचा इतिहास
ही चालीसा खाटू श्याम (बर्बरीक) यांच्या महिम्यावर आधारित आहे. बर्बरीक हे महाभारतातील घटोत्कच व मोरवी यांचे पुत्र व भीमाचे नातू होते. त्यांनी युद्धात नेहमी हरणाऱ्या बाजूचा साथ देण्याचा वचन दिले होते.
तीन बाण व पिंपळाचे पान
कृष्णाने बर्बरीकची परीक्षा घेतली तेव्हा त्यांनी एकाच बाणाने पिंपळाच्या सर्व पानांना भोसकून दाखवले. ही घटना चालीसेच्या सातव्या व आठव्या श्लोकात वर्णिली आहे.
शीशदान व श्याम नाव
कृष्णाने बर्बरीककडे शीशदान मागितले तेव्हा त्यांनी आनंदाने आपले शीर अर्पण केले. प्रसन्न होऊन कृष्णाने त्यांना 'श्याम' हे नाव दिले व कलियुगात पूजेचा वरदान दिला.
खाटू धाम व फाल्गुन मेळा
खाटू श्यामचे मुख्य मंदिर राजस्थानच्या खाटू गावात आहे. फाल्गुन शुक्ल द्वादशीला येथे मोठा मेळा भरतो, ज्याला 'लखदातार' म्हणून ओळखले जाते. या दिवशी निशाण चढवल्यास मनोकामना पूर्ण होतात अशी श्रद्धा आहे.
श्याम कुंडाचे महत्त्व
खाटू धामातील श्याम कुंडाचे पाणी अमृतासमान मानले जाते. यात स्नान केल्याने पाप-ताप दूर होतात व रोग बरे होतात, असे चालीसेच्या चौदाव्या व पंधराव्या श्लोकात सांगितले आहे.
चालीसा पठणाचे फळ
ही चालीसा नियमित वाचल्यास धन, वैभव, संतती, रोगमुक्ती असे अनेक लाभ मिळतात. चाळीस दिवस पाठ केल्यास श्यामकृपेने सर्व संकटे दूर होतात व अंती वैकुंठधाम प्राप्त होते.
