श्रीकृष्णचालीसा
इयं कृष्णचालीसा चत्वारिंशत् पद्यैः युक्ता स्तुतिः। अत्र श्रीकृष्णस्य बाललीलाः, पराक्रमाः, उपदेशाः च वर्णिताः।
पद्यानि
मङ्गलाचरणम् (दोहा)
चालीसापाठात् पूर्वं गुरुवन्दना मङ्गलाचरणदोहा च।
वंशी करे शोभिता मधुरा, नीलजलद इव श्यामलं तनुः, अरुणाधरः बिम्बफलनिभः, नयने कमलाभिरामे।
श्लोकः दोहा 1
पूर्णचन्द्र इव मुखं पीताम्बरशोभितः, जय मनमोहनः मदनच्छविः श्रीकृष्णचन्द्रः महाराजः।
श्लोकः दोहा 2
चालीसा (४० चौपद्यः)
भगवतः महिम्नः, बलस्य, कृपायाश्च संकीर्तनपराः चत्वारिंशत् चौपद्यः।
जय यदुनन्दनः, जय जगद्वन्दनः, जय वसुदेवदेवकीनन्दनः।
श्लोकः 1
जय यशोदासुतः नन्ददुलारः, जय प्रभुः भक्तानां नेत्रतारिका।
श्लोकः 2
जय नटनागरः नागनथः, कृष्णः कन्हैया धेनुचारी।
श्लोकः 3
पुनः नखेन पर्वतं धृत्वा, आगच्छ दीनदयालः सम्भारय।
श्लोकः 4
वंशीं मधुरं वादयन्, विपिनविहारी प्रेमं प्रसारयन्।
श्लोकः 5
तृणावर्तासुरं संहृत्य, बकासुरस्य चञ्चुं विदारितवान्।
श्लोकः 6
कंसकेशौ गृहीत्वा पातितवान्, दन्तान् उद्धृत्य गजं संहृतवान्।
श्लोकः 7
पूतनायाः स्तनस्थं विषं पीत्वा, तां तृणवत् कृतवान्।
श्लोकः 8
दावानलं गोपेभ्यः पाययित्वा, अग्निपानेन पारं प्रापितवान्।
श्लोकः 9
कालियस्य फणासु नृत्यं कारयित्वा, गोकुले सर्वत्र आनन्दं वर्धितवान्।
श्लोकः 10
गोपीजनानां वल्लभः सुखदायी, यमुनातटे रासमण्डलं रचितवान्।
श्लोकः 11
चीरहरणलीलां कृत्वा, सर्वगोपीभ्यः भक्तिं प्रदत्तवान्।
श्लोकः 12
माखनं चोरयित्वा प्रभुः अखादत्, यशोदायै वैकुण्ठं दर्शितवान्।
श्लोकः 13
उखलबन्धनलीला गुरुः, मुरारीः यमलार्जुनौ उद्धृतवान्।
श्लोकः 14
द्रौपद्याः लज्जां भगवान् रक्षितवान्, वस्त्रं वर्धयित्वा कृष्णः सहायः।
श्लोकः 15
दुर्योधनस्य मेवां त्यक्त्वा, विदुरगृहे शाकं भुक्त्वा सुभगः।
श्लोकः 16
पाण्डवदूतः भूत्वा प्रभुः धावितः, न्यायधर्ममार्गं दर्शितवान्।
श्लोकः 17
कुरुक्षेत्रे रथं चालितवान्, गीताज्ञानं जगते पाठितवान्।
श्लोकः 18
अर्जुनाय उपदेशं श्रावितवान्, मोहजालं सर्वं दूरं कृतवान्।
श्लोकः 19
विश्वरूपं स्वरूपं दर्शितवान्, चतुरः पदार्थान् हस्ते स्थापितवान्।
श्लोकः 20
सुदाम्नः तण्डुलान् प्रभुः भुक्तवान्, त्रैलोक्यं सुदाम्ने प्रदत्तवान्।
श्लोकः 21
भीष्मप्रतिज्ञां स्वयं भग्नवान्, चक्रमुत्थाप्य महिमां योजितवान्।
श्लोकः 22
जय जगदीशः हरे सुखदाता, दीनदयालः जगतः पिता माता।
श्लोकः 23
यः इमं पाठं मनसा करोति, तस्य कष्टाः सर्वे नश्यन्ति भ्रातरः।
श्लोकः 24
पुत्रहीनः पुत्रं लभेत, निर्धनः धनं लभेत सुखं च।
श्लोकः 25
अष्टसिद्धीः नवनिधीः फलं लभेत, यः नित्यं कृष्णचालीसां गायति।
श्लोकः 26
सर्वसुखं भुक्त्वा अन्ते सुखं लभेत, हरिवैकुण्ठधामं गच्छेत्।
श्लोकः 27
कबीरः वदति शृणुत भोः साधवः, कृष्णभजनेन सर्वसङ्कटाः कृन्त्यन्ते।
श्लोकः 28
नित्यं नियमेन उत्थाय पाठं कारयेत्, भवसागरात् पारं प्रापयेत्।
श्लोकः 29
यः जनः कृष्णनाम नित्यं गायति, तं कदापि कष्टः न आगच्छति।
श्लोकः 30
चतुरः पदार्थान् लभते ज्ञानी, कृष्णचन्द्रस्य अमृतवाणी।
श्लोकः 31
जय जय जय प्रभो कृष्ण कन्हाई, दीनदयाल कृपां वर्षय।
श्लोकः 32
चरणशरणं दासं कुरु, प्रेमभक्तिं प्रभो मह्यं देहि।
श्लोकः 33
कृपां कुरु सर्वसंशयं हर, भवसागरात् मां पारमुत्तर।
श्लोकः 34
जय राधावर मदनगोपाल, जय यदुपते जय नन्दलाल।
श्लोकः 35
जय मुरलीधर जय गोवर्धन, जय गिरिधारी जय असुरनिकन्दन।
श्लोकः 36
जय जय जय त्रिभुवनपते देवाः, सर्वे मिलित्वा चरणौ सेवन्ते।
श्लोकः 37
यः इमां चालीसां नित्यं गायति, सङ्कटं कृन्तति परमपदं प्राप्नोति।
श्लोकः 38
कृष्णचन्द्रभगवतः जय, जय जय जय यदुनाथ अक्षय।
श्लोकः 39
जय राधामाधव सुखदाता, जय जय जय गोकुलस्य त्राता।
श्लोकः 40
समापनदोहा
प्रभोः हृदये नित्यनिवासार्थं पावनप्रार्थना चालीसायाः समाप्तिश्च।
इयं कृष्णस्य चालीसा, यः पठति कश्चित्। सर्वे मनोरथाः सिद्ध्यन्ति, सुखसम्पत्तिः गृहे भवति।
श्लोकः दोहा 1
दीनं हीनं जानित्वा, कृपां कुरु भगवन्। अन्तसमये हरेः पदं मिलेत्, देहि भक्तिं मे।
श्लोकः दोहा 2
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
बुधवासरः गुरुवासरः एकादशी च
प्रातःकाले सन्ध्याकाले च
तुलसीदलानि, नवनीतं, खण्डशर्करा, पीतपुष्पं च
- पराभक्तिः, परमानन्दः, शोकनिवृत्तिः
पृष्ठभूमिः
इयं कृष्णचालीसा नाम्नी स्तुतिः भक्तिकाव्यप्रकारेण रचिता। कबीरदासेन प्रणीता इति परम्परा वर्तते। प्रतिदिनं प्रातःकाले वा सन्ध्यायां पाठः क्रियते, विशेषतः कृष्णजन्माष्टम्यां च। अस्याः पाठेन सर्वे मनोरथाः सिद्ध्यन्ति इति श्रद्धा।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Sundardas
ज्ञातव्य-विशेषः
रचनाप्रकारः
अयं ग्रन्थः 'चालीसा' इति नाम्ना प्रसिद्धः, यत्र चत्वारिंशत् पद्यानि सन्ति। दोहा-चौपाई-छन्दोभिः रचितः, ब्रजभाषायां लिखितः।
कर्तृत्वम्
अन्तिमपद्ये 'कहत कबीर' इति उल्लेखात् संत कबीरदासेन रचितः इति मन्यते। किन्तु केचन विद्वांसः अन्यकर्तृत्वमपि वदन्ति।
विषयविस्तारः
अत्र कृष्णस्य बाललीलाः (माखनचोरी, कालियदमनम्), यौवनलीलाः (रासक्रीडा, गोपीवस्त्रहरणम्), तथा महाभारतकालीनाः घटनाः (गीतोपदेशः, द्रौपदीरक्षणम्) इत्यादयः सर्वे प्रसिद्धाः प्रसङ्गाः सङ्गृहीताः।
फलश्रुतिः
अस्य पाठेन सर्वे कष्टाः निवर्तन्ते, पुत्र-धन-सुख-सम्पत्तयः प्राप्यन्ते, अष्टसिद्धि-नवनिधि-फलं लभ्यते, अन्ते वैकुण्ठधाम प्राप्यते इति श्रूयते।
भाषा
ब्रजभाषा नाम उत्तरभारतस्य एका लोकभाषा, या कृष्णभक्तिकाव्येषु अत्यन्तं प्रसिद्धा। अत्र प्रयुक्ता भाषा सरला, मधुरा च।
Krishna
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
