मधुराष्टकम्
अष्टभिः श्लोकैः रचितम् इदं स्तोत्रं भगवतः श्रीकृष्णस्य सर्वेषाम् अङ्गव्यापारगुणानां माधुर्यं वर्णयति। प्रतिश्लोकम् 'मधुराधिपतेः अखिलं मधुरम्' इति पादेन सर्वं मधुरत्वेन उद्घोषयति।
पद्यानि
अत्र भगवतः मधुराधिपतेः कृष्णस्य अधरो मधुरः, वदनं मधुरम्, नयनं मधुरम्, हसितं मधुरम्, हृदयं मधुरम्, गमनं मधुरम्, एवं सर्वमपि तस्य अखिलं मधुरम्।
श्लोकः 1
अत्र तस्यैव वचनं मधुरम्, चरितं मधुरम्, वसनं मधुरम्, वलितं मधुरम्, चलितं मधुरम्, भ्रमितं मधुरम्, इत्यखिलं मधुरम्।
श्लोकः 2
अत्र वेणुर्मधुरः, रेणुर्मधुरः, पाणिर्मधुरः, पादौ मधुरौ, नृत्यं मधुरम्, सख्यं मधुरम्, इत्यखिलं मधुरम्।
श्लोकः 3
अत्र गीतं मधुरम्, पीतं मधुरम्, भुक्तं मधुरम्, सुप्तं मधुरम्, रूपं मधुरम्, तिलकं मधुरम्, इत्यखिलं मधुरम्।
श्लोकः 4
अत्र करणं मधुरम्, तरणं मधुरम्, हरणं मधुरम्, रमणं मधुरम्, वमितं मधुरम्, शमितं मधुरम्, इत्यखिलं मधुरम्।
श्लोकः 5
अत्र गुञ्जा मधुरा, माला मधुरा, यमुना मधुरा, वीची मधुरा, सलिलं मधुरम्, कमलं मधुरम्, इत्यखिलं मधुरम्।
श्लोकः 6
अत्र गोपी मधुरा, लीला मधुरा, युक्तं मधुरम्, मुक्तं मधुरम्, दृष्टं मधुरम्, शिष्टं मधुरम्, इत्यखिलं मधुरम्।
श्लोकः 7
अत्र गोपा मधुराः, गावो मधुराः, यष्टिर्मधुरा, सृष्टिर्मधुरा, दलितं मधुरम्, फलितं मधुरम्, इत्यखिलं मधुरम्।
श्लोकः 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
बुधवासरः गुरुवासरः एकादशी च
प्रातःकाले सन्ध्याकाले च
तुलसीदलानि, नवनीतं, खण्डशर्करा, पीतपुष्पं च
- पराभक्तिः, परमानन्दः, शोकनिवृत्तिः
पृष्ठभूमिः
इदं स्तोत्रं वल्लभाचार्येण विरचितम् इति परम्परया प्रसिद्धम्। पुष्टिमार्गीयसम्प्रदाये भगवतः श्रीकृष्णस्य माधुर्यगुणानुवर्णनपरम् एतत् अष्टकं प्रातःकाले वा भजनसमये पठ्यते। अत्र प्रतिपदं 'मधुरम्' इति पदेन सर्वं कृष्णसम्बद्धं मधुरत्वेन वर्णितम्।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Vallabhacharya
Vallabhacharya स्य अन्ये रचनाः
शुद्धाद्वैतम् (पुष्टिमार्गः)तः अधिकम्
ज्ञातव्य-विशेषः
लेखकः
– अष्टकस्यास्य रचयिता श्रीवल्लभाचार्यः (१४७९–१५३१) इति प्रसिद्धः। अयं पुष्टिमार्गस्य प्रवर्तकः, भगवतः श्रीकृष्णस्य माधुर्यभक्तेः उपासकः।
रचनाशैली
– अष्टकस्य प्रत्येकं श्लोके चत्वारः पादाः, प्रतिपादे द्वे मधुरवस्तुनी। एवं अष्टश्लोकेषु चतुःषष्टिः (६४) मधुरवस्तूनि वर्णितानि। अन्ते सर्वत्र "मधुराधिपतेरखिलं मधुरम्" इति पादः पुनरुच्यते।
माधुर्यतत्त्वम्
– अत्र भगवतः श्रीकृष्णस्य सर्वे गुणाः, क्रियाः, वेषाः, परिकराः च मधुराः इति वर्णिताः। एतत् पुष्टिमार्गस्य माधुर्यभक्तेः मूलसिद्धान्तं प्रतिपादयति – यत् भगवतः सर्वं मधुरम् एव।
प्रसिद्धिः
– इदं स्तोत्रं वल्लभसम्प्रदाये अत्यन्तं प्रसिद्धम्। भक्ताः प्रातःकाले पठन्ति, गायन्ति च। अस्य पाठेन भगवतः माधुर्ये मनः लीनं भवति इति विश्वासः।
विषयवैविध्यम्
– प्रथमश्लोके अधरादीनि अङ्गानि, द्वितीये वचनादीनि, तृतीये वेण्वादीनि, चतुर्थे गीतादीनि, पञ्चमे करणादीनि, षष्ठे गुञ्जादीनि, सप्तमे गोप्यादीनि, अष्टमे गोपादीनि इति विविधाः विषयाः समाविष्टाः।
Krishna
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
