ମଧୁରାଷ୍ଟକମ୍
ଏହା ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ମଧୁରତାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଏକ ଭକ୍ତିଗୀତ (ମଧୁରାଷ୍ଟକ) । ଏଥିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରିବେଶକୁ 'ମଧୁର' (ମିଠା) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ।
ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
ହେ କୃଷ୍ଣ! ଆପଣଙ୍କ ଓଷ୍ଠ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ନୟନ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ହସ ମଧୁର। ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଗତି ମଧୁର। ହେ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟର ଈଶ୍ଵର, ଆପଣଙ୍କର ସବୁକିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁର।
ଶ୍ଲୋକ 1
ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଭଙ୍ଗୀ ମଧୁର। ଆପଣଙ୍କ ଚଳନ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଭ୍ରମଣ ମଧୁର। ହେ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟର ଈଶ୍ଵର, ଆପଣଙ୍କର ସବୁକିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁର।
ଶ୍ଲୋକ 2
ଆପଣଙ୍କ ବଂଶୀ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ପଦଧୂଳି ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ହସ୍ତ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ମଧୁର। ଆପଣଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ମୈତ୍ରୀ ମଧୁର। ହେ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟର ଈଶ୍ଵର, ଆପଣଙ୍କର ସବୁକିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁର।
ଶ୍ଲୋକ 3
ଆପଣଙ୍କ ଗାୟନ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ପାନ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଭୋଜନ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଶୟନ ମଧୁର। ଆପଣଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ତିଳକ ମଧୁର। ହେ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟର ଈଶ୍ଵର, ଆପଣଙ୍କର ସବୁକିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁର।
ଶ୍ଲୋକ 4
ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ତରଣ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଚୋରି ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ରାସଲୀଳା ମଧୁର। ଆପଣଙ୍କ ଉଲ୍ଲାସ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଶାନ୍ତି ମଧୁର। ହେ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟର ଈଶ୍ଵର, ଆପଣଙ୍କର ସବୁକିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁର।
ଶ୍ଲୋକ 5
ଆପଣଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜାମାଳା ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ବନମାଳା ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଯମୁନା ନଦୀ ମଧୁର, ତାହାର ତରଙ୍ଗ ମଧୁର। ତାହାର ଜଳ ମଧୁର, ତାହାର ପଦ୍ମ ମଧୁର। ହେ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟର ଈଶ୍ଵର, ଆପଣଙ୍କର ସବୁକିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁର।
ଶ୍ଲୋକ 6
ଆପଣଙ୍କ ଗୋପୀଗଣ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ લીଳା ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ମିଳନ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ମଧୁର। ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ଟାଚାର ମଧୁର। ହେ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟର ଈଶ୍ଵର, ଆପଣଙ୍କର ସବୁକିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁର।
ଶ୍ଲୋକ 7
ଆପଣଙ୍କ ଗୋପବାଳକଗଣ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଧେନୁଗଣ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଯଷ୍ଟି ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ମଧୁର। ଆପଣଙ୍କ ଦଳନ ମଧୁର, ଆପଣଙ୍କ ଫଳ ମଧୁର। ହେ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟର ଈଶ୍ଵର, ଆପଣଙ୍କର ସବୁକିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁର।
ଶ୍ଲୋକ 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ବୁଧବାର, ଗୁରୁବାର ଓ ଏକାଦଶୀ
ପ୍ରାତଃକାଳ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ
ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଲହୁଣୀ, ମିଶ୍ରି ଓ ହଳଦିଆ ଫୁଲ
- ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି, ପରମାନନ୍ଦ ଓ ଚିନ୍ତା ମୁକ୍ତି
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ପରମ୍ପରାଗତ ଭାବରେ ଏହା ବଲ୍ଲଭାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଚିତ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ପୁଷ୍ଟି ମାର୍ଗ (ବଲ୍ଲଭ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ)ର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭକ୍ତିଗୀତ । ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୂଜା ସମୟରେ କିମ୍ବା ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଆଦି ପର୍ବରେ ଗାନ କରାଯାଏ । ମୂଳ ରଚନା ସଂସ୍କୃତରେ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ସମେତ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଏହା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗାନ କରାଯାଏ ।
ଏହି ପାଠ ବିଷୟରେ
ରଚୟିତା: Vallabhacharya
Vallabhacharyaଙ୍କ ଅଧିକ ରଚନା
ଶୁଦ୍ଧାଦ୍ୱୈତ (ପୁଷ୍ଟିମାର୍ଗ) ରୁ ଅଧିକ
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ରଚୟିତା
ଏହି ‘ମଧୁରାଷ୍ଟକମ୍’ ଶ୍ରୀପାଦ ବଲ୍ଲଭାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଚନା। ସେ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମହାନ ବୈଷ୍ଣବ ସନ୍ଥ ଓ ଶୁଦ୍ଧାଦ୍ବୈତ ଦର୍ଶନର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଥିଲେ। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଟି ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରିବେଶକୁ ‘ମଧୁର’ (ମିଠା) ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।
ଗଠନ
ଏଥିରେ ଆଠଟି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକର ଶେଷ ଧାଡ଼ି ‘ମଧୁରାଧିପତେରଖିଲଂ ମଧୁରମ୍’ — ଅର୍ଥାତ୍ ‘ମଧୁରାଧିପତି (କୃଷ୍ଣ)ଙ୍କ ସବୁକିଛି ମଧୁର’ — ଏକ ସମାନ ଭାବେ ପୁନରାବୃତ୍ତ ହୋଇଛି। ପ୍ରତି ଶ୍ଲୋକରେ ଚାରିଟି ଯୋଡ଼ି (ଦ୍ବନ୍ଦ) ରହିଛି, ଯେପରି ‘ଅଧରଂ ମଧୁରଂ, ବଦନଂ ମଧୁରଂ’ — ଏହା ଏକ ଅନୁପ୍ରାସପୂର୍ଣ୍ଣ ଛନ୍ଦ।
ମୂଳ ଭାବ
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର କେବଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ — ଚାଲିବା, ନାଚିବା, ଖାଇବା, ଶୋଇବା, ଏପରିକି ବାନ୍ତି କରିବା (‘ବମିତଂ’) ମଧ୍ୟ ମଧୁର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ଭକ୍ତିର ଏକ ଅଦ୍ବିତୀୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ — ଭଗବାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଲୀଳା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆନନ୍ଦମୟ ଦେଖିବା।
ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖ
ପଞ୍ଚମ ଶ୍ଲୋକରେ ‘ବମିତଂ ମଧୁରଂ’ (ବାନ୍ତି ମଧୁର) ଓ ‘ଶମିତଂ ମଧୁରଂ’ (ଶାନ୍ତି ମଧୁର) ଭଳି ଅସାଧାରଣ ପଦ ରହିଛି। ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟଲୀଳାର ସୂଚକ — ଯେତେବେଳେ ସେ ମାଆ ଯଶୋଦାଙ୍କ ପାଖରେ ମାଟି ଖାଇବା ପରେ ବାନ୍ତି କରି ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦେଖାଇଥିଲେ।
ମହତ୍ତ୍ବ
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ବଲ୍ଲଭ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋକପ୍ରିୟ। ଏହା ପୁଷ୍ଟିମାର୍ଗର ଭକ୍ତିର ମୂଳ ଭାବ — ‘ସବୁକିଛି କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରୁ ମଧୁର’ — ପ୍ରକାଶ କରେ। ପ୍ରତି ଶ୍ଲୋକରେ ‘ମଧୁର’ ଶବ୍ଦଟି ୫ ଥର ଆସିଥିବାରୁ ସମୁଦାୟ ୪୦ ଥର ଏହାର ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଛି, ଯାହା ଏକ ଧ୍ୟାନାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
Krishna
ହିନ୍ଦୁ dharm ରୁ ଅଧିକ
ସବୁ ଦେଖନ୍ତୁସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ
