मधुराष्टकम्
यो भक्तिपूर्ण स्तोत्र हो जसमा भगवान् श्रीकृष्णको प्रत्येक कुरा—उनको मुहार, वाणी, वेशभूषा, लीला आदि—मधुर (मीठो) छ भनी वर्णन गरिएको छ। यसलाई वल्लभाचार्यले रचेका हुन्।
श्लोक
हे भगवान् कृष्ण! हजुरका ओठ मधुर छन्, हजुरको अनुहार मधुर छ, हजुरका आँखा मधुर छन्, हजुरको मुस्कान मधुर छ। हजुरको हृदय मधुर छ, हजुरको चाल मधुर छ। मधुरताका स्वामी हे श्रीकृष्ण! हजुरको सबै कुरा पूर्ण रूपमा मधुर छ।
श्लोक 1
हजुरका वचन मधुर छन्, हजुरको चरित्र मधुर छ, हजुरका वस्त्र मधुर छन्, हजुरको मुद्रा मधुर छ। हजुरको हिँडाइ मधुर छ, हजुरको भ्रमण मधुर छ। मधुरताका स्वामी हे श्रीकृष्ण! हजुरको सबै कुरा पूर्ण रूपमा मधुर छ।
श्लोक 2
हजुरको बाँसुरी मधुर छ, हजुरको चरण-धुली मधुर छ, हजुरका हात मधुर छन्, हजुरका गोडा मधुर छन्। हजुरको नृत्य मधुर छ, हजुरको मित्रता मधुर छ। मधुरताका स्वामी हे श्रीकृष्ण! हजुरको सबै कुरा पूर्ण रूपमा मधुर छ।
श्लोक 3
हजुरको गायन मधुर छ, हजुरको पिउनु मधुर छ, हजुरको खानु मधुर छ, हजुरको सुत्नु मधुर छ। हजुरको सुन्दर रूप मधुर छ, हजुरको तिलक मधुर छ। मधुरताका स्वामी हे श्रीकृष्ण! हजुरको सबै कुरा पूर्ण रूपमा मधुर छ।
श्लोक 4
हजुरका कर्महरू मधुर छन्, हजुरको पौडिनु मधुर छ, हजुरको हरण गर्नु (चोर्नु) मधुर छ, हजुरको क्रीडा (रमण) मधुर छ। हजुरको अभिव्यक्ति मधुर छ, हजुरको शान्ति मधुर छ। मधुरताका स्वामी हे श्रीकृष्ण! हजुरको सबै कुरा पूर्ण रूपमा मधुर छ।
श्लोक 5
हजुरको गुन्जा-दानाको माला मधुर छ, हजुरको पुष्पमाला मधुर छ, हजुरको यमुना नदी मधुर छ, यसका तरंगहरू मधुर छन्। यसको जल मधुर छ, यसका कमलहरू मधुर छन्। मधुरताका स्वामी हे श्रीकृष्ण! हजुरको सबै कुरा पूर्ण रूपमा मधुर छ।
श्लोक 6
हजुरका गोपिनीहरू मधुर छन्, हजुरका दिव्य लीलाहरू मधुर छन्, हजुरको मिलन मधुर छ, हजुरको मुक्ति (उद्धार) मधुर छ। हजुरको दृष्टि मधुर छ, हजुरको शिष्टता मधुर छ। मधुरताका स्वामी हे श्रीकृष्ण! हजुरको सबै कुरा पूर्ण रूपमा मधुर छ।
श्लोक 7
हजुरका गोठाला साथीहरू मधुर छन्, हजुरका गाईहरू मधुर छन्, हजुरको लौरो मधुर छ, हजुरको सृष्टि मधुर छ। हजुरको दमन मधुर छ, हजुरको फलदायी हुनु मधुर छ। मधुरताका स्वामी हे श्रीकृष्ण! हजुरको सबै कुरा पूर्ण रूपमा मधुर छ।
श्लोक 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Wednesday (Budhwar), Thursday (Guruwar) & Ekadashi
Early Morning (Brahma Muhurta) or Sandhya (Twilight)
Tulsi leaves, Butter (Makhan), Mishri, Yellow flowers & Chandan
- Awakening of pure divine love (Prema Bhakti), mental joy, and freedom from anxiety
पृष्ठभूमि
यो स्तोत्र पुष्टिमार्ग परम्परासँग सम्बन्धित छ, जसलाई वल्लभाचार्यले १६औँ शताब्दीमा रचेका थिए। यसलाई प्रायः भक्तिभावमा गाइन्छ वा पाठ गरिन्छ, विशेष गरी जन्माष्टमीजस्ता पर्वहरूमा। प्रत्येक पदको अन्त्यमा 'मधुराधिपतेरखिलं मधुरम्' भन्ने पंक्ति दोहोरिन्छ, जसले श्रीकृष्णको सर्वव्यापी माधुर्यलाई जोड दिन्छ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Vallabhacharya
Vallabhacharya का थप रचनाहरू
शुद्धाद्वैत (पुष्टिमार्ग) बाट थप
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
रचयिता
यो ‘मधुराष्टकम्’ श्रीरूप गोस्वामीद्वारा रचित हो, जो गौडीय वैष्णव परम्पराका एक प्रमुख आचार्य हुन्। उनले १६औँ शताब्दीमा चैतन्य महाप्रभुको शिक्षालाई व्यवस्थित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।
संरचना
यस स्तोत्रमा आठ श्लोक छन्, प्रत्येकको अन्त्यमा ‘मधुराधिपतेरखिलं मधुरम्’ भन्ने पंक्ति दोहोरिन्छ। यसले कृष्णलाई ‘मधुराका स्वामी’ (मधुराधिपति) भनेर सम्बोधन गर्दै उनको प्रत्येक अङ्ग, क्रिया र वातावरणलाई मधुर घोषित गर्दछ।
छन्द
यो ‘अनुष्टुप्’ छन्दमा नभई ‘पृथ्वी’ वा ‘वसन्ततिलका’ जस्तो गणात्मक छन्दमा रचिएको छ, जसले गर्दा प्रत्येक पंक्तिमा १४ वा १५ अक्षर हुन्छन्। यसले पाठलाई लयात्मक र स्मरणीय बनाउँछ।
विषयवस्तु
यस स्तोत्रले कृष्णको ‘माधुर्य’ (मिठास) लाई केन्द्रमा राखेर उनको मुहार, हाँसो, वाणी, वेशभूषा, यमुना, गोपीहरू, गाईहरू, र लीलासमेत सबैलाई मधुर भनिएको छ। यो गौडीय वैष्णव धारणा अनुसार भगवान्को सौन्दर्य र प्रेमको अनुभूति गराउने एक उत्कृष्ट ध्यान-स्तोत्र हो।
प्रभाव
यो स्तोत्र विशेष गरी ‘मधुरा-भक्ति’ (मिठासमयी भक्ति) को मार्गमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। यसलाई प्रायः प्रातःकाल वा भजनको समयमा गाइन्छ, र यसले भक्तहरूमा कृष्णप्रति गहिरो प्रेम र आकर्षण जगाउने विश्वास गरिन्छ।
Krishna
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित