ਮਧੁਰਾਸ਼ਟਕਮ
ਇਹ ਅੱਠ ਬੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ, ਗੁਣ, ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ 'ਮਧੁਰ' (ਮਿੱਠਾ) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਤੱਕ।
ਤੁਕਾਂ
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਤੁਹਾਡੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਸਕਾਨ ਮਿੱਠੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਚਾਲ ਮਿੱਠੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਰਿੱਤਰ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਸਤਰ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਭੰਗਮਾ ਮਿੱਠੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਘੁੰਮਣਾ-ਫਿਰਨਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਤੁਹਾਡੀ ਵੰਝਲੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਚਰਨ ਧੂੜ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਮਿੱਠੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਨੱਚਣਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਦੋਸਤੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਤੁਹਾਡਾ ਗਾਉਣਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੀਣਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਖਾਣਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੌਣਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਤਿਲਕ ਮਿੱਠਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਜ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਤਰਨਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਚੋਰੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਲੀਲਾ ਮਿੱਠੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਆਰਾਮ ਮਿੱਠਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਤੁਹਾਡੀ ਗੁੰਜਾ-ਮਾਲਾ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਫੁੱਲ-ਮਾਲਾ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ ਮਿੱਠੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਲੀਲਾਵਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਿਲਣ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਮਿੱਠਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਤੁਹਾਡੇ ਗੋਪਾਲ ਦੋਸਤ ਮਿੱਠੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਛੜੀ ਮਿੱਠੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਰਚਨਾ ਮਿੱਠੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਲਤਾੜਨਾ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਫਲ ਮਿੱਠਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਬੁੱਧਵਾਰ, ਵੀਰਵਾਰ ਅਤੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਰ, ਮੱਖਣ-ਮਿਸ਼ਰੀ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ
- ਪਰਮ ਭਗਤੀ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਵੱਲਭਾਚਾਰੀਆ (1479–1531) ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਟੀ ਮਾਰਗ ਨਾਮਕ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਿੱਠੀ (ਮਧੁਰ) ਲੀਲਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ, ਹੋਲੀ, ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Vallabhacharya
Vallabhacharya ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਸ਼ੁੱਧਾਦਵੈਤ (ਪੁਸ਼ਟੀਮਾਰਗ) ਤੋਂ ਹੋਰ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਰਚਨਾਕਾਰ
ਇਹ ‘ਮਧੁਰਾਸ਼ਟਕਮ’ ਸ੍ਰੀ ਵੱਲਭਾਚਾਰੀਆ (1479–1531) ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਟੀ ਮਾਰਗ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰੀਆ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅੱਠ-ਸ਼ਲੋਕੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ‘ਮਧੁਰ’ (ਮਿੱਠਾ) ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਅਨੰਤ ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ
ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ‘ਮਧੁਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਮਧੁਰਾਧਿਪਤੇਰਖਿਲੰ ਮਧੁਰਮ’ (ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿੱਠਾ ਹੈ) ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ
ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਰੀਰ (ਅਧਰ, ਵਦਨ, ਨਯਨ), ਵਸਤਰ, ਵੇਣੂ, ਨ੍ਰਿਤ, ਗੀਤ, ਗੋਪੀਆਂ, ਗਊਆਂ, ਯਮੁਨਾ, ਕਮਲ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ—ਸਭ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿਵਯਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਹੱਤਵ
‘ਮਧੁਰਾਸ਼ਟਕਮ’ ਪੁਸ਼ਟੀ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਭਗਤੀ-ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁੰਦਰ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਧਿਆਨ-ਵਿਧੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਦੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਣਤਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੈ। ‘ਮਧੁਰ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪੁਨਰਾਵ੍ਰੱਤੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤੀ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Krishna
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ