ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀ ਆਇਆ
ਇਹ ਇੱਕ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਇੱਕ ਜੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੋਕੁਲ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੂਰਦਾਸ ਦੀ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀ ਆਇਆ, ਭੇਦ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ ਮੰਦਰ ਤੇਰੇ, ਉੱਚਾ ਹੈ ਤੇਰਾ ਧਾਮ, ਹੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀ ਭੋਲੇ, ਅਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀ ਆਇਆ, ਭੇਦ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਇਆ, ਅਜਬ ਹੈ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ, ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਇਆ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ, ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਅੰਗ ਵਿਭੂਤੀ ਗਲੇ ਰੁੰਡ ਮਾਲਾ, ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਲਿਪਟਾਇਓ, ਬਾਂਕੋ ਤਿਲਕ ਭਾਲ ਚੰਦਰਮਾ, ਘਰ ਘਰ ਅਲਖ ਜਗਾਇਓ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀ ਆਇਆ, ਭੇਦ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ, ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਲੈ ਭਿੱਖਿਆ ਨਿੱਕਲੀ ਨੰਦਰਾਨੀ, ਕੰਚਨ ਥਾਲ ਜੜਾਇਓ, ਦੋ ਭਿੱਖਿਆ ਜੋਗੀ ਆਸਨ ਜਾਇਓ, ਬਾਲਕ ਮੇਰੋ ਡਰਾਇਓ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀ ਆਇਆ, ਭੇਦ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ, ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਨਾ ਚਾਹੀਏ ਤੇਰੀ ਦੌਲਤ ਦੁਨੀਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੰਚਨ ਮਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਲਾਲਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ ਕਰਾ ਦੇ, ਮੈਂ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਇਆ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀ ਆਇਆ, ਭੇਦ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ, ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਪੰਜ ਵਾਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰੰਗੀ ਨਾਦ ਬਜਾਇਓ, ਸੂਰਦਾਸ ਬਲਿਹਾਰੀ ਕਨ੍ਹਈਆ ਦੀ, ਜੁਗ ਜੁਗ ਜੀਵੇ ਤੇਰਾ ਲਾਲ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀ ਆਇਆ, ਭੇਦ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ, ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀ ਆਇਆ, ਭੇਦ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਇਆ, ਅਜਬ ਹੈ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ, ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਇਆ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ, ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ ਭੋਲੇਨਾਥ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੋਸ਼
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ
ਬਿਲਵ ਪੱਤਰ, ਗੰਗਾਜਲ, ਭਸਮ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਭਜਨ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸੰਤ ਸੂਰਦਾਸ (16ਵੀਂ ਸਦੀ) ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕਵੀ-ਸੰਤ ਸਨ। ਇਸ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ (ਜੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਬਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਗਤੀ ਸਭਾਵਾਂ, ਕੀਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਰਚਨਾਕਾਰ
ਇਹ ਭਜਨ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਸੂਰਦਾਸ (1478-1583) ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਟਛਾਪ (ਅੱਠ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵਿਆਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਭਗਤੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਸ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਘਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਲੀਲਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਥਾਨਕ
ਇਹ ਭਜਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ: ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਇੱਕ ਜੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇ ਘਰ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਸਨ, ਪਰ ਯਸ਼ੋਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਭਜਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ।
ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਵਰਣਨ
“ਅੰਗ ਵਿਭੂਤੀ, ਗਲੇ ਰੁੰਡ ਮਾਲਾ” (ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਸੁਆਹ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਪਰੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ) ਅਤੇ “ਭਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ” (ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਚੰਦ) ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। “ਪੰਚ ਬਾਰ ਪਰਿਕ੍ਰਿਮਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਨਾਦ ਬਜਾਯੋ” — ਪੰਜ ਗੇੜੇ ਲਗਾ ਕੇ ਸ਼ਿੰਗ (nada) ਵਜਾਉਣਾ ਇੱਕ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਰੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੋਗੀ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਭਗਤੀ ਰਸ
ਭਜਨ ਦਾ ਮੁਕਰਾ “ਸਬਸੇ ਬੜਾ ਹੈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ, ਭੋਲੇਨਾਥ” ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਅਜਬ ਹੈ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ, ਇਸੇ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਯਾ” — ਇਹ ਪੰਗਤੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਗਮ-ਅਪਾਰ ਮਾਇਆ ਦੀ ਗੁੰਝਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਸੂਰਦਾਸ ਬਲਿਹਾਰੀ ਕਨ੍ਹਈਆ ਕੀ” ਕਵੀ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਗੀਤਕ ਢਾਂਚਾ
ਇਹ ਭਜਨ “ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀ ਆਯਾ” ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪੰਗਤੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਅੰਤਰੇ (verse) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੈਅ ਭਗਤੀ-ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਭਜਨ-ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Shiva
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ