ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ

ਇਹ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤਰ (ਜਾਪ) ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ੁੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੂ ਭਜਨ (ਆਰਤੀ) ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਦੀਸ਼ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੋਹਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ (ਗੋਵਿੰਦ) ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗੋਵਿੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਹੀ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਅੱਠ ਬੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ, ਗੁਣ, ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ 'ਮਧੁਰ' (ਮਿੱਠਾ) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਤੱਕ।

ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਉਪਾਸਨਾ ਭਜਨ (ਆਰਤੀ) ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਿਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਉਸਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੰਦਮਈ ਭੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਗਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਅੱਠ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਭਗਤੀ-ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ/ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ/ਰਾਮ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਛੰਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਗੁਣ ਜਾਂ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਾਲੀਸਾ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਲ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਗੋਵਿੰਦ', 'ਹਰਿ', 'ਗੋਪਾਲ' ਅਤੇ 'ਰਾਧਾ ਰਮਨ' ਵਰਗੇ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਖਾਟੂ ਸ਼ਿਆਮ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਭਜਨ ਅੱਠ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਅਚਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਸ਼੍ਰੀਪਤੇ ਸ਼ਮਯ ਦੁਃਖਮਸ਼ੇਸ਼ਮ' (ਹੇ ਸ੍ਰੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੋ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ।

ਇਹ ਅੱਠ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ (ਅਚਯੁਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੋਵਿੰਦ) ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹਰ ਗੁਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ “ਮਧੁਰ” (ਮਿੱਠਾ) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿੱਠਾ ਹੈ।

ਇਹ ਆਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ (ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਅੱਠ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਅਦ੍ਵੈਤ ਅਚਾਰੀਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਚੈਤੰਨਿਆ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਧਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਭਰਿਆ ਗੀਤ (ਆਰਤੀ) ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸੌਂਦਰਯ, ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਰੁਣਾਮਈ ਦਿਵਯ ਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ 40 ਦੋਹੇ ਅਤੇ ਚੌਪਾਈਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਖਾਟੂ ਸ਼ਿਆਮ (ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨਵਾਂਛਿਤ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਅਦਵੈਤਾਚਾਰਜ ਅਤੇ ਸੀਤਾਨਾਥ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਅੱਠ-ਸ਼ਲੋਕੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ, ਜੁਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਇਹ ਭਜਨ (ਭਗਤੀ ਗੀਤ) ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ – ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ – ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਭਗਤੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ, ਵੈਦਿਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ, ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ, ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਮੰਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਧਿਆਨ, ਅਤੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਭਜਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ - ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਸ਼ਿਆਮ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹਨ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਕੁੰਦ, ਕੇਸ਼ਵ, ਗੋਵਿੰਦ, ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੀਰਾ ਬਾਈ ਦੇ ਸ਼ਿਆਮ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸੰਸਾਰਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਪਦ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਲ ਰੂਪ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਗਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਸਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਬਾਲ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਨ੍ਹਈਆ ਲਾਲ, ਨੰਦਲਾਲ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਦਾ ਲਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ, ਬ੍ਰਜ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੋਏ ਆਨੰਦ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।

ਇਹ ਅੱਠ ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਭਜਨ ਮੀਰਾਂ ਬਾਈ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਨੰਦਲਾਲ) ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਤੁਤਿ ਹੈ ਜੋ ਗੋਪਾਲ ਬਾਲ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਲ ਰੂਪ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਗਰੂ, ਅਤੇ ਤਿਰੁਵੇੰਕਟਾਚਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਭਜਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪ੍ਰਭੂ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵੇ—ਰਾਮ, ਸ਼ਿਆਮ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ), ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼—ਹਰ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਜਿਵੇਂ ਧਨੁਸ਼, ਮੁਰਲੀ, ਡਮਰੂ, ਚੱਕਰ, ਆਦਿ) ਨਾਲ। ਇਹ ਭਜਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਰਵਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਇੱਕ ਜੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੋਕੁਲ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੂਰਦਾਸ ਦੀ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਭਗਤੀ ਗੀਤ/ਮੰਤਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰਾਧਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਬ੍ਰਜ ਦੀ ਮਾਨਸੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਗੋਵਰਧਨ, ਬਰਸਾਨਾ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰਾਧਾ-ਰਾਧਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਜਨ ਹੈ—ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਗੀਤ—ਜੋ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਦਿਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਸਭ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਤ ਮੀਰਾ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਭਗਤੀ ਰਾਧਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਗਲਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਓਡੀਆ ਭਗਤ ਸਾਲਬੇਗ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਅਮਰ ਜਗਨਨਾਥ ਭਜਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਅਰਜ਼ੋਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤ ਬਹਿਣਾਬਾਈ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰਕਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਨਾਮਦੇਵ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਏਕਨਾਥ ਨੇ ਥੰਮ੍ਹ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਤੁਕਾਰਾਮ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਬਣੇ।

ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.47: ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ; ਤਾਂ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੋਟਿਵ ਬਣਾਏ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ ਭੀ ਸੁੱਡ ਨਾ ਰਾਖੋ।

ਸੰਤ ਚੋਖਾਮੇਲਾ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਮਰ ਸ਼ਬਦ ਆਤਮਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਗੰਨਾ ਭਾਵੇਂ ਟੇਢਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਰਸ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਧਨੁਖ ਮੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਤੀਰ ਸਿੱਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ।

ਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਲੰਦੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ 'ਹਰਿਪਾਠ' ਵਾਰਕਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਨੇਮ ਦਾ ਮਹਾਮੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ ੨੮ ਅਭੰਗ ਅਦਵੈਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਾ-ਭਗਤੀ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਸੰਗਮ ਹਨ। 'ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਹਰਿ ਆਖੋ' ਦੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਮੁਕਤੀਆਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰਿਆ ਅਭੰਗ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦੀਦਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਜੋ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਠਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹਨ।

ਸੰਤ ਏਕਨਾਥ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਭੰਗ ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ—ਇਹ ਦੇਹੀ ਹੀ ਪੰਢਰਪੁਰ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਵਿੱਠਲ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਹੀ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਹੈ।

ਸੰਤ ਏਕਨਾਥ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰਾ ਅਭੰਗ ਪੰਢਰਪੁਰ ਨੂੰ ਭਗਤ ਦਾ 'ਪੇਕਾ ਘਰ' ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਿੱਠਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਰੁਕਮਣੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤ ਪੁੰਡਲੀਕ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸੰਤ ਕਵਿੱਤਰੀ ਜਨਾਬਾਈ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭੰਗ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਨੂੰ 'ਪੰਢਰਪੁਰ ਦਾ ਚੋਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋਹਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਪਾਰ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸੰਤ ਕਾਨ੍ਹੋਪਾਤਰਾ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਿਪਾਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਫੜਨ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਠਲ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ।

ਸੰਤ ਮੁਕਤਾਬਾਈ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ ਕੁੱਲੀ ਦਾ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਮੁਕਤਾਬਾਈ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸੱਚੇ ਸੰਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬੋਲ ਸਹਿਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰਕਰੀ ਪਰੰಪਰਾ ਦਾ ਮੂਲ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 'ਗਿਆਨ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ' ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ 'ਯੁਗੇ ਅੱਠਾਵੀਸ' ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਰਤੀ ਹੈ। 28 ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਭਗਤ ਪੁੰਡਲੀਕ ਲਈ ਇੱਟ 'ਤੇ ਖਲੋਤੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰੁਕਮਣੀ ਸਮੇਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇਹ ਅਮਰ ਉਸਤਤ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਗਿਆਨਦੇਵ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਅਸੀਸ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਵਧੇ, ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੂਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

ਸੰਤ ਸਾਵਤਾ ਮਾਲੀ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਗੰਢੇ, ਮੂਲੀ ਅਤੇ ਧਨੀਏ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਠਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ ਸ਼ਤਨਾਮਾਵਲੀ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ 108 ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੰਤ ਸੋਯਰਾਬਾਈ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਭੰਗ ਅਦਵੈਤ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਪੰਢਰਪੁਰ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਾਤੀ ਅਤੇ 'ਮੈਂ-ਤੂੰ' ਦੇ ਭੇਦ ਮਿਟ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਭਾਵੁਕ ਅਲਵਿਦਾਈ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਵੈਕੁੰਠ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ 'ਰਾਮ-ਰਾਮ' ਆਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾਏ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬ੍ਰਹਮ-ਆਨੰਦ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਨੰਦ ਦੀਆਂ ਹੀ ਤਰੰਗਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅਕਹਿ ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਥੁੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਭੰਗ ਪ੍ਰਭੂ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਤਾਂਘ ਦੀ ਅਮਰ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਚਕੋਰ, ਦੀਵਾਲੀ 'ਤੇ ਪੇਕੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਲੋਚਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਲਈ ਉਡੀਕ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਵਿੱਠਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਤੜਪ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਦੁਨਿਆਵੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਮੰਗ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਸਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ।'

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭੰਗ ਸੱਚੇ ਸਾਧੂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝ ਕੇ ਗਲ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਸੰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਖਿਆਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੰਢਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦਿਬ ਨਾਚ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ। ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਲਿਤਾੜ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਚਰਨੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਭੰਗ ਪੰਢਰਪੁਰ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਦੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸਰੂਪ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਟ 'ਤੇ ਖਲੋਤੇ, ਲੱਕ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖੇ, ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇਹ ਦੀਦਾਰ ਹੀ ਭਗਤ ਦਾ ਪਰਮ ਸੁੱਖ ਹੈ।

15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੰਤ-ਕਵੀ ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਅਮਰ ਭਜਨ, ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ।