ਸਫਲਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵ੍ਰਤ ਕਥਾ (ਪੌਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ)
ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਤੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲੁੰਪਕਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਸਫਲਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ (ਪੌਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ) 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਜਲਾਵਤਨੀ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸੰਵਾਦ
ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ:
"ਹੇ ਦਯਾਸਿੰਧੁ! ਪੌਸ਼ ਮਾਸ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਕੀ ਨਾਮ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।"
ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ:
"ਹੇ ਰਾਜਨ! ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। 'ਸਫਲਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ'। ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਰੁੱਤ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੀਪਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲੁੰਪਕ ਦੀ ਪਾਵਨ ਕਥਾ
ਚੰਪਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਲੁੰਪਕ ਅਤਿ ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਕੁਸੰਗੀ ਸੀ।
ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਾਧੂ-ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ, ਪਰਸਤ੍ਰੀਗਮਨ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੁਧਰਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਕਾਸਿਤ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਵਨ ਦਾ ਕਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵਰਤ
ਲੁੰਪਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਰਗਦ (ਵਟ) ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਨ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਪੌਸ਼ ਮਾਸ ਦੀ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਡ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਦਸ਼ਮੀ ਦੀ ਰਾਤ ਲੁੰਪਕ ਠੰਡ ਨਾਲ ਠਿਠੁਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪੌਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਫਲਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਸੀ।
ਦੁਪਹਿਰ ਹੁੰਦੇ-ਹੁੰਦੇ ਠੰਡ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦੇ ਮਾਰੇ ਲੁੰਪਕ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੂਰਯਾਸਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਜੰਗਲੀ ਫਲ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਬਰਗਦ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ:
"ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ! ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਹ ਫਲ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਮੈਂ ਦੀਨ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ!"
ਉਸ ਰਾਤ ਲੁੰਪਕ ਠੰਡ ਦੇ ਮਾਰੇ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਸਫਲਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਪੂਰਨ ਉਪਵਾਸ, ਫਲ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਰਾਤਰੀ ਜਾਗਰਣ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦਿਵਯ ਕਾਯਾ ਅਤੇ ਰਾਜਯਾਭਿਸ਼ੇਕ
ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਸੂਰਯੋਦਯ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਸਫਲਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਮਹਾਪੁਣਯ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਪਾਪ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ।
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ:
"ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲੁੰਪਕ! ਸਫਲਾ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਮਸਤ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹਰਸ਼ ਰਾਜ ਸੌਂਪਣਗੇ।"
ਲੁੰਪਕ ਦੀ ਕਾਯਾ ਦਿਵਯ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਦਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਚੰਪਾਵਤੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਰਾਜਾ ਮਹਿਸ਼ਮਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਕੇ ਆਪ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਨ ਚਲੇ ਗਏ।
ਰਾਜਾ ਲੁੰਪਕ ਨੇ ਧਰਮਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਕੁੰਠ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਪੂਜਨ ਅਤੇ ਵਰਤ ਵਿਧੀ
- 1.ਸਰਵ ਕਾਰਯ ਸਿੱਧੀ: ਇਹ ਵਰਤ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਦੁਰਭਾਗਯ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
- 2.ਰੁੱਤ ਫਲ ਅਰਪਣ: ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਾਰੀਅਲ, ਅਨਾਰ, ਸੁਪਾਰੀ, ਲੌਂਗ ਅਤੇ ਰੁੱਤ ਫਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ।
- 3.ਦੀਪਦਾਨ: ਸ਼ੀਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਪੀਪਲ-ਵਟ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਘੀ ਦਾ ਦੀਪਕ ਜਲਾਓ।
- 4.ਪਾਰਣ: ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਪਸ਼ਚਾਤ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹੋ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
Observed in Pausha Krishna Paksha; Saphala means 'the bestower of complete success in all endeavors'.
Transformed and redeemed the wicked prince Lumpaka through unintentional fasting under a sacred tree.
Dedicated to Lord Narayana, worshipped with seasonal winter fruits, coconuts, and unbroken ghee lamps.
Regarded in the Brahmanda Purana as supreme among fasts, just as Garuda is supreme among birds.
Presiding Deity & Parana
Dedicated to Lord Narayana; the fast is broken on Dvadashi morning after sunrise, taking care to observe Parana strictly after Hari Vasara ends.
Vishnu
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ