ਵਿਸ਼ਨੂੰ

ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੂ ਭਜਨ (ਆਰਤੀ) ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਦੀਸ਼ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਚਿੱਟੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ।

ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸਮ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਉਪਾਸਨਾ ਭਜਨ (ਆਰਤੀ) ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਿਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਉਸਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੰਦਮਈ ਭੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਗਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਅੱਠ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਭਗਤੀ-ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ/ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ/ਰਾਮ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਭਜਨ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਛੰਦ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਗੁਣ ਜਾਂ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਸੰਕਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਲ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਗੋਵਿੰਦ', 'ਹਰਿ', 'ਗੋਪਾਲ' ਅਤੇ 'ਰਾਧਾ ਰਮਨ' ਵਰਗੇ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਧਿਆਨ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਰੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਇਹ ਭਜਨ ਅੱਠ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਅਚਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 'ਸ਼੍ਰੀਪਤੇ ਸ਼ਮਯ ਦੁਃਖਮਸ਼ੇਸ਼ਮ' (ਹੇ ਸ੍ਰੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੋ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ।

ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਤਿਆਨਾਰਾਇਣ ਪੂਜਾ ਨਾਮਕ ਰੀਤ ਦੌਰਾਨ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦਇਆ ਅਤੇ ਅਸੀਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਅਚਿਉਤ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਇੱਕ ਸਤੁਤ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ 'ਕਿੰਕਰ ਸਤਿ' (ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰੀਆ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇਸ਼ਿਕ ਨੇ ਰਚਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਸਰਬਵਿਆਪਕਤਾ, ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਅੱਠ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ (ਅਚਯੁਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੋਵਿੰਦ) ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਆਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ (ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਭਗਤੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ, ਵੈਦਿਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ, ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ, ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਮੰਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਧਿਆਨ, ਅਤੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਅਲੌਕਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਜਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਕੁੰਦ, ਕੇਸ਼ਵ, ਗੋਵਿੰਦ, ਆਦਿ ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ (ਤਿਰੁਪਤੀ ਦੇ ਭਗਵਾਨ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮੰਗਣ ਲਈ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰਭਾਤ (ਜਾਗਰਣ), ਸਤੋਤਰ (ਪ੍ਰਸੰਸਾ), ਪ੍ਰਪੱਤੀ (ਸਮਰਪਣ) ਅਤੇ ਮੰਗਲਾਸ਼ਾਸਨ (ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰਚਨਾ ਅੱਠ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ 'ਓਮ ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣਾਯ' ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾ ਰਹੇ।

ਤੁਲਸ੍ਯੁਪਨਿਸ਼ਦ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਜਨ ਹੈ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਦਿਵ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਵਜੋਂ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਰੀਤਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਪ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਭਜਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪ੍ਰਭੂ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵੇ—ਰਾਮ, ਸ਼ਿਆਮ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ), ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼—ਹਰ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਜਿਵੇਂ ਧਨੁਸ਼, ਮੁਰਲੀ, ਡਮਰੂ, ਚੱਕਰ, ਆਦਿ) ਨਾਲ। ਇਹ ਭਜਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਰਵਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਦੇ 108 ਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਨਾਮ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ, ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਅਰਦਾਸਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਤਾਲ੍ਲਾਪਾਕ ਅੰਨਮਾਚਾਰੀਆ ਦਾ ਰਚਿਆ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਜਨ, ਜੋ ਤਿਰੁਮਲਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਓਡੀਆ ਭਗਤ ਸਾਲਬੇਗ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਅਮਰ ਜਗਨਨਾਥ ਭਜਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਅਰਜ਼ੋਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤ ਬਹਿਣਾਬਾਈ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰਕਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਨਾਮਦੇਵ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਏਕਨਾਥ ਨੇ ਥੰਮ੍ਹ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਤੁਕਾਰਾਮ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਬਣੇ।

15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੇਲਗੂ ਸੰਤ-ਕਵੀ ਤਾਲ੍ਲਾਪਾਕ ਅੰਨਮਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਅਮਰ ਸੰਕੀਰਤਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸੰਤ ਚੋਖਾਮੇਲਾ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਮਰ ਸ਼ਬਦ ਆਤਮਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਗੰਨਾ ਭਾਵੇਂ ਟੇਢਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਰਸ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਧਨੁਖ ਮੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਤੀਰ ਸਿੱਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ।

pa

ਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਲੰਦੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ 'ਹਰਿਪਾਠ' ਵਾਰਕਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਨੇਮ ਦਾ ਮਹਾਮੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ ੨੮ ਅਭੰਗ ਅਦਵੈਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਾ-ਭਗਤੀ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਸੰਗਮ ਹਨ। 'ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਹਰਿ ਆਖੋ' ਦੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਮੁਕਤੀਆਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੰਤ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰਿਆ ਅਭੰਗ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦੀਦਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਜੋ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਠਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹਨ।

ਸੰਤ ਏਕਨਾਥ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਭੰਗ ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ—ਇਹ ਦੇਹੀ ਹੀ ਪੰਢਰਪੁਰ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਵਿੱਠਲ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਹੀ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਹੈ।

ਸੰਤ ਏਕਨਾਥ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰਾ ਅਭੰਗ ਪੰਢਰਪੁਰ ਨੂੰ ਭਗਤ ਦਾ 'ਪੇਕਾ ਘਰ' ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਵਿੱਠਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਰੁਕਮਣੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤ ਪੁੰਡਲੀਕ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸੰਤ ਕਵਿੱਤਰੀ ਜਨਾਬਾਈ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭੰਗ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਨੂੰ 'ਪੰਢਰਪੁਰ ਦਾ ਚੋਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

ਸੰਤ ਕਾਨ੍ਹੋਪਾਤਰਾ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਿਪਾਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਫੜਨ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਠਲ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ।

ਸੰਤ ਮੁਕਤਾਬਾਈ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਖਿਮਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਨੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ ਕੁੱਲੀ ਦਾ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਮੁਕਤਾਬਾਈ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸੱਚੇ ਸੰਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬੋਲ ਸਹਿਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰਕਰੀ ਪਰੰಪਰਾ ਦਾ ਮੂਲ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 'ਗਿਆਨ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣ' ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ 'ਯੁਗੇ ਅੱਠਾਵੀਸ' ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਰਤੀ ਹੈ। 28 ਯੁੱਗਾਂ ਤੋਂ ਭਗਤ ਪੁੰਡਲੀਕ ਲਈ ਇੱਟ 'ਤੇ ਖਲੋਤੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰੁਕਮਣੀ ਸਮੇਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇਹ ਅਮਰ ਉਸਤਤ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ੪੨ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧ ਰੱਖਿਆ-ਕਵਚ ਹੈ। ਮਹਰਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੇ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਕਵਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ, ਇੰਦਰੀ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਤਾਰਾਂ, ਪਾਵਨ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਬ ਸ਼ਸਤਰਾਂ (ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ, ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ, ਪਾਂਚਜਨਯ ਸ਼ੰਖ, ਨੰਦਕ ਤਲਵਾਰ) ਦੀ ਅਭੇਦ ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭੈਆਂ, ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰੁਸ਼ (ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਚੇਤਨਾ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੰਤ ਸਾਵਤਾ ਮਾਲੀ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਗੰਢੇ, ਮੂਲੀ ਅਤੇ ਧਨੀਏ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਠਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਨ੍ਰਿਸਿੰਘ (ਨਰਸਿੰਘ) ਦੇ 108 ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸ਼ੇਰ-ਮਨੁੱਖ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਨ੍ਰਿਸਿੰਘ ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ ਸ਼ਤ ਨਾਮਾਵਲੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਜਪ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ 'ਵੈਂਕਟੇਸ਼' (ਤਿਰੁਮਲਾ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ) ਦੇ 108 ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ, ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ ਸ਼ਤਨਾਮਾਵਲੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦੇ 108 ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਹਸ੍ਰ ਨਾਮ, ਜੋ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ ਨੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਰਵ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ੧੪੯ ਵਿੱਚ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ੧੦੮ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ।

ਸੰਤ ਸੋਯਰਾਬਾਈ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਭੰਗ ਅਦਵੈਤ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਪੰਢਰਪੁਰ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਾਤੀ ਅਤੇ 'ਮੈਂ-ਤੂੰ' ਦੇ ਭੇਦ ਮਿਟ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਭਾਵੁਕ ਅਲਵਿਦਾਈ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਵੈਕੁੰਠ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ 'ਰਾਮ-ਰਾਮ' ਆਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾਏ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬ੍ਰਹਮ-ਆਨੰਦ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਨੰਦ ਦੀਆਂ ਹੀ ਤਰੰਗਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅਕਹਿ ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਥੁੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਭੰਗ ਪ੍ਰਭੂ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਤਾਂਘ ਦੀ ਅਮਰ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਚਕੋਰ, ਦੀਵਾਲੀ 'ਤੇ ਪੇਕੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਲੋਚਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਲਈ ਉਡੀਕ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਵਿੱਠਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਤੜਪ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਦੁਨਿਆਵੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਮੰਗ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਸਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ।'

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭੰਗ ਸੱਚੇ ਸਾਧੂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝ ਕੇ ਗਲ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਸੰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਖਿਆਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੰਢਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦਿਬ ਨਾਚ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ। ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਲਿਤਾੜ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਚਰਨੀਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸੰਤ ਤੁਕਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਭੰਗ ਪੰਢਰਪੁਰ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਠਲ ਦੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸਰੂਪ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਟ 'ਤੇ ਖਲੋਤੇ, ਲੱਕ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖੇ, ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇਹ ਦੀਦਾਰ ਹੀ ਭਗਤ ਦਾ ਪਰਮ ਸੁੱਖ ਹੈ।

15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੰਤ-ਕਵੀ ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਅਮਰ ਭਜਨ, ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ।

ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।