ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ (ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੁਕਾਂ
ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ; ਹੇ ਗਿਰਿਧਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਰਿਝਾਵਾਂ; ਹੇ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਪਿਆਰੇ, ਮੋਰ ਦਾ ਮੁਕਟ ਤੇਰੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਆਰੀ ਬੰਸੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਸੁੰਦਰ ਝਲਕ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਬਲਿਹਾਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਪਿਆਰੀ ਗੰਗਾ ਤੇਰੇ ਚਰਣਾਂ ਤੋਂ ਨਿੱਕਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਇਆ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਰਣਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ; ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਤੁਸੀਂ ਅਨਾਥ ਦਾਸ ਦੇ ਨਾਥ ਹੋ; ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਵਿੱਚ, ਪਿਆਰੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋ। ਹੇ ਹਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਤੁਸੀਂ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀਦਾਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮੋਹਨ, ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਧਨ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਯੁਗਲ ਮੂਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਲਿਹਾਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਬੁੱਧਵਾਰ, ਵੀਰਵਾਰ ਅਤੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਰ, ਮੱਖਣ-ਮਿਸ਼ਰੀ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ
- ਪਰਮ ਭਗਤੀ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਮੰਦਰ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਆਰਤੀ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਸਵਾਮੀ ਹਰੀਦਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਦਾ ਉਪਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਕੌਣ ਹਨ
ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਮਨੋਰੰਜਕ'। ਇਹ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸੇ ਰੂਪ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਿਰਿਧਰ ਨਾਮ ਦਾ ਭਾਵ
ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ 'ਗਿਰਿਧਰ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ'। ਇਹ ਉਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੋਰ ਮੁਕਟ ਅਤੇ ਬੰਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ
ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੋਰ ਪੰਖਾਂ ਦੇ ਮੁਕਟ ਅਤੇ ਬੰਸੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਮੋਰ ਦਾ ਪੰਖਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੰਸੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬਾਲ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।
ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ
ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨਿਕਲੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਨਮ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਰੀਦਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ
ਆਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ 'ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀਦਾਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਮੀ ਹਰੀਦਾਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਜੋ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਂਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਭਗਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
ਆਰਤੀ ਦਾ ਭਾਵ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਜਾ ਦਾ ਗੀਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਗਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਹਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰਿਝਾਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਲ ਪਰ ਡੂੰਘਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Krishna
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ