ਆਰਤੀ ਕੁੰਜ ਬਿਹਾਰੀ ਕੀ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਭਜਨ
ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਉਪਾਸਨਾ ਭਜਨ (ਆਰਤੀ) ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਿਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਉਸਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੰਦਮਈ ਭੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਗਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਹੈ ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਇਹ ਆਰਤੀ ਹੈ ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਗਲ ਵਿੱਚ ਬੈਜੰਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੈ, ਮਿੱਠੀ ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ ਮਧੁਰ ਬਾਲਾ। ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਝਲਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੰਦ ਦੇ ਅਨੰਦ-ਨੰਦਲਾਲਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਕਾਲਾ ਰੂਪ, ਰਾਧਿਕਾ ਜੀ ਸਾਥ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਗੀਚੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ ਬਨਮਾਲੀ, ਭੌਰ ਵਰਗੀਆਂ ਜੁਲਫਾਂ, ਕਸਤੂਰੀ ਦਾ ਤਿਲਕ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਛਵੀ ਹੈ ਪਿਆਰੀ ਸ਼ਿਆਮਾ ਦੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਇਹ ਆਰਤੀ ਹੈ ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਸੁਨਹਿਰੇ ਮੋਰ-ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੁਰਚੰਗ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਜਦੇ ਹਨ, ਗਵਾਲਿਨਾਂ ਸੰਗ, ਗੋਪ ਕੁਮਾਰੀ (ਰਾਧਾ) ਦਾ ਅਤੁਲ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਇਹ ਆਰਤੀ ਹੈ ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਜਿੱਥੋਂ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਭ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾ ਹੈ। ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਮੋਹ-ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਪਾਪ-ਕਿਚੜ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਚਰਨ-ਛਵੀ ਹੈ ਸ਼੍ਰੀ ਬਨਵਾਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਇਹ ਆਰਤੀ ਹੈ ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਉਜਵਲ ਰੇਤ (ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਤਟ ਦੀ), ਵਜ ਰਹੀ ਹੈ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਬੰਸਰੀ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਗੋਪੀਆਂ, ਗਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਾਈਆਂ ਹਨ, ਹੱਸਦੇ ਹਨ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਮੰਦ-ਮੰਦ, ਚੰਦਨੀ (ਚੰਦ-ਰੋਸ਼ਨੀ) ਹੈ, ਭਵ-ਫਾਹੀ (ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ) ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਦੀਨ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਇਹ ਆਰਤੀ ਹੈ ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਇਹ ਆਰਤੀ ਹੈ ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਇਹ ਆਰਤੀ ਹੈ ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ ਦੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਰਿਧਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਬੁੱਧਵਾਰ, ਵੀਰਵਾਰ ਅਤੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਰ, ਮੱਖਣ-ਮਿਸ਼ਰੀ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲ
- ਪਰਮ ਭਗਤੀ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਭਜਨ (ਆਰਤੀ) ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁੰਜ ਬਿਹਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਤ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਨਿੰਬਾਰਕ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਆਰਤੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬ੍ਰਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭਗਤੀ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿਆਰਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਆਰਤੀ ਦਾ ਅਰਥ
ਆਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਭਜਨ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਜਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ 'ਕੁੰਜਬਿਹਾਰੀ' ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ 'ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ' — ਇਹ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਬ੍ਰਜ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗਿਰਿਧਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ 'ਗਿਰਿਧਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਵਰਣਨ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ
ਇਸ ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣਨ ਹੈ — ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਬੈਜੰਟੀ ਮਾਲਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੁਰਲੀ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਝੁਮਕੇ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮੋਰ ਦਾ ਮੁਕਟ, ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਕਸਤੂਰੀ ਦਾ ਤਿਲਕ। ਇਹ ਵਰਣਨ ਭਗਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ।
ਰਾਧਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ
ਇਸ ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਧਿਕਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ — 'ਰਾਧਿਕਾ ਚਮਕ ਰਹੀ ਆਲੀ' — ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਉਪਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਜ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਥਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਗੰਗਾ ਦਾ ਸੰਦਰਭ
ਇਸ ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ — ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੋਹ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀ ਝਲਕ
ਆਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ — ਚਮਕਦੀ ਰੇਤ, ਵਜਦੀ ਹੋਈ ਬੰਸਰੀ, ਗੋਪੀਆਂ, ਗਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਭਗਤ ਨੂੰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਲ ਲੀਲਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Krishna
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ