ଆରତୀ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ କୀ
କୁଞ୍ଜବନର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ସ୍ତୋତ୍ର
ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ରୂପରେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ହିନ୍ଦୁ ଆରତୀ, ଯାହା ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ବଂଶୀବାଦନ ଏବଂ ବୃନ୍ଦାବନରେ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିର ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।
ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରୀଙ୍କର ଆରତୀ ।
ଶ୍ଲୋକ 1
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରୀଙ୍କର ଆରତୀ ।
ଶ୍ଲୋକ 2
ତାଙ୍କ ଗଳାରେ ବନଫୁଲର ମାଳା ଶୋଭା ପାଉଛି, ଏବଂ ସେ ବଂଶୀରେ ମଧୁର ସୁର ବଜାଉଛନ୍ତି। କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଝଲସୁଛି — ସେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ନନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର।
ତାଙ୍କ ଶ୍ୟାମ ବର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମତୀ ରାଧିକା ପ୍ରିୟ ସଖୀ ରୂପେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଗୋବର୍ଦ୍ଧନଧାରୀ ଲତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁପମ ଭଙ୍ଗୀରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତାଙ୍କ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ ଭ୍ରମର ସଦୃଶ, ଏବଂ କସ୍ତୂରୀ ତିଳକ କପାଳକୁ ଶୋଭିତ କରେ; ତାଙ୍କ ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଝଲସେ।
ଏପରି ପ୍ରିୟ, ମୋହନୀୟ ରୂପ ଶ୍ୟାମା (କୃଷ୍ଣ)ଙ୍କ — ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରିଙ୍କର।
ଶ୍ଲୋକ 3
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରୀଙ୍କର ଆରତୀ ।
ଶ୍ଲୋକ 4
ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୟୂରପୁଚ୍ଛର ମୁକୁଟ ଶୋଭା ପାଉଛି, ଯାହା ଏତେ ଦିବ୍ୟ ଯେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଉଛି।
ମୁରଚଙ୍ଗ (ଏକ ଲୋକବାଦ୍ୟ) ବାଜୁଛି, ମଧୁର ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନିତ ହେଉଛି, ଏବଂ ଗୋପବାଳିକାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ଗୋପବାଳିକାମାନଙ୍କ ପ୍ରେମ ଅତୁଳନୀୟ — ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରିଙ୍କ ପାଇଁ।
ଶ୍ଲୋକ 5
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରୀଙ୍କର ଆରତୀ ।
ଶ୍ଲୋକ 6
ଯେଉଁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ପ୍ରଥମେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ — ସର୍ବମନୋହାରିଣୀ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା — ତାଙ୍କ ସ୍ମରଣ ମୋହ ଦୂର କରେ।
ସେ ଶିବଙ୍କ ମସ୍ତକରେ, ତାଙ୍କ ଜଟା ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ପାପର ମଳ ଧୋଇ ଦିଅନ୍ତି।
ବନବିହାରୀ (ଶ୍ରୀ ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ)ଙ୍କ ଚରଣର ଏପରି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ — ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରିଙ୍କର।
ଶ୍ଲୋକ 7
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରୀଙ୍କର ଆରତୀ ।
ଶ୍ଲୋକ 8
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଲୁକାମୟ ନଦୀତଟ ଝଲସୁଛି, ଏବଂ ବୃନ୍ଦାବନର ବଂଶୀ ଧ୍ୱନିତ ହେଉଛି।
ଚାରିଆଡ଼େ ଗୋପୀ, ଗୋପ ଓ ଗାଈମାନେ ଅଛନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣ ମୃଦୁ ଭାବେ ହସୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଜୋସ୍ନା ଝଲସୁଛି, ସଂସାରର ବନ୍ଧନ-ଫାଶକୁ କାଟି ଦେଉଛି।
ସେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଶୋକାକୁଳମାନଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଶୁଣନ୍ତି — ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରି ଏପରି।
ଶ୍ଲୋକ 9
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରୀଙ୍କର ଆରତୀ ।
ଶ୍ଲୋକ 10
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରୀଙ୍କର ଆରତୀ ।
ଶ୍ଲୋକ 11
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଶ୍ରୀ ଗିରିଧର କୃଷ୍ଣ ମୁରାରୀଙ୍କର ଆରତୀ ।
ଶ୍ଲୋକ 12
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ବୁଧବାର, ଗୁରୁବାର ଓ ଏକାଦଶୀ
ପ୍ରାତଃକାଳ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ
ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଲହୁଣୀ, ମିଶ୍ରି ଓ ହଳଦିଆ ଫୁଲ
- ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି, ପରମାନନ୍ଦ ଓ ଚିନ୍ତା ମୁକ୍ତି
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ଗାୟନ କରାଯାଉଥିବା ଏକ ସୁପରିଚିତ ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତିସ୍ତୋତ୍ର (ଆରତୀ), ବିଶେଷତଃ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ରୂପରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଯିଏ ବୃନ୍ଦାବନର କୁଞ୍ଜରେ ଲୀଳା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହା ବୃନ୍ଦାବନର ଐତିହାସିକ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ମନ୍ଦିର ସହିତ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ, ଯାହା ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସନ୍ଥ-ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ସ୍ୱାମୀ ହରିଦାସଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ହରିଦାସୀ (ସଖୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ) ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏହାର ସଠିକ୍ ରଚୟିତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ଥିର ହୋଇନାହିଁ — କେତେକ ଭକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ ଏହାକୁ ବରଂ ପୁଷ୍ଟିମାର୍ଗ ଧାରାର କୃଷ୍ଣ-ଭକ୍ତିକୁ ଆରୋପ କରନ୍ତି — ଏଣୁ ଏହାକୁ କୌଣସି ଏକକ ନାମିତ କବିଙ୍କ ରଚନା ନ ବୋଲି ବରଂ ବ୍ରଜ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ରଚନା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇପାରେ। ଉତ୍ତର ଭାରତର କୃଷ୍ଣ-ମନ୍ଦିରରେ, ବିଶେଷ କରି ବ୍ରଜ ଅଞ୍ଚଳରେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା ସମୟରେ ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଗାୟନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଅନେକ ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଭକ୍ତି ଅଭ୍ୟାସର ଏକ ପ୍ରିୟ ଅଂଶ।
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ଆରତୀ କ'ଣ?
ଆରତୀ ହେଉଛି ଏକ ହିନ୍ଦୁ ପୂଜା-ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଯେଉଁଥିରେ ଭଜନ ଗାଉଥିବା ସମୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଦୀପ (ପ୍ରାୟତଃ କପୂର ବା ଘିଅ ସହିତ) ବୃତ୍ତାକାରରେ ଘୂରାଯାଏ। ଏହି ଗୀତଟି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରିୟ ଆରତୀ, ଯାହା ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଗାଇବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏବଂ ପଦ ମଧ୍ୟରେ 'ଆରତୀ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ କୀ' ଧ୍ରୁବପଦ ଭାବେ ପୁନରାବୃତ୍ତ ହୁଏ।
କୁଞ୍ଜବିହାରୀ କିଏ?
'କୁଞ୍ଜବିହାରୀ' ଅର୍ଥ 'ଯିଏ ବୃନ୍ଦାବନର କୁଞ୍ଜରେ (କୁଞ୍ଜ) ଲୀଳା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି'। ଏହି ନାମ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୋପବାଳକ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସବ କରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ବଂଶୀ ବଜାଉଥିଲେ ଏବଂ ବନରେ ଗୋପିକାମାନଙ୍କ ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ — ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଷୟ।
ତିନୋଟି ନାମ, ଏକ ପ୍ରଭୁ
ଧ୍ରୁବପଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ 'ଗିରିଧର' (ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପର୍ବତ ଉଠାଇଥିବା), 'କୃଷ୍ଣ' (ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ) ଏବଂ 'ମୁରାରି' (ମୁର ଦାନବର ଶତ୍ରୁ) ବୋଲି ଡାକାଯାଇଛି। 'ଗିରିଧର' ଭାଗବତ ପୁରାଣ (10.25)ରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କୁ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପର୍ବତ ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିଲେ; ଏବଂ 'ମୁରାରି' ଭାଗବତ ପୁରାଣ 10.59ରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ମୁର ଦାନବ ଉପରେ ତାଙ୍କ ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ।
ପଦ୍ୟରେ ଏକ ଦୃଶ୍ୟଚିତ୍ର
ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ସ୍ପଷ୍ଟ ବିବରଣୀରେ ଅଙ୍କିତ — ଗଳାରେ ବନଫୁଲର ମାଳା (ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା), ମଧୁର ସ୍ୱରର ବଂଶୀ, ଝଲସୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ, ମୟୂରପୁଚ୍ଛର ମୁକୁଟ ଏବଂ କପାଳରେ ତିଳକ। କବି ତାଙ୍କ ଶ୍ୟାମ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ବର୍ଷାମେଘ ସହିତ ତୁଳନା କରନ୍ତି ଏବଂ କହନ୍ତି ଯେ ରାଧା ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଝଲସନ୍ତି, ଯାହା ଏହାକୁ ଦୃଶ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରିୟ ପଦ କରିଥାଏ।
ଗଙ୍ଗା ସଂଯୋଗ
ଷଷ୍ଠ ପଦ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରେ, କହେ ଯେ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ (ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରାରେ ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଅବତାର କୃଷ୍ଣ)। ଏହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଏ ଯେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ସ୍ମରଣ ସାଂସାରିକ ଆସକ୍ତି ଭାଙ୍ଗେ ଏବଂ ପାପ ଧୋଇ ଦିଏ, ଏବଂ ସେ ଶିବଙ୍କ ଜଟାରେ ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତି ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରେ — ପୁରାଣର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିତ୍ର।
ରାତ୍ରିର ବୃନ୍ଦାବନ ଦୃଶ୍ୟ
ଶେଷ ପଦ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଯମୁନା ନଦୀର ଜୋସ୍ନାଲୋକିତ ତଟର ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବଂଶୀ ଧ୍ୱନିତ ହୁଏ, ଗୋପ ଓ ଗାଈମାନେ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଜୋସ୍ନା 'ସଂସାରର ପାଶ କାଟେ'। ସ୍ତୋତ୍ରଟି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୀନ ଓ ଦୁଃଖୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି ଡାକି ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣିବାକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ରଚୟିତା କିଏ?
ରଚୟିତା ବିଷୟରେ ପ୍ରକୃତରେ ବିବାଦ ଅଛି: ଏହି ଆରତୀ ବୃନ୍ଦାବନର କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ମନ୍ଦିରର ହରିଦାସୀ ପରମ୍ପରା ସହିତ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ, କିନ୍ତୁ କେତେକ ସୂତ୍ର ବଲ୍ଲଭାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପୁଷ୍ଟିମାର୍ଗ ଧାରାକୁ ଏହାର ଶ୍ରେୟ ଦିଅନ୍ତି। କୌଣସି ଏକକ ନାମିତ ରଚୟିତା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ବ୍ରଜ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ରଚନା ଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର। ଉତ୍ତର ଭାରତର ମନ୍ଦିର ଓ ଗୃହରେ ଏହା ବହୁଳ ଭାବେ ଗାୟନ କରାଯାଏ।
Krishna
ହିନ୍ଦୁ dharm ରୁ ଅଧିକ
ସବୁ ଦେଖନ୍ତୁସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ