ಆರತಿ ಕುಂಜ ಬಿಹಾರಿ ಕೀ
ತೋಪುಗಳ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ತುತಿಗೀತೆ
ಕುಂಜ ಬಿಹಾರಿ ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ಆರತಿ; ಅವನ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕೊಳಲುವಾದನ ಮತ್ತು ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿನ ಅವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಶ್ಲೋಕಗಳು
ಕುಂಜಬಿಹಾರಿಯ (ಕುಂಜಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವವನ) ಆರತಿ; ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿಯ ಆರತಿ.
ಶ್ಲೋಕ 1
ಕುಂಜಬಿಹಾರಿಯ ಆರತಿ; ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿಯ ಆರತಿ.
ಶ್ಲೋಕ 2
ಅವನ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಹೂವುಗಳ ಮಾಲೆಯಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಕೊಳಲಿನಲ್ಲಿ ಮಧುರ ರಾಗವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ; ಅವನು ನಂದನ ಆನಂದ, ನಂದನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗ.
ಅವನ ಕಪ್ಪು ಮೈಬಣ್ಣ ಮಳೆ ಮೋಡದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ; ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾದ ರಾಧಿಕೆ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ, ಪ್ರೀತಿಯ ಸಖಿಯಾಗಿ.
ಗೋವರ್ಧನಧಾರಿಯಾದ ವನವಾಸಿ ಬಳ್ಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸೊಬಗಿನಿಂದ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ.
ಅವನ ಗುಂಗುರು ಕೂದಲು ದುಂಬಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಕಸ್ತೂರಿ ತಿಲಕ ಅವನ ಹಣೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನ ಮುಖ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಪ್ರೀತಿಯ ಶ್ಯಾಮನ (ಕೃಷ್ಣನ) ಹೀಗೆ ಮನಮೋಹಕ ಸುಂದರ ರೂಪ; ಇದು ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿಯ ರೂಪ.
ಶ್ಲೋಕ 3
ಕುಂಜಬಿಹಾರಿಯ ಆರತಿ; ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿಯ ಆರತಿ.
ಶ್ಲೋಕ 4
ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಳೆಯುವ ನವಿಲುಗರಿಗಳ ಕಿರೀಟ ಅಲಂಕರಿಸಿದೆ; ಅದು ಎಷ್ಟು ದಿವ್ಯವೆಂದರೆ ದೇವತೆಗಳೂ ಒಂದು ನೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಆಕಾಶದಿಂದ ಹೂಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ.
ಮುರಚಂಗ (ಜಾನಪದ ವಾದ್ಯ) ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ, ಮಧುರ ಮೃದಂಗ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಗೊಲ್ಲ ಹುಡುಗಿಯರು ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದಾರೆ.
ಗೋಪಿಯರ ಪ್ರೇಮ ಅನುಪಮವಾದುದು; ಇದು ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿಗಾಗಿ.
ಶ್ಲೋಕ 5
ಕುಂಜಬಿಹಾರಿಯ ಆರತಿ; ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿಯ ಆರತಿ.
ಶ್ಲೋಕ 6
ಪವಿತ್ರ ಗಂಗೆ ಮೊದಲು ಯಾರಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಳೋ, ಆ ಸರ್ವಮೋಹಿನಿ ಪಾವನ ಗಂಗೆಯ ಸ್ಮರಣೆ ಮೋಹವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಅವಳು ಶಿವನ ಶಿರದಲ್ಲಿ, ಅವನ ಜಟೆಗಳ ನಡುವೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ; ಪಾಪದ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಾಳೆ.
ವನವಾಸಿಯ (ಶ್ರೀ ಬಾಂಕೆ ಬಿಹಾರಿಯ) ಪಾದಗಳ ಸೊಬಗು ಹೀಗಿದೆ; ಇದು ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿಯ.
ಶ್ಲೋಕ 7
ಕುಂಜಬಿಹಾರಿಯ ಆರತಿ; ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿಯ ಆರತಿ.
ಶ್ಲೋಕ 8
ಉಜ್ವಲ ಮರಳುದಂಡೆಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ, ವೃಂದಾವನದ ಕೊಳಲು ಮೊಳಗುತ್ತದೆ.
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗೋಪಿಯರು, ಗೊಲ್ಲರು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳಿವೆ.
ಕೃಷ್ಣ ಮೃದುವಾಗಿ, ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ನಗುತ್ತಾನೆ; ಚಂದ್ರಿಕೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ಲೌಕಿಕ ಬದುಕಿನ ಬಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾ.
ದುಃಖಿತರ ಮತ್ತು ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವವರ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಅವನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇಂಥವನು ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿ.
ಶ್ಲೋಕ 9
ಕುಂಜಬಿಹಾರಿಯ ಆರತಿ; ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿಯ ಆರತಿ.
ಶ್ಲೋಕ 10
ಕುಂಜಬಿಹಾರಿಯ ಆರತಿ; ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿಯ ಆರತಿ.
ಶ್ಲೋಕ 11
ಕುಂಜಬಿಹಾರಿಯ ಆರತಿ; ಶ್ರೀ ಗಿರಿಧರ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಾರಿಯ ಆರತಿ.
ಶ್ಲೋಕ 12
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ಬುಧವಾರ, ಗುರುವಾರ ಮತ್ತು ಏಕಾದಶಿ
ಬ್ರಹ್ಮ ಮುಹೂರ್ತ ಅಥವಾ ಸಂಧ್ಯಾ ಸಮಯ
ತುಳಸಿ ದಳ, ಬೆಣ್ಣೆ, ಕಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಹೂವುಗಳು
- ಪರಮ ಭಕ್ತಿ, ಮಾನಸಿಕ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಇದು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತಿಗೀತೆ (ಆರತಿ) ಆಗಿದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೃಂದಾವನದ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಲೀಲಾವಿಹಾರ ಮಾಡುವ ಕುಂಜ ಬಿಹಾರಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ. ಇದು ವೃಂದಾವನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕುಂಜ ಬಿಹಾರಿ ದೇವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ; ಇದು 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂತ-ಸಂಗೀತಗಾರ ಸ್ವಾಮಿ ಹರಿದಾಸರಿಂದ ಬಂದ ಹರಿದಾಸಿ (ಸಖೀ ಸಂಪ್ರದಾಯ) ಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಿಖರ ಕರ್ತೃ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ; ಕೆಲವು ಭಕ್ತಿ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಇದನ್ನು ಬದಲಿಗೆ ವಿಶಾಲ ಪುಷ್ಟಿ ಮಾರ್ಗದ ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಿ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಆರೋಪಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಒಬ್ಬ ಹೆಸರಾದ ಕವಿಯ ಕೃತಿ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬ್ರಜ ಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯ ಅನಾಮಧೇಯ ರಚನೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಜ ಪ್ರದೇಶದ, ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅನೇಕ ಹಿಂದೂಗಳ ದೈನಂದಿನ ಭಕ್ತಿ ಅಭ್ಯಾಸದ ಪ್ರಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಾ?
ಆರತಿ ಎಂದರೇನು?
ಆರತಿ ಎಂಬುದು ಹಿಂದೂ ಪೂಜಾವಿಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ದೇವತೆಯ ಮುಂದೆ ದೀಪವನ್ನು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ಪೂರ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ) ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಬೀಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಿಯು ಕೃಷ್ಣನಿಗಾಗಿ ಪ್ರಿಯವಾದ ಆರತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಪದ್ಯಗಳ ನಡುವೆ 'ಆರತಿ ಕುಂಜ ಬಿಹಾರಿ ಕೀ' ಎಂಬ ಪಲ್ಲವಿ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಕುಂಜ ಬಿಹಾರಿ ಯಾರು?
'ಕುಂಜ ಬಿಹಾರಿ' ಎಂದರೆ 'ವೃಂದಾವನದ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ (ಕುಂಜ) ಲೀಲಾವಿಹಾರ ಮಾಡುವವನು.' ಈ ಹೆಸರು ಕೃಷ್ಣನ ಯೌವನದ ಗೊಲ್ಲ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೊಳಲು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಗೊಲ್ಲತಿಯರೊಂದಿಗೆ (ಗೋಪಿಯರೊಂದಿಗೆ) ನರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಕೇಂದ್ರ ವಿಷಯ.
ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳು, ಒಬ್ಬನೇ ಪ್ರಭು
ಪಲ್ಲವಿಯು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು 'ಗಿರಿಧರ' (ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿದವನು), 'ಕೃಷ್ಣ' (ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದವನು) ಮತ್ತು 'ಮುರಾರಿ' (ಮುರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಶತ್ರು) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಗಿರಿಧರ ಎಂಬ ಹೆಸರು, ಕೃಷ್ಣನು ವ್ರಜದ ಜನರನ್ನು ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತದ ಕೆಳಗೆ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ (ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ 10.25); ಮುರಾರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮುರ ರಾಕ್ಷಸನ ಮೇಲಿನ ಅವನ ವಿಜಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ (ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ 10.59).
ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಚಿತ್ರಣ
ಎರಡನೆಯ ಪದ್ಯವು ಕೃಷ್ಣನ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ: ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಹೂವುಗಳ ಮಾಲೆ (ಬೈಜಂತಿ ಮಾಲೆ), ಸಿಹಿ ಧ್ವನಿಯ ಕೊಳಲು, ಹೊಳೆಯುವ ಕುಂಡಲಗಳು, ನವಿಲುಗರಿಯ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಹಣೆಯ ತಿಲಕ. ಕವಿಯು ಅವನ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣವನ್ನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರಾಧೆ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾಳೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಇದು ದೃಶ್ಯ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.
ಗಂಗೆಯ ಸಂಬಂಧ
ಆರನೆಯ ಪದ್ಯವು ಗಂಗಾನದಿಯತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ; ಅವಳು ಕೃಷ್ಣನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಳು ಎನ್ನುತ್ತದೆ (ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಾಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಾಳೆ; ಕೃಷ್ಣ ಅವನ ಅವತಾರ). ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ಲೌಕಿಕ ಬಂಧನಗಳು ಮುರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳು ತೊಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅದು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಅವಳು ಶಿವನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಇದು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರ.
ರಾತ್ರಿಯ ವೃಂದಾವನದ ದೃಶ್ಯ
ಅಂತಿಮ ಪದ್ಯವು ವೃಂದಾವನದ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ಚಂದ್ರಿಕೆ ಬೆಳಗುವ ತೀರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಕೊಳಲು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ, ಗೊಲ್ಲರೂ ಹಸುಗಳೂ ಸೇರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಿಕೆ 'ಲೌಕಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪಾಶವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ'. ಈ ಸ್ತುತಿ, ಬಡವರ ಮತ್ತು ದುಃಖಿತರ ಆಶ್ರಯನಾದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಅವನ ಕರೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ.
ರಚನಾಕರ್ತರು ಯಾರು?
ಕರ್ತೃತ್ವ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ: ಈ ಆರತಿ ವೃಂದಾವನದ ಕುಂಜ ಬಿಹಾರಿ ದೇವಾಲಯದ ಹರಿದಾಸಿ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಬದಲಿಗೆ ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪುಷ್ಟಿ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಆರೋಪಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ಹೆಸರಾದ ಕರ್ತೃ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಬ್ರಜ ಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯ ಅನಾಮಧೇಯ ರಚನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Krishna
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ನಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿಸಂಬಂಧಿತ ಬೋಧನೆಗಳು
ಅದೇ ಬೋಧನೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ
