ఆరతి కుంజబిహారీ కీ
తోటలలోని కృష్ణునికి ఒక స్తుతి గీతం
కుంజబిహారి రూపంలో ఉన్న కృష్ణుడిని స్తుతిస్తూ పాడే సాంప్రదాయ హిందూ ఆరతి. ఇది ఆయన సౌందర్యం, వేణునాదం, వృందావనంలో ఆయన ఉనికిని వర్ణిస్తుంది.
శ్లోకాలు
కుంజబిహారీ, శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారీ ల ఆరతి.
శ్లోకం 1
కుంజబిహారీ, శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారీ ల ఆరతి.
శ్లోకం 2
మెడలో వైజయంతీ మాల ధరించి, మధురమైన రాగంతో వేణువు వాయిస్తున్నాడు. చెవుల వద్ద మెరిసే కుండలాలు ధరించి, నందుని ఆనందం, నందుని ప్రియ తనయుడు ఈయన. మేఘంలా మెరిసే ఆయన నల్లని కాంతి; కాంతులీనే రాధిక ప్రియ సఖిగా ఆయన పక్కన నిలుస్తుంది. లతల మధ్య నిలిచిన గోవర్ధనధారి ఈయనే; తేనెటీగల్లా ఒత్తైన ముంగురులు, కస్తూరి తిలకం, చంద్రుని వంటి ముఖకాంతి ఆయనవి. ప్రియ శ్యామునిగా (కృష్ణుడు) ఇంత మనోహరమైన, మోహనమైన రూపం — అది శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారి యొక్కది.
శ్లోకం 3
కుంజబిహారీ, శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారీ ల ఆరతి.
శ్లోకం 4
బంగారు నెమలి పింఛాల కిరీటం ఆయనను అలంకరిస్తుంది; ఆ దివ్య దర్శనం కోసం దేవతలు కూడా తపిస్తారు. ఆకాశం నుండి పూల వర్షం కురుస్తుంది. మురచంగ్ (జానపద వాయిద్యం) మ్రోగుతుంది, మధురమైన మృదంగం ధ్వనిస్తుంది, గోపికలు ఆయనను చుట్టుముడతారు. గోపికల ప్రేమ సాటిలేనిది — అది శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారి పట్ల.
శ్లోకం 5
కుంజబిహారీ, శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారీ ల ఆరతి.
శ్లోకం 6
ఎక్కడి నుండి పవిత్ర గంగ ప్రత్యక్షమైందో — సర్వ మనోహరి, పవిత్ర శ్రీ గంగ — ఆమెను స్మరించగానే మోహం భంగమవుతుంది. ఆమె శివుని తలపై, జటాజూటంలో నివసిస్తూ, పాపమనే మలినాన్ని కడిగివేస్తుంది. అరణ్యవాసి (శ్రీ బాంకే బిహారి) పాదాల సౌందర్యం ఇదే — అది శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారి యొక్కది.
శ్లోకం 7
కుంజబిహారీ, శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారీ ల ఆరతి.
శ్లోకం 8
ప్రకాశవంతమైన నదీ తీర ఇసుక మెరుస్తోంది; వృందావనంలో వేణునాదం మ్రోగుతోంది. నాలుగు దిక్కులా గోపికలు, గోపాలురు, గోవులు. కృష్ణుడు మృదువుగా మందహాసం చేస్తాడు; వెన్నెల ప్రకాశిస్తూ, ప్రాపంచిక బంధనాల ఉచ్చులను ఛేదిస్తుంది. దుఃఖితుల, దీనుల ఆర్తనాదాలను ఆయన వింటాడు — అటువంటివాడే శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారి.
శ్లోకం 9
కుంజబిహారీ, శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారీ ల ఆరతి.
శ్లోకం 10
కుంజబిహారీ, శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారీ ల ఆరతి.
శ్లోకం 11
కుంజబిహారీ, శ్రీ గిరిధర కృష్ణ మురారీ ల ఆరతి.
శ్లోకం 12
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
బుధవారం, గురువారం & ఏకాదశి
బ్రహ్మ ముహూర్తం లేదా సంధ్యా సమయం
తులసి దళాలు, వెన్న, మిశ్రీ, పసుపు పువ్వులు
- నిర్మల భక్తి, ఆత్మీయ ఆనందం, ఆందోళనల నివారణ
నేపథ్యం
ఇది కుంజబిహారి రూపంలో ఉన్న కృష్ణుడిని స్తుతిస్తూ పాడే ప్రసిద్ధ హిందూ భక్తి గీతం (ఆరతి). కుంజబిహారి అంటే వృందావనంలోని తోటలలో (కుంజాలలో) లీలలు ఆడేవాడు. ఇది వృందావనంలోని చారిత్రక కుంజబిహారి ఆలయంతో దగ్గరగా ముడిపడి ఉంది; ఆ ఆలయం 16వ శతాబ్దపు సంత-సంగీతకారుడు స్వామి హరిదాస్ నుండి వచ్చిన హరిదాసీ (సఖీ సంప్రదాయ) భక్తి సంప్రదాయంలో స్థాపించబడింది. దీని ఖచ్చితమైన రచయిత నిశ్చితంగా తెలియదు — కొన్ని భక్తి సంకలనాలు బదులుగా కృష్ణ భక్తిలోని విస్తృత పుష్టి మార్గ ప్రవాహానికి ఆపాదిస్తాయి. కాబట్టి ఇది ఒకే పేరున్న కవి రచన కాకుండా, బ్రజ భక్తి సంప్రదాయంలోని అనామక రచనగా వర్ణించడం ఉత్తమం. ఉత్తర భారతదేశంలోని బ్రజ ప్రాంతంలో, ముఖ్యంగా కృష్ణుడికి అంకితమైన ఆలయాల్లో సాయంత్రపు పూజలో ఈ ఆరతిని సాధారణంగా పాడతారు; అనేక మంది హిందువులకు ఇది రోజువారీ భక్తి ఆచరణలో ప్రియమైన భాగం.
మీకు తెలుసా?
ఆరతి అంటే ఏమిటి?
ఆరతి అనేది హిందూ ఆరాధనలో, దేవుని విగ్రహం ముందు దీపాన్ని (తరచు కర్పూరం లేదా నెయ్యితో) వృత్తాకారంలో తిప్పుతూ, స్తుతి గీతాలు పాడే ఆచారం. ఈ గీతం కృష్ణుడికి ప్రియమైన ఆరతి; సమూహంగా పాడేందుకు ఉద్దేశించినది, చరణాల మధ్య 'ఆరతి కుంజబిహారీ కీ' అనే పల్లవి కోరస్‌గా పునరావృతమవుతుంది.
కుంజబిహారి ఎవరు?
'కుంజబిహారి' అంటే 'వృందావనంలోని తోటలలో (కుంజాలలో) లీలలు ఆడేవాడు' అని అర్థం. ఈ నామం కృష్ణుడి బాల్యాన్ని — గోపాలుడిగా, వేణువు ఊదుతూ, అడవిలో గోపికలతో నృత్యం చేస్తూ — స్మరింపజేస్తుంది; ఇది ఈ గీతంలో కేంద్ర ఇతివృత్తం.
మూడు నామాలు, ఒకే ప్రభువు
పల్లవి కృష్ణుడిని 'గిరిధర్' (గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తినవాడు), 'కృష్ణ' (నల్లనివాడు), 'మురారి' (ముర అనే రాక్షసుడికి శత్రువు) అని పిలుస్తుంది. గిరిధర్ నామం, వ్రజవాసులను గోవర్ధన పర్వతం కింద ఆశ్రయమిచ్చి కాపాడిన కృష్ణుడిని గుర్తుచేస్తుంది — ఇది భాగవత పురాణం (10.25)లో చెప్పబడింది; మురారి నామం ముర రాక్షసుడిపై ఆయన విజయాన్ని గుర్తుచేస్తుంది — ఇది భాగవత పురాణం 10.59లో చెప్పబడింది.
పద్యంలో దృశ్య చిత్రం
రెండవ చరణం కృష్ణుడి రూపాన్ని స్పష్టంగా చిత్రిస్తుంది — మెడలో అడవి పూల మాల (బైజంతీ మాల), మధురంగా ధ్వనించే వేణువు, మెరిసే కుండలాలు, నెమలి పింఛపు కిరీటం, నుదుటిపై తిలకం. కవి ఆయన నల్లని వర్ణాన్ని ఆకాశంతో పోల్చి, ఆయన పక్కన రాధ ప్రకాశిస్తుందని చెబుతాడు; ఇది దృశ్య ధ్యానానికి ఇష్టమైన చరణం.
గంగా సంబంధం
ఆరవ చరణం దృష్టిని గంగా నదిపైకి మళ్లిస్తుంది; ఆమె కృష్ణుడి పాదాల నుండి ఉద్భవించిందని చెబుతుంది (హిందూ సంప్రదాయంలో గంగ విష్ణువు పాదాంగుష్ఠం నుండి ప్రవహిస్తుంది; కృష్ణుడు విష్ణువు అవతారం). ఆమెను స్మరించడం ప్రాపంచిక అనుబంధాలను ఛేదించి పాపాలను కడిగివేస్తుందని వాగ్దానం చేస్తుంది; శివుని జటాజూటంలో ఆమె నివసిస్తుందని కూడా పేర్కొంటుంది — ఇది పురాణాలలో ప్రసిద్ధ ప్రతిమ.
రాత్రివేళ వృందావన దృశ్యం
చివరి చరణం వృందావనంలో యమునా నది వెన్నెల తీరాలను వర్ణిస్తుంది; అక్కడ కృష్ణుడి వేణువు మ్రోగుతుంది, గోపాలురు, గోవులు చేరుతాయి, వెన్నెల 'ప్రాపంచిక బంధపు ఉచ్చులను ఛేదిస్తుంది'. గీతం కృష్ణుడిని పేద మరియు దుఃఖితుల ఆశ్రయంగా పిలుస్తూ, అందరినీ ఆయన పిలుపును వినమని ఆహ్వానిస్తుంది.
రచయిత ఎవరు?
రచయిత విషయంలో నిజంగానే వివాదం ఉంది: ఈ ఆరతి వృందావనంలోని కుంజబిహారీ ఆలయంలోని హరిదాసీ సంప్రదాయంతో దగ్గరగా ముడిపడి ఉంది; కొన్ని మూలాలు బదులుగా వల్లభాచార్యులు స్థాపించిన పుష్టి మార్గ ప్రవాహానికి ఘనతనిస్తాయి. ఏ ఒక్క పేరున్న రచయిత స్థిరంగా నిర్ధారణ కాలేదు; కాబట్టి దీనిని బ్రజ భక్తి సంప్రదాయంలోని అనామక రచనగా పరిగణించడం ఉత్తమం. ఉత్తర భారతమంతటా ఆలయాల్లో, గృహాల్లో విస్తృతంగా పాడతారు.
Krishna
హిందూ మతం నుండి మరిన్ని
అన్నీ చూడండిసంబంధిత బోధనలు
అదే బోధన, వివిధ సంప్రదాయాలలో ప్రతిధ్వనిస్తుంది