ଶ୍ରୀ ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ ଆରତୀ
ଏହା ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ ରୂପର ଏକ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆରତୀ, ଯାହା ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
ଶ୍ରୀ ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ ତୋହର ଆରତୀ ଗାଏ, ହେ ଗିରିଧର ତୋହର ଆରତୀ ଗାଏ। ଆରତୀ ଗାଏ ପ୍ରିୟ, ତୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ, ଶ୍ୟାମ ସୁନ୍ଦର ତୋହର ଆରତୀ ଗାଏ। ବାଳ କୃଷ୍ଣ ତୋହର ଆରତୀ ଗାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 1
ମୟୂର ମୁକୁଟ ପ୍ରିୟ, ତୋ ଶିରରେ ଶୋଭା ପାଏ। ପ୍ରିୟ ବଂଶୀ ମୋ ମନକୁ ମୋହେ। ତୋ ଛବି ଦେଖି ମୁଁ ବଳିହାରୀ ଯାଏ। ଶ୍ରୀ ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ ତୋହର ଆରତୀ ଗାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 2
ତୋ ଚରଣରୁ ବାହାରିଲା ପ୍ରିୟ ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ସାରା ଜଗତକୁ ତାରିଲା। ମୁଁ ସେହି ଚରଣର ଦର୍ଶନ ପାଏ। ଶ୍ରୀ ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ ତୋହର ଆରତୀ ଗାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 3
ଅନାଥ ଦାସର ନାଥ ତୁମେ। ଦୁଃଖ ସୁଖ ଜୀବନରେ ପ୍ରିୟ, ସାଥ ତୁମେ। ହରିର ଚରଣରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଏ। ଶ୍ରୀ ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ ତୋହର ଆରତୀ ଗାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 4
ଶ୍ରୀ ହରିଦାସଙ୍କର ପ୍ରିୟ ତୁମେ। ମୋର ମୋହନ, ଜୀବନ ଧନ ତୁମେ। ଯୁଗଳ ଛବି ଦେଖି ବଳି ବଳି ଯାଏ। ଶ୍ରୀ ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ ତୋହର ଆରତୀ ଗାଏ।
ଶ୍ଲୋକ 5
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ବୁଧବାର, ଗୁରୁବାର ଓ ଏକାଦଶୀ
ପ୍ରାତଃକାଳ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ
ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଲହୁଣୀ, ମିଶ୍ରି ଓ ହଳଦିଆ ଫୁଲ
- ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି, ପରମାନନ୍ଦ ଓ ଚିନ୍ତା ମୁକ୍ତି
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହି ଆରତୀଟି ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ବୃନ୍ଦାବନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀ ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାକୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆରତୀ ସମୟରେ ଗାନ କରାଯାଏ, ଯାହା ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଂଶ। ଏହାର ରଚୟିତା ଅଜ୍ଞାତ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଶ୍ରୀ ହରିଦାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରଚଳିତ।
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ କିଏ?
ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷ ରୂପ, ଯାହାଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ବୃନ୍ଦାବନର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାଙ୍କେ ବିହାରୀ ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। 'ବାଙ୍କେ' ଅର୍ଥ ବଙ୍କା ବା ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଏବଂ 'ବିହାରୀ' ଅର୍ଥ ଭ୍ରମଣକାରୀ — ଏହି ନାମ ତାଙ୍କର ତ୍ରିଭଙ୍ଗୀ ଭଙ୍ଗୀକୁ ସୂଚାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ତିନି ସ୍ଥାନରେ ବଙ୍କା ହୋଇ ରହିଥାଏ। ଏହି ଆରତୀ ତାଙ୍କରି ପ୍ରିୟ ଭକ୍ତ ତଥା ମହାନ ସନ୍ଥ ସ୍ୱାମୀ ହରିଦାସଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଭକ୍ତିଗୀତ।
ମୟୂର ମୁକୁଟ ଓ ବଂଶୀର ପ୍ରତୀକ
ପ୍ରଥମ ପଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମୟୂର ପୁଚ୍ଛର ମୁକୁଟ ଏବଂ ମନମୋହକ ବଂଶୀର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି। ମୟୂର ପୁଚ୍ଛ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଅମରତ୍ୱ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତୀକ, ଆଉ ବଂଶୀ ହେଉଛି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଆହ୍ୱାନ — ଯାହା ଭକ୍ତର ମନକୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଏହି ଆରତୀରେ ଭକ୍ତ ତାଙ୍କ ଛବି ଦେଖି ନିଜକୁ ସମର୍ପି ଦେବାର ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
ଚରଣରୁ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି
ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣରୁ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି। ଏହା ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱାସ — ଗଙ୍ଗା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣରୁ ବାହାରି ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅବତାର ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ 'ସାରା ଦୁନିଆକୁ ତାରିଣୀ' (ଉଦ୍ଧାର କରିଣୀ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ଧୋଇ ହୋଇଯାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ।
ଅନାଥର ନାଥ
ତୃତୀୟ ପଦରେ ଭକ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ 'ଅନାଥର ନାଥ' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି — ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁମାନଙ୍କର କେହି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା। ଏହା ଭକ୍ତି ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ମୂଳ ଭାବ — ଭଗବାନ କେବଳ ଧନୀ ବା ସମର୍ଥଙ୍କର ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ଦୁଃଖୀ, ଅସହାୟ ଓ ପରିତ୍ୟକ୍ତମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ। ଏହି ପଦରେ ଭକ୍ତ ନିଜ ଜୀବନର ସୁଖ-ଦୁଃଖର ସାଥୀ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ନିଜର ଶିର ଝୁକାଇବାର ନମ୍ରତା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
ସ୍ୱାମୀ ହରିଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ
ଶେଷ ପଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ 'ହରିଦାସଙ୍କ ପ୍ରିୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସ୍ୱାମୀ ହରିଦାସ (୧୫ଶ-୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀ) ବୃନ୍ଦାବନର ଜଣେ ମହାନ ସନ୍ଥ ଓ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଥିଲେ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ପରିଚିତ। କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ, ବାଙ୍କେ ବିହାରୀଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ହରିଦାସଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କରି ଅନୁରୋଧରେ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଆରତୀ ତାଙ୍କରି ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ରଚିତ।
ଆରତୀର ଭାବ ଓ ଢଙ୍ଗ
ଏହି ଆରତୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦରେ ଭକ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ରୂପ, ବେଶ ଓ ଲୀଳାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଶେଷରେ 'ଆରତୀ ଗାଉଛି' ବୋଲି ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିଛନ୍ତି। ଆରତୀ ହେଉଛି ଦୀପ ଜାଳି ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘୂରାଇ ଗାନ କରିବାର ଏକ ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରା, ଯାହା ଭକ୍ତିର ଶେଷ ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ କରାଯାଏ। ଏହି ଗୀତରେ ବାରମ୍ବାର 'ବଳିହାରୀ ଯାଉଛି' (ବଳି ପଡ଼ୁଛି) ବୋଲି କହି ଭକ୍ତ ନିଜକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପି ଦେବାର ଗଭୀର ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
Krishna
ହିନ୍ଦୁ dharm ରୁ ଅଧିକ
ସବୁ ଦେଖନ୍ତୁସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ