ਸੰਕਲਪ

ਸੰਕਲਪ ਸ਼ਬਦ ਸਮ, ਭਾਵ ਸੁਮੇਲ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ, ਅਤੇ ਕਲਪ, ਭਾਵ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ, ਯੱਗ ਜਾਂ ਵਰਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਣ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਕਲਪ ਸੁਚੇਤ ਇਰਾਦਾ-ਨਿਰਧਾਰਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਜੋ ਬੀਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਤੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਵਾਹਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਓਮ ਵਿਸ਼ਣੁਰ੍ ਵਿਸ਼ਣੁਰ੍ ਵਿਸ਼ਣੁਃ, ਭਾਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਨਾਮ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਗਣਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਪ (ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਯੁੱਗ), ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਵੇਤਵਰਾਹ, ਭਾਵ ਸਫ਼ੈਦ ਸੂਰ, ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਵਰਤਮਾਨ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨਵੰਤਰ (ਉਸ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੌਦਾਂ ਮਹਾਨ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ); ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਠਾਈਵਾਂ (੨੮) ਯੁਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੱਜੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਲ, ਸਾਬਤ ਪਵਿੱਤਰ ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਅਕ੍ਸ਼ਤ, ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ ਜਾਂ ਸੁਪਾਰੀ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤਾਂ ਪ੍ਰਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਠੋਸ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜੁੜ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਖਾਲੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ ਪ੍ਰਣ ਉਸ ਪ੍ਰਣ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜਲਦੀ ਖਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਲ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਹੱਥ ਤੋਂ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਹਰ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੋਈ ਵੀ ਨਿੱਜੀ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਮਾਂ, ਸੰਵਤਸਰ, ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਭੌਤਿਕ ਥਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਰੀਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ, ਭਾਵ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ, ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਪਲ ਦੇ ਸਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤੈਰਨ ਲਈ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭਗਤ ਆਪਣਾ ਨਾਮ, ਗੋਤਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਪਿੱਛੇ ਖ਼ਾਸ ਆਤਮਕ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ, ਆਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇ, ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਠੋਸ ਟੀਚਾ। ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਵੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇਰਾਦਾ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਭੌਤਿਕ ਮਾਹੌਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਣ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਸੰਦਰਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ’ਤੇ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਠੀਕ ਉਸੇ ਪਲ ਪ੍ਰਣ ’ਤੇ ਮੋਹਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੱਡਣਾ ਕੋਈ ਸਜਾਵਟੀ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਣ ਦੀ ਅਸਲ ਪੂਰਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਭੌਤਿਕ ਪਲ ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰੱਖਿਆ ਇਰਾਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸਲ ਰੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਭਗਤ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸਣ ’ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਲੁਭਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਲਪ, ਮਨਵੰਤਰ ਅਤੇ ਯੁਗ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੈਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਇਰਾਦਾ ਇੰਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਣ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਸਵੈ-ਮਹੱਤਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਭਗਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬੋਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਭਗਤ ਹੁਣੇ ਸ਼ਵੇਤਵਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਨਿਮਰਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਰਸਮੀ ਮੰਦਰ ਰੀਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ, ਕੰਮ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਚੁੱਪ ਸੰਕਲਪ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਆਮ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਮ ਯੋਗ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਚੇਤ ਕਰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਲ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਾਲੀ ਪੂਰੀ ਰਸਮੀ ਵਿਧੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਢਾਂਚਾ, ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ, ਕਦੋਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਾਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੌਤਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਵੀ ਬਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਸਮ ਜਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੰਮ ਤੀਹ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਠਹਿਰਾਅ ਕੇਵਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਚੁੱਪ ਇਰਾਦਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜਾਣੇ ਬਦਲਿਆ, ਨਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਸੰਕਲਪ ਇਸ ਚੁੱਪ ਖੋਰੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿ ਪ੍ਰਣ ਬੋਲਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਪ੍ਰਣ ਸਪੱਸ਼ਟ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਲ ਦੇ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਮੋਹਰ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਲੰਘਦੇ ਮੂਡ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਵਚਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਰੂਪ ਓਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਭਾਵਨਾ। ਇਕ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਇੱਛਾ ਕਿ ਬਿਹਤਰ ਧਿਆਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਅਜੇ ਸੰਕਲਪ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਪਰ ਉਹੀ ਇੱਛਾ ਜਦੋਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਅਤੇ ਹੱਥੋਂ ਜਲ ਛੱਡ ਕੇ ਮੋਹਰ ਲਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਚਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।