ਤੁਕਾਂ
ਇਹ ਸ਼ਾਲਿਵਕਤ੍ਰਪੁਰਾਲਯ ਧਨਵੰਤਰੀ ਸਤੋਤ੍ਰਮ ਹੈ। ਹੇ ਭਿਸ਼ਗਵਰ, ਹੇ ਰਮਾਕਾਂਤ, ਹੇ ਸ਼ਾਲਿਵਕਤ੍ਰਪੁਰਾਲਯ! ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਗ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹਾਂ, ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਘੜਾ ਅਤੇ ਜੋਕ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ! ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ! ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਸਭ ਦੇ ਆਧਾਰ! ਹੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਕ! ਹੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੂ! ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਆਕੁਲ (ਪਰੇਸ਼ਾਨ) ਹਾਂ, ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਹੇ ਸ਼ਿਆਮਵਰਣ (ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ), ਹੇ ਸਦਾਨੰਦ (ਸਦਾ ਆਨੰਦੀ), ਹੇ ਸ਼ਾਲਿਤੁੰਡਪੁਰੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਾਲਿਤੁੰਡਪੁਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ)! ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਬੰਧੋ (ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ)! ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਪੰਨ (ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ) ਹਾਂ, ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਹੇ ਜਗਨਨਾਥ (ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ), ਹੇ ਜਲਜਾਕਸ਼ (ਕਮਲ-ਨੇਤਰ), ਹੇ ਜਵਰਾਪਹ (ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ)! ਹੇ ਪ੍ਰਣਤਾਰਦ (ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਯਾਲੂ)! ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਪੰਨ (ਸ਼ਰਨਾਗਤ) ਹਾਂ, ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਹੇ ਸਨਾਤਨ (ਸਦੀਵੀ), ਹੇ ਗੁਣਾਰਾਮ (ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਘਰ), ਹੇ ਸਰਵਾਮਯਕੁਲਾਂਤਕ (ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ)! ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾਰਾਸ਼ੇ (ਦਯਾ ਦੇ ਸਾਗਰ)! ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਰੁਜਾਰਤ (ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ) ਹਾਂ, ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਹੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਹੇ ਸ਼ਾਲਿਮੁਖਾਗਾਰ (ਸ਼ਾਲਿਮੁਖ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ) ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਸ਼ਾਰਦੇਂਦੁਨਿਭਾਨਨ (ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ)! ਹੇ ਸ਼ਰਮਸਾਗਰ (ਸੁਖ ਦੇ ਸਾਗਰ)! ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਃਸਵ (ਗਰੀਬ, ਦੀਨ) ਹਾਂ, ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਹੇ ਸੁਧਾਸ਼ਨਪਤੇ (ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ), ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਕਲੇਸ਼ਨਾਸ਼ਨ (ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ), ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਹੇ ਸੁਧਾਪਾਣੇ (ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ)! ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਤਪਤ (ਤਪਦਾ, ਦੁਖੀ) ਹਾਂ, ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ), ਹੇ ਵਿਆਧਿਜਾਤਵਿਨਾਸ਼ਕ (ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ)! ਹੇ ਵਨਮਾਲਿਨ (ਜੰਗਲੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ)! ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਵਰਾਕ (ਦੀਨ, ਕਮਜ਼ੋਰ) ਹਾਂ, ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਹੇ ਦਯਾਸਿੰਧੋ (ਦਯਾ ਦੇ ਸਾਗਰ), ਹੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਸ਼ਾਲਿਮੁਖਾਲਯ (ਸ਼ਾਲਿਮੁਖ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ)! ਹੇ ਪਦਮਨਾਭ (ਕਮਲ-ਨਾਭੀ), ਹੇ ਮੁਰਾਰੇ (ਮੁਰ ਦੈਂਤ ਦੇ ਵੈਰੀ)! ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਹੇ ਰੋਗਾਤੁਰਾਣਾਂ (ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ) ਨੂੰ ਅਭਯ (ਨਿਰਭੈ) ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਦਾਕਸ਼ਿਣਯਵਾਰਧੇ (ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ)! ਹੇ ਭਿਸ਼ਗੀਸ਼ਮੂਰਤੇ (ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ)! ਹੇ ਕਲਿਆਣਰਾਸ਼ੇ (ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਭੰਡਾਰ)! ਹੇ ਕਮਲਾਪਤੇ (ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ)! ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ, ਹੇ ਮੁਰਾਰੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਹੇ ਕਸ਼ੀਰਾਬਧਿਨਾਥ (ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ)! ਹੇ ਦਰਚਕ੍ਰਸੁਧਾਜਲੂਕਾਧਾਰਿਨ (ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਜੋਕ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ)! ਹੇ ਦਯਾਰਦ੍ਰ (ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ)! ਹੇ ਸ਼ਾਲਿਮੁਖਾਲਯੇਸ਼ (ਸ਼ਾਲਿਮੁਖਾਲਯ ਦੇ ਸਵਾਮੀ)! ਹੇ ਸਰਵਾਮਯਾਪਹ (ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ)! ਹੇ ਭਿਸ਼ਗਵਰ (ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ)! ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਹੇ ਹਰੀ, ਹੇ ਮੁਰਾਰੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼ਾਲਿਵਕਤ੍ਰਪੁਰਾਲਯ ਧਨਵੰਤਰੀ ਸਤੋਤ੍ਰਮ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
pa
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਸ਼ਾਲੀਵਕਤ੍ਰਪੁਰਾਲਯ ਧਨਵੰਤਰੀ ਸਤੋਤ੍ਰਮ 12 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
ਸ਼ਾਲੀਵਕਤ੍ਰਪੁਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
"ਸ਼ਾਲੀਵਕਤ੍ਰਪੁਰ" ਜਾਂ "ਸ਼ਾਲਿਮੁਖ" ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੱਤੀ।
ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਸ਼ ਅਤੇ ਜਲੂਕਾ (ਜੌਂਕ) ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਲਸ਼ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲੂਕਾ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼
ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ "ਪਾਹਿ" (ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ) ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਰਵਉੱਚ ਚਿਕਿਤਸਕ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਣੁ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਹਰੇ", "ਮਾਧਵ", "ਗੋਵਿੰਦ" ਅਤੇ "ਕੇਸ਼ਵ" ਵਰਗੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਨਵੰਤਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਵੀ ਹਨ।
Vishnu
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ