शालिवक्त्रपुरालय धन्वन्तरि स्तोत्र
दैवी वैद्य धन्वंतरी यांना उद्देशून, हरीने आजार व संकटात सापडलेल्यांचे रक्षण करावे अशी प्रार्थना करणारे बारा श्लोकांचे स्तोत्र.
श्लोक
हे भिषग्वरा, रमाकांता, शालिवक्त्रपुरात निवास करणाऱ्या! रागरोगादी भूतांनी ग्रस्त झालेल्या मला रक्षण कर, हे धन्वंतरी हरे!
श्लोक 1
हे शंख, चक्र, सुधाकुंभ आणि जलौका धारण करणाऱ्या माधवा! हे करुणाकरा! मला त्वरित रक्षण कर, हे धन्वंतरी हरे!
श्लोक 2
हे सर्वांचा आधार असलेल्या गोविंदा! हे सर्व आर्ती निवारणाऱ्या! हे महाविष्णो! व्याकुल झालेल्या मला रक्षण कर, हे धन्वंतरी हरे!
श्लोक 3
हे श्यामवर्णा, सदानंदा, शालितुंडपुराच्या स्वामी! हे विश्वबंधो! संकटात सापडलेल्या मला रक्षण कर, हे धन्वंतरी हरे!
श्लोक 4
हे जनार्दना, जगन्नाथा, कमलनयना, ज्वर निवारणाऱ्या! हे प्रणतांवर कृपा करणाऱ्या! शरणागत झालेल्या मला रक्षण कर, हे धन्वंतरी हरे!
श्लोक 5
हे सनातना, गुणांचा आश्रय असलेल्या, सर्व रोगांच्या समूहाचा नाश करणाऱ्या! हे कृपेच्या सागरा! रोगाने पीडित झालेल्या मला रक्षण कर, हे धन्वंतरी हरे!
श्लोक 6
हे शांता, शालिमुखागारात निवास करणाऱ्या, शरद ऋतूतील चंद्रासारख्या मुखाच्या! हे सुखाच्या सागरा! निःस्व (दीन) झालेल्या मला रक्षण कर, हे धन्वंतरी हरे!
श्लोक 7
हे अमृताच्या स्वामी, जगाच्या सर्व क्लेशांचा नाश करणार्या, हे केशवा, हे हातात अमृत धारण करणार्या, तापलेल्या मला रक्षा कर, हे धन्वंतरे, हे हरी.
श्लोक 8
हे वासुदेवा, हृषीकेशा, रोगांच्या समूहाचा नाश करणार्या, हे वनमाली, दीन असलेल्या मला रक्षा कर, हे धन्वंतरे, हे हरी.
श्लोक 9
हे नारायणा, दयेच्या सागरा, हे शालिमुख निवासाच्या स्वामी, हे पद्मनाभा, मुरारे, मला रक्षा कर, हे धन्वंतरे, हे हरी.
श्लोक 10
हे रोगांनी पीडितांना अभय देणार्या, हे दयेच्या सागरा, हे वैद्यराजाच्या मूर्ती, हे कल्याणराशी, हे कमलापती, मला रक्षा कर, हे धन्वंतरे, हे हरी, हे मुरारे.
श्लोक 11
हे क्षीरसागराच्या स्वामी, हे चक्र, अमृत व जळू धारण करणार्या, हे दयेने ओलसर झालेल्या, हे शालिमुख निवासाच्या ईशा, हे सर्व रोगांचा अपहार करणार्या, हे श्रेष्ठ वैद्या, सदैव मला रक्षा कर, हे धन्वंतरे, हे हरी, हे मुरारे.
श्लोक 12
अशा प्रकारे शालिवक्त्रपुर निवासी धन्वंतरीचे हे स्तोत्र संपूर्ण झाले.
श्लोक 13
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र दैवी वैद्य आणि विष्णूचा अवतार असलेल्या धन्वंतरींची स्तुती व प्रार्थना आहे; आरोग्यलाभ, रोगांपासून संरक्षण आणि दुःखनिवारणासाठी त्याचे पठण केले जाते. त्याच्या शीर्षकात त्यांना शालिवक्त्रपुरालय (शालिवक्त्रपुराचे निवासी) म्हटले आहे; मजकुरात शालितुंडपुर आणि शालिमुख ही ठिकाणेही उल्लेखली आहेत, परंतु कोणते मंदिर अभिप्रेत आहे हे स्रोत सांगत नाही, म्हणून येथे कोणतेही स्थान निश्चित केलेले नाही. रचयित्याचे नाव दिलेले नाही. संदर्भ: संस्कृत डॉक्युमेंट्स मधील 'धन्वंतरी स्तोत्र 4', बारा श्लोक. धन्वंतरी जयंतीला किंवा आजारपणाच्या काळात भक्त हे अनेकदा म्हणतात, शंख, चक्र, अमृतकलश आणि जळू धारण करणाऱ्या करुणामय वैद्याला आवाहन करत.
तुम्हाला माहीत आहे का?
देवता आणि ओळख
धन्वंतरी हे दैवी वैद्य आणि विष्णूचा अवतार असून आरोग्य व दीर्घायुष्यासाठी पूजिले जातात. हे स्तोत्र त्यांना वारंवार 'हरे' (विष्णूचे एक नाव) म्हणून संबोधते, आणि त्यांना गोविंद, माधव व नारायण यांसारख्या विष्णुरूपांशी एकरूप मानते, ज्यातून त्यांचे परम दैवी स्वरूप अधोरेखित होते.
विशेष लक्षण — जळू
या स्तोत्रात धन्वंतरींच्या चिन्हांपैकी एक म्हणून 'जलूक' (जळू) विशेषत्वाने उल्लेखले आहे (श्लोक 2 आणि 12). प्राचीन आयुर्वेदात रक्तमोक्षण उपचारासाठी जळूंचा वापर होत असे, आणि हा तपशील देवतेशी संबंधित व्यावहारिक वैद्यकीय साधनांकडे लक्ष वेधतो.
स्थान-नाव
शीर्षकातील 'शालिवक्त्रपुरालय' याचा अर्थ 'शालिवक्त्रपुराचे निवासी' असा आहे. मजकुरात शालितुंडपुर आणि शालिमुख ही रूपेही वापरली आहेत, पण मंदिर ओळखले जात नाही, म्हणून येथे स्थान निश्चित केलेले नाही.
रचना आणि टेक
बारापैकी बहुतेक श्लोक एकाच आकृतिबंधाचे पालन करतात: धन्वंतरींना अनेक विशेषणांनी आवाहन करणे, भक्ताच्या पीडेचे नाव घेणे (उदा., 'रागरोगादिभूतम्', 'व्याकुलं', 'विपन्नं'), आणि 'पाहि धन्वन्तरे हरे' (माझे रक्षण कर, हे धन्वंतरी, हे हरी!) या ओळीने शेवट. पहिले दहा श्लोक आठ अक्षरी अनुष्टुभ् छंदात आहेत; श्लोक 11 व 12 दीर्घ छंदात आहेत.
सर्व व्याधींवरील उपचार
हे स्तोत्र विविध प्रकारच्या पीडांचा समावेश करते: शारीरिक रोग (रोग, ज्वर, आमय), मानसिक क्लेश (राग, रोगासारखी आसक्ती) आणि अस्तित्वात्मक दुःख (आर्त, क्लिष्ट). धन्वंतरी हे सर्व दुःखांचे अंतिम निवारक म्हणून सादर केले आहेत ('सर्वामयकुलान्तक', 'निखिलार्तिनिवारक').
Vishnu
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत