श्री वेंकटेश सुप्रभातम्

श्री वेंकटेशांना समर्पित शुभ प्रभात स्तोत्र

कौसल्येचा आशीर्वादित पुत्र रामा, सकाळची प्रभातकाळ येत आहे. उठा, हे पुरुषांमध्ये वाघा, दैनंदिन दैवी कर्तव्ये पार पाडायची आहेत.

उठा, उठा, गोविंदा! उठा, ध्वजावर गरुड असलेल्या! उठा, लक्ष्मीच्या प्रियकरा! तिन्ही लोकांना शुभाशीर्वाद द्या.

सर्व लोकांच्या माते, मधु आणि कैटभ यांचा वध करणाऱ्याच्या छातीवर राहणाऱ्या, सुंदर दिव्य रूप, शरणागतांना वरदान देण्यात आनंद मानणाऱ्या कृपाळू स्वामिनी, वेंकटेश प्रभूच्या प्रिये, ही प्रभातकाळ तुला शुभ असो.

कमलनयना, प्रसन्न चंद्रासारखा चेहरा असणाऱ्या, ब्रह्मा, शिव आणि इंद्र यांच्या पत्नींनी पूजित, वृषशैलाच्या स्वामीच्या प्रिये, करुणेच्या खजिन्या, तुला शुभ प्रभात असो.

अत्रि यांच्यापासून सुरू होणारे सात ऋषी, संध्याकाळची उपासना करून, दिव्य गंगेतून सुंदर कमळे घेऊन तुझ्या चरणकमलांची पूजा करण्यासाठी येतात. हे शेषाचलाच्या शिखराच्या स्वामी, तुला ही प्रभातकाळ शुभ असो.

ब्रह्मा, शिव, कार्तिकेय, इंद्र आणि इतर देव त्रिविक्रम अवताराप्रमाणे तुझ्या कृत्यांचे गायन करतात. वाणीचा स्वामी दूरून दिवसाची शुद्धता म्हणतो. हे शेषाचलाच्या शिखराच्या स्वामी, तुला ही प्रभातकाळ शुभ असो.

किंचित उमललेल्या कमळे, नारळ आणि सुपारीच्या झाडांच्या सुंदर रोपांतून दिव्य सुगंध घेऊन सौम्य वारा वाहतो. हे शेषाचलाच्या शिखराच्या स्वामी, तुला ही प्रभातकाळ शुभ असो.

सुंदर पिंजऱ्यातील खेळकर पोपट, डोळे उघडून, उरलेली केळी आणि भांड्यातील खीर खाऊन तुझे नाव म्हणतात. हे शेषाचलाच्या शिखराच्या स्वामी, तुला ही प्रभातकाळ शुभ असो.

नारदही आपल्या वीणेने गोड आणि आनंददायक स्वर काढत, हाताच्या हावभावांनी परिपूर्ण आणि मनोहर वाणीने तुझ्या अनंत कृत्यांचे गायन करतात. हे शेषाचलाच्या शिखराच्या स्वामी, तुला ही प्रभातकाळ शुभ असो.

जवळच्या सरोवरांतील कमळांच्या आतून फुलांच्या मधुरसात मिसळलेली गुणगुणणारी गाणी घेऊन मधमाशांचे थवे तुझी सेवा करण्यासाठी बाहेर येतात. हे शेषाचलाच्या शिखराच्या स्वामी, तुला ही प्रभातकाळ शुभ असो.

गोपवस्तीमध्ये, स्त्रियांचे गट उत्तम दही घुसळत असताना, घुसळण्याचा मोठा आवाज येतो, आणि भांडी रागाने भांडत असल्यासारखी दिसतात. हे शेषाचलाच्या शिखराच्या स्वामी, तुला ही प्रभातकाळ शुभ असो.

शंभर पाकळ्यांच्या कमळांमध्ये राहणाऱ्या मधमाशांचे समूह, कमळजन्मा ब्रह्मदेवाचे मित्र, डफाच्या आवाजासारखा मोठा आवाज करतात, जणू त्यांच्या वैभवाने निळ्या कमळाचे सौंदर्य हिरावून घ्यावे. हे शेषाचल शिखराच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

हे धन्य, इच्छित वरदान देणारे, सर्व जगांचे मित्र, हे लक्ष्मीचे निवासस्थान, हे विश्वाच्या दयेचा एकमेव सागर, हे भाग्यदेवीचे घर असलेल्या वक्षःस्थळाचे स्वामी, हे दिव्य रूप, हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

शिव, ब्रह्मा, सनंदन इत्यादी मोक्षाच्या इच्छुकांनी, पवित्र स्वामी पुष्करिणीत स्नान करून शरीर शुद्ध केले आहे, ते तुमच्या दारात उभे आहेत, तुमच्या उत्तम दंडाच्या प्रहाराने त्यांचे डोके नमले आहेत. हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

ते सतत तुमच्या निवासस्थानाची नावे उच्चारतात, जसे की शेषशैल, गरुडाचल, वेंकटाद्री, नारायणाद्री, वृषभाद्री, वृषाद्री इत्यादी. हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

सेवेत रत असलेले शिव, इंद्र, अग्नी, यम, निर्ऋति, वरुण, वायू आणि कुबेर हात जोडून डोक्यावर ठेवून तेजस्वीपणे चमकत आहेत. हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

रस्त्यावर, पक्ष्यांचा राजा, पशूंचा राजा, सर्पांचा राजा, हत्तींचा राजा आणि घोड्यांचा राजा तुम्हाला त्यांच्या संबंधित पदांची महानता वाढविण्यासाठी विनंती करतात. हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

सूर्य, चंद्र, मंगळ, बुध, गुरू, शुक्र, शनि, राहू, केतू आणि देवांच्या सभेचे प्रमुख स्वतःला तुमच्या सेवकांचे सेवक आणि तुमच्या शेवटच्या सेवकांचे सेवक मानतात. हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

ज्यांचे डोके तुमच्या पायांच्या धुळीने भरलेले आणि चमकणारे आहेत, ज्यांची अंतःकरणे स्वर्ग आणि मोक्षाबद्दल उदासीन आहेत, ते तुमची सेवा करण्यासाठी नवीन युगाच्या आगमनाच्या विचारानेच चिंतित होतात. हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

मर्त्य लोक तुमच्या दरवाज्यांच्या शिखरांकडे पाहतात आणि त्याद्वारे स्वर्ग आणि मोक्षाच्या सर्वोच्च अवस्थेला प्राप्त होऊन, भविष्यातील जन्मांमध्ये तुमच्या सान्निध्याचा आनंद घेण्यासाठी त्यांचे मन केवळ मानवी लोकाकडे वळवतात. हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

हे लक्ष्मी आणि पृथ्वीच्या प्रभो, हे करुणा आणि इतर गुणांच्या अमृताचा सागर, हे देवांच्या देवा, हे रूपातील जगाचा एकमेव आश्रय, हे आदिशेष, गरुड इत्यादींनी ज्यांच्या पायांची पूजा केली जाते, हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

हे पद्मनाभ, पुरुषोत्तम, वासुदेव, वैकुंठ, माधव, जनार्दन, चक्रपाणी, हे श्रीवत्स चिन्हाने चिन्हांकित, हे शरणागतांसाठी कल्पवृक्ष, हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

हे कामदेवाचा अभिमान नष्ट करणारे दिव्य रूप, हे तुमच्या प्रियेच्या कमळाच्या कळीसारख्या स्तनांवर तुमच्या दृष्टीचा खेळ असलेल्या, हे तुमची दिव्य कीर्ती शुद्ध आणि शुभ गुणांचा खजिना आहे, हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

हे मत्स्य, कूर्म, वराह, नृसिंह रूपे धारण करणाऱ्या, हे तपस्वी परशुरामाचे रूप धारण करणाऱ्या प्रभो, हे रामचंद्र, हे शेषाचा अवतार असलेल्या रामा, हे कृष्णा, हे कल्की, हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

सुवर्ण कलशांमध्ये दिव्य गंगेचे पवित्र पाणी भरून, वेलची, लवंग आणि कापूर यांच्या सुगंधाने सुवासित करून, अग्रगण्य वैदिक विद्वान आनंदाने उभे आहेत. हे वेंकटाच्या प्रभो, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

सूर्य उगवतो, कमळे फुलतात, पक्षी आपल्या आवाजाने दिशा भरतात. श्रीवैष्णव, नेहमी शुभेच्छा बाळगणारे, तुमच्या निवासस्थानी आश्रय घेतात. हे वेंकटा, ही पहाट तुम्हाला शुभ असो.

ब्रह्मा आणि इतर प्रमुख देवता, महान ऋषी, सनंदनासारखे संत, आणि श्रेष्ठ योगी, आपल्या निवासस्थानाजवळ शुभ वस्तू घेऊन उभे आहेत. हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट आपल्यासाठी शुभ असो.

हे लक्ष्मीचे निवासस्थान, हे दोषरहित गुणांचा अद्वितीय सागर, हे संसारसागर तरून जाण्यासाठीचा एकमेव पूल, हे उपनिषदांद्वारे ज्ञात, हे ज्यांचा वैभव भक्तांनी उपभोगला, हे वेंकटाचलाच्या प्रभो, ही पहाट आपल्यासाठी शुभ असो.

जे मानव दररोज पहाटेच्या वेळी वृषाचलाच्या प्रभूचा हा शुभ पहाट स्तोत्र पठण करतात, त्यांच्यासाठी, जे प्रभूच्या स्मरणाने संपन्न आहेत, ते सहजतेने परम लक्ष्य प्राप्त करणारे परम ज्ञान निर्माण करते.

आता, वेंकटेश प्रभूची स्तुती.

हे लक्ष्मीच्या स्तनांच्या टोकांपासून केशराने लाल झालेले अद्वितीय निळे शरीर धारण करणाऱ्या प्रभो, हे कमलनयन, हे जगाच्या स्वामी, हे वेंकट पर्वताच्या प्रभो, विजयी व्हा!

हे चारमुखी, सहामुखी आणि पंचमुखी देवतांनी नेतृत्व केलेल्या सर्व देवतांच्या मुकुटातील रत्न, हे शरणागतावर प्रेम करणाऱ्या, हे साराचा खजिना, हे वृषशैलाच्या प्रभो, माझे रक्षण करा!

हे वृषशैलाच्या प्रभो, हे हरी, वारंवार केलेल्या शेकडो अपराधांनी भरलेल्या, त्यांच्या अतिरेकामुळे असह्य झालेल्या माझे, आपल्या परम कृपेने त्वरित रक्षण करा.

वेंकट पर्वतावर निवास करणारे, उदार मनाचे, लोकांच्या इच्छेपलीकडे वरदान देण्यात आनंद मानणारे, आणि वेदांनी परम देवता म्हणून घोषित केलेल्या लक्ष्मीच्या प्रियतमापेक्षा मी इतर कोणत्याही देवतेला श्रेष्ठ मानत नाही.

वासुदेवाच्या पुत्रापेक्षा मी दुसऱ्या कोणालाही श्रेष्ठ मानत नाही, जे त्यांच्या गोड बासरीच्या आवाजाने मोहित झालेल्या शेकडो लाख गोपींनी वेढलेले आहेत, जे लाखो कामदेवांच्या समान आहेत, जे प्रत्येक गोपीला इच्छित आनंद देतात.

हे आनंददायक गुणांचा भांडार, हे दशरथाच्या पुत्र, हे जगातील एकमेव धनुर्धारी, हे दृढनिश्चयी, हे रघूंच्या स्वामी, हे राम, हे लक्ष्मीच्या प्रभो, हे पराक्रमी प्रभो, वरदान देणारे व्हा, हे देवा, हे कृपेचा सागर.

मी रघूंच्या रामाचे ध्यान करतो, ज्यांचा हात पृथ्वीपुत्रीसाठी आनंददायक आहे, ज्यांचा कमलमुख चंद्राप्रमाणे सुंदर आहे, आणि जे रात्रीच्या अधिपतीच्या अंधारासाठी सूर्य आहेत, ते गौरवशाली.

सुंदर मुख, मैत्रीपूर्ण, सहज सुलभ, आनंद देणारे, सुंदर अनुज, सुंदर शरीर आणि अचूक बाण असलेल्या रघूंच्या रामाला सोडून, मी कधीही, कोणत्याही प्रकारे, इतर कोणाचीही पूजा करणार नाही.

वेंकटेशाशिवाय कोणीही प्रभू नाही, प्रभू नाही. मी नेहमी वेंकटेशाचे स्मरण करतो, स्मरण करतो. हे हरी वेंकटेशा, कृपा करा, कृपा करा. हे वेंकटेशा, प्रिय वस्तू प्रदान करा, प्रदान करा.

आपल्या कमल चरणांना नमन करण्याच्या इच्छेने दूरून आलो आहे, मी सेवा करतो. या एका सेवेच्या माध्यमातून मला शाश्वत सेवेचे फळ प्रदान करा, प्रदान करा, हे वेंकटेश प्रभो.

सर्व दोष अज्ञानी असलेल्या माझ्याकडून केले गेले आहेत. हे हरी, मला क्षमा करा, मला क्षमा करा, हे शेषाचलाच्या शिरोमणी.

आता, वेंकटेश प्रभूंना शरण जाण्याची क्रिया.

मी वेंकटाच्या प्रभू, विष्णू, या जगाच्या प्रभूच्या सर्वोच्च प्रियेला, जी नेहमी त्याच्या छातीवर राहण्यात आनंद मानते, जी त्याची सहनशीलता वाढवते, जिचे दोन्ही हात कमळांनी सुशोभित आहेत, जी कमळावर विराजमान आहे, जी मातृप्रेम व इतर गुणांनी चमकते, त्या देवी लक्ष्मीला, विश्वाच्या मातेला, नमन करतो.

हे धन्य, करुणेचा महासागर, सर्व जगांचा निर्माता, सर्वज्ञ, सर्वशक्तिमान, नमन करणाऱ्यांवर प्रेम करणारा, सर्वांचा स्वामी, हे प्रभो, चांगल्या स्वभावाच्या, सहज सुलभ, शरणागतांसाठी कल्पवृक्ष, मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

सुगंधी फुलांनी सजवलेल्या पायातील पायघड्या, ज्या सुगंध पसरवतात, समान आणि सुंदर ठेवणीने, ज्या कोमल आहेत आणि सतत ध्यान केल्यानंतरही अनुभवायला नेहमी नवीन आहेत—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

पूर्ण विकसित कमळाशी त्वरित तुलना करणारे पाय, दाट रंग आणि सुगंधाने समृद्ध, जणू त्या दाव्याला धाडसी शब्दात वाद घालत आहेत—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

ध्वज, अमृतकलश, छत्री, वज्र, अंकुश, कमळ, कल्पवृक्ष, शंख आणि चक्र यांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या शुभ रेषांनी सुशोभित केलेले तळवे, जे परमसत्याचे प्रतीक आहेत—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

तांब्यासारखे लाल तळवे यांच्या चमकीने माणिकाला मागे टाकणारे, बाह्य सौंदर्याने नीलमणीला मागे टाकणारे, आणि वाढत्या नखांच्या किरणांनी चंद्राचा प्रकाश झाकणारे पाय—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

लक्ष्मीच्या कोमल हातांनी प्रेम व भक्तीने मालिश केले तरीही, वाणी व मनाच्या आवाक्याबाहेरच्या अतिशय कोमलतेमुळे तिला लगेच थकवा आणणारे पाय—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

लक्ष्मी, पृथ्वी आणि नीला सारख्या समान तेजस्वी दिव्य पत्नींच्या कोमल हातांकडून गुलाबी रंगाच्या हस्तांतरणाने गडद लाली शोषून घेतलेले पाय—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

सदैव नमन करणाऱ्या ब्रह्मा, शिव इत्यादींच्या मुकुटांच्या टोकांमध्ये जडलेल्या चमकदार नवीन रत्नांच्या प्रकाशाच्या अंकुरांनी दीपारतीचे महान कार्य करणारे पाय—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

ज्या पायांची विष्णूचे सर्वोच्च निवासस्थान म्हणून स्तुती केली जाते, आणि वेदांमध्ये मध म्हणून त्यांचा आनंद घेतला जातो, आणि जे तुम्ही पुन्हा तुमच्या तळहाताने "तसे होवो" म्हणून दाखवले—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

जे पाय तुम्ही स्वतः सारथी म्हणून अर्जुनाला "या चरणांचा आश्रय घ्या" म्हणून दाखवले, आणि आता पुन्हा तुम्ही ते मला तुमच्या हाताने दाखवले—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

तुमचे पाय समानपणे माझ्या डोक्यावर, काळियाच्या फण्यावर, भयानक जंगलात, वेंकटाद्रीच्या शिखरावर, वेदांच्या डोक्यावर, आणि एकाग्रचित्त असलेल्यांच्या हृदयात ठेवलेले आहेत—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

तुमचे हे पाय, जमिनीवर विखुरलेल्या कोमेजत नसलेल्या व आनंददायी फुलांनी सुशोभित, वेंकटाद्रीच्या शिखराचे अलंकार म्हणून काम करणारे, सर्व मने व डोळे आनंदित करणारे—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

तुमचे हे पाय, जे शरणागत लोकांचे पहिले आश्रयस्थान आहेत, जे त्यांना अमृतासारखे वाटतात जसे अर्भकाला आईचे स्तन, आणि जे एकमेकांपासून अतुलनीय भिन्न असूनही समान आहेत, एकत्र जोडलेले आहेत—मी वेंकटेश प्रभूंच्या चरणांचा आश्रय घेतो.

तुझ्या या पायांचे कमळ, ज्याची सतत शुद्धतम लोक सेवा करतात, ज्याची कृपाळू कटाक्ष संसारसागर पार करते, ते पाय सौम्य आणि सुलभ गुरूने मला दाखवले आहेत—मी भगवान वेंकटेशाच्या पायांना शरण जातो.

हे श्रीच्या स्वामी, हे वृषगिरीच्या स्वामी, मी तुझा सेवक होवो, कारण तू साधन आणि साध्य आहेस, प्राप्त करण्याजोगा म्हणून तेजस्वी आहेस, आणि मी नेहमीच निर्दोष गुणांनी युक्त असलेल्या तुला शरण आहे; मी कधीही स्वतःचा नसो.

आता, भगवान वेंकटेशाला शुभ आशीर्वाद.

लक्ष्मीच्या प्रियतमाला, शुभाच्या खजिन्याला, याचकांच्या खजिन्याला, पवित्र वेंकटाच्या वास्तव्याला, लक्ष्मीच्या निवासस्थानाला शुभ असो.

वेंकटेशाला शुभ असो, ज्याचे डोळे लक्ष्मीच्या सुंदर भुवयांच्या खेळकर कटाक्षाने मोहित होतात आणि जो सर्व जगांचा डोळा आहे.

लक्ष्मीच्या निवासस्थानाला शुभ असो, ज्याचे पाय वेंकटाद्रीच्या शिखराचे शुभ आभूषण आहेत आणि जो सर्व शुभाचा निवास आहे.

वेंकटेशाला शुभ असो, जो नेहमीच आपल्या सर्व अवयवांच्या सौंदर्याच्या संपत्तीने सर्व मनांना मोहित करतो.

गौरवशाली वेंकटेशाला शुभ असो, जो शाश्वत, निर्दोष, सत्य, चैतन्य आणि आनंदाचा स्वभाव असलेला आणि सर्वांचा अंतरात्मा आहे.

वेंकटेशाला शुभ असो, जो नैसर्गिकरित्या सर्वज्ञ, सर्वशक्तिमान, सर्वांचा सर्वोच्च मालक, सहज उपलब्ध आणि चांगल्या स्वभावाचा आहे.

मी वेंकटेशाला शुभ अर्पण करतो, जो परब्रह्म, सर्व इच्छांचा पूर्ण करणारा, परमात्मा आणि सर्वोच्च वास्तव आहे.

वेंकटेशाला शुभ असो, जो अमृताचा रूप आहे जो काळाच्या शेवटपर्यंत आत्म्याचे सत्य सतत जाणणाऱ्यांना कधीही तृप्त करत नाही.

गौरवशाली वेंकटेशाला शुभ असो, जो आपल्या हाताने आणि कृपेने सामान्यतः माणसांसाठी आश्रय म्हणून आपले पाय दाखवतो.

वेंकटेशाला शुभ असो, जो आपल्या शीतल कटाक्षांनी करुणामृताच्या नदीच्या लाटांसारखे विश्व शिंपडतो.

वेंकटेशाला शुभ असो, ज्याचे रूप माळा, अलंकार, वस्त्रे आणि शस्त्रे यांचे सौंदर्य प्रसारित करते आणि जो सर्व क्लेशे दूर करतो.

वेंकटेशाला शुभ असो, जो वैकुंठाचा कंटाळा आला आणि स्वामी पुष्करीणीच्या काठावर लक्ष्मीसह विहार करतो.

जे लक्ष्मीचे निवासस्थान आहेत, जे सुप्रसिद्ध सुंदर जामातृ सारख्या महर्षींच्या हृदयात वास करतात, आणि जे सर्व जगांचे निवासस्थान आहेत, त्यांना मंगल असो

मंगल आशीर्वाद देण्यास समर्पित, माझे आचार्य ज्यांचे प्रमुख आहेत असे सर्व पूर्व आचार्य ज्याला सन्मान देतात, त्या महापुरुषाला मंगल असो