ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਹਰ ਸ਼ੁਕਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਚੰਦਰ ਤਿਥੀ, ਯਾਨੀ ਤਿਥੀ, ਹੈ। ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਇਸਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ (ਵ੍ਰਤ-ਰਾਜ) ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ (ਉੱਤਰ ਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੈਂਤ ਮੁਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮੁਰ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੰਡ ਦੈਂਤ ਨੇ ਸਵਰਗ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਭੱਜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਮੁਰ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਭੂ ਬਦਰਿਕਾਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਹਿਮਾਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕਾਂਤ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਨਿਦ੍ਰਾ (ਯੋਗ ਨਿਦ੍ਰਾ) ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮੁਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ। ਉਸੇ ਪਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਕੰਨਿਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਤੇਜ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਗਰਜਦੀ ਹੋਈ ਹੁੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੰਨਿਆ ਨੇ ਮੁਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜਾਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਨਿਆ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਤਿਥੀ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ 'ਏਕਾਦਸ਼ੀ' ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ:

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ 'ਉਤਪੰਨਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਭਰ ਦੀਆਂ ਚੌਵੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇਥੋਂ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੀਤਾ 10.35 ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਹਾਂ।"

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨਹੀਂ। ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

1. 1.ਗਿਆਰਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਏਕਾਦਸ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਗਿਆਰਾਂ। ਇਹ ਉਪਵਾਸ ਬੋਧ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੀਆਂ (ਜ੍ਞਾਨੇਂਦ੍ਰੀਆਂ) ਹਨ: ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨ, ਨੱਕ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਚਮੜੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਕਰਮ-ਇੰਦਰੀਆਂ (ਕਰਮੇਂਦ੍ਰੀਆਂ) ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ: ਬੋਲੀ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਅਤੇ ਜਣਨ ਤੇ ਮਲ-ਤਿਆਗ ਦੇ ਦੋ ਅੰਗ। ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਮਨ (ਮਨਸ) ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਧਕ ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ।
2. 2.ਹਲਕੇਪਨ ਦੀ ਲੈਅ: ਆਯੁਰਵੇਦ ਪਾਚਨ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਹਲਕਾ ਭੋਜਨ, ਯਾਨੀ ਲੰਘਨ, ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਮ ਇਹ ਆਰਾਮ ਭਗਤੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਭਵਤੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਮ ਰੂਪ ਅਪਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨ।
3. 3.ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਲੈਅ: ਕਿਉਂਕਿ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਚੰਦਰ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੀ ਨਿਯਮਤ ਵਾਪਸੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪਰੰਪਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ:

1. 1.ਨਿਰਜਲਾ ਵ੍ਰਤ (ਪੂਰਾ ਸੁੱਕਾ ਉਪਵਾਸ): ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ। ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੱਕ ਨਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਨਾ ਭੋਜਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਨਿਰਜਲਾ (ਭੀਮਸੇਨੀ) ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੇਵਲ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਵਾਲੇ ਹੀ ਅਪਣਾਉਣ।
2. 2.ਸਜਲਾ / ਫਲਾਹਾਰੀ ਵ੍ਰਤ (ਪਾਣੀ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਫਲ): ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਾਣੀ, ਤਾਜ਼ਾ ਦੁੱਧ, ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰੁੱਤੀ ਫਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੱਟੂ ਦਾ ਆਟਾ (ਕੁੱਟੂ), ਸਿੰਘਾੜੇ ਦਾ ਆਟਾ (ਸਿੰਘਾੜਾ), ਰਾਜਗਿਰਾ (ਰਾਜਗਿਰਾ), ਆਲੂ ਅਤੇ ਸੇਂਧਾ ਲੂਣ (ਸੇਂਧਾ ਨਮਕ) ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
3. 3.ਏਕਭੁਕਤ ਵ੍ਰਤ (ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕੋ ਭੋਜਨ): ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਿਨਾਂ ਅੰਨ ਦਾ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਫਲ। ਇਹ ਨਰਮ ਰੂਪ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਬਿਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।

ਏਕਾਦਸ਼ੀ 'ਤੇ ਕੁਝ ਭੋਜਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ:

• •
  ਪਾਪਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ: ਪੁਰਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਪਾਪ (ਪਾਪਪੁਰਸ਼) ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿਣ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਏਕਾਦਸ਼ੀ 'ਤੇ ਉਹ ਅੰਨ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਿਨ ਅੰਨ ਖਾਣਾ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਂਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• •
  ਵਿਹਾਰਕ ਪੱਖ: ਭਾਰੀ ਚੌਲ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦਾ ਭੋਜਨ ਅਕਸਰ ਆਲਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਲਕਾ ਭੋਜਨ ਜਾਪ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
• •
  ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਸਮੱਗਰੀ:
• •
  ਸਾਰੇ ਅਨਾਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਲ, ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਬਾਜਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
• •
  ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਛੋਲੇ, ਰਾਜਮਾਹ, ਮਟਰ।
• •
  ਤਾਮਸਿਕ ਤਿੱਖੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼, ਲਸਣ, ਖੁੰਬਾਂ, ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਬੀਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
• •
  ਸਾਰਾ ਮਾਸ, ਮੱਛੀ, ਅੰਡੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ।

ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਦਸ਼ਮੀ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ:

1. 1.ਦਸ਼ਮੀ (10ਵਾਂ ਦਿਨ): ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ (ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ) ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰੋ। ਦਸ਼ਮੀ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੋੜ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਤੋੜਨ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2. 2.ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਨਿਯਮ:

• •
  ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠੋ।
• •
  ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ, ਆਦਰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਗਾ ਜਲ ਜਾਂ ਤਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ।
• •
  ਸਾਫ਼ ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੋ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਰੰਗ ਹੈ।
• •
  ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵੇਦੀ ਅੱਗੇ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਓ:

1. 3.ਸ਼ੋਡਸ਼ੋਪਚਾਰ ਪੂਜਾ (16 ਭੇਟਾਂ):

• •
  ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ, ਆਵਾਹਨ, ਆਸਨ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ।
• •
  ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ, ਗੋਪੀ ਚੰਦਨ, ਪੀਲੇ ਗੇਂਦੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ।
• •
  ਸ਼ੁੱਧ ਗਾਂ ਦੇ ਘਿਉ ਦਾ ਦੀਵਾ (ਦੀਪ) ਅਤੇ ਧੂਪ (ਧੂਪ) ਜਗਾਓ।
• •
  ਤਾਜ਼ੇ ਫਲਾਂ, ਮਖਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਹਰ ਭੇਟ 'ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਰੱਖੋ।

1. 4.ਭਗਤੀ ਭਰਿਆ ਪਾਠ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ, ਸ੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ਜਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਕਵਚ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਓਮ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਦਾ 108 ਵਾਰ ਜਾਪ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2. 5.ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ (ਹਰਿ ਕੀਰਤਨ): ਪਰੰਪਰਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ ਨਾਮ-ਸੰਕੀਰਤਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵ੍ਰਤ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।

ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ 'ਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪਾਰਣਾ (ਪਾਰਣਾ) ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

1. 1.ਪਾਰਣਾ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵ੍ਰਤ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਪਰੰਪਰਾ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਿਥੀ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਣਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਫਲ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2. 2.ਹਰਿ ਵਾਸਰ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ 'ਹਰਿ ਵਾਸਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰਿ ਵਾਸਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰੋ।
3. 3.ਸਮਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਣ 'ਤੇ: ਜੇ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਘੁੱਟ ਜਾਂ ਚਰਣਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪਾਰਣਾ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਉਸਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਦੇ ਸਹੀ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਪੰਚਾਂਗ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ।
4. 4.ਪਾਰਣਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ:

• •
  ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
• •
  ਗਊ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਹਰੀ ਘਾਹ (ਗੌ ਗ੍ਰਾਸ) ਖਿਲਾਓ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿਓ।
• •
  ਚਰਣਾਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਘੁੱਟ ਪੀਓ ਜਾਂ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।
• •
  ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।