ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ
ਇਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰੁਸ਼ (ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਚੇਤਨਾ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਹੁਣ ਪੁਰੁਖ ਸੂਕਤ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਓਮ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਸੁਖਦਾਤਾ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਯੱਗ ਲਈ ਮਾਰਗ ਹੋਵੇ, ਯੱਗ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਲਈ ਮਾਰਗ ਹੋਵੇ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੈਵੀ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਓਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਹਰਿਃ ਓਮ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਓਮ, ਪੁਰੁਖ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦਸ ਅੰਗੁਲ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪੁਰੁਖ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਨ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰੁਖ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੈਰ (ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ) ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਪੈਰ (ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ) ਅਮਰ ਹਨ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਪੁਰੁਖ ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਉੱਠਿਆ; ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਇੱਥੇ (ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ) ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ (ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਅਜੀਵਾਂ) ਉੱਤੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਰਾਟ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਰੂਪ) ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ ਤੋਂ ਪੁਰੁਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
ਉਹ ਜੰਮ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ; ਪਿੱਛੇ ਧਰਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 15
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੁਰੁਖ ਨੂੰ ਹਵਿ (ਆਹੁਤੀ) ਬਣਾ ਕੇ ਯੱਗ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 16
ਬਸੰਤ ਉਸਦਾ ਘਿਓ ਸੀ, ਗਰਮੀ ਬਾਲਣ ਸੀ, ਪਤਝੜ ਆਹੁਤੀ ਸੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 17
ਸੱਤ ਉਸਦੇ ਪਰਿਧ (ਘੇਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ) ਸਨ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਸੱਤ (ਇੱਕੀ) ਸਮਿਧਾਂ (ਬਾਲਣ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ) ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 18
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁਰੁਖ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ (ਬਲੀ) ਵਜੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 19
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਯੱਗ (ਪੁਰੁਖ) ਨੂੰ ਬਰਹੀ (ਕੁਸ਼ਾ) ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਿਆ, ਪੁਰੁਖ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 20
ਉਸ (ਪੁਰੁਖ) ਦੁਆਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯੱਗ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਧਿਆ (ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਸਮੂਹ) ਅਤੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 21
ਉਸ ਸਰਬ-ਆਹੁਤੀ ਯੱਗ ਤੋਂ, ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਘਿਓ (ਪ੍ਰਸ਼ਦਾਜਯ) ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 22
ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ (ਪੰਛੀ), ਜੰਗਲੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 23
ਉਸ ਸਰਬ-ਆਹੁਤੀ ਯੱਗ ਤੋਂ, ਰਿਗ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਗਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਸ਼ਲੋਕ 24
ਉਸ ਤੋਂ ਛੰਦ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਉਸ ਤੋਂ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 25
ਉਸ ਤੋਂ ਘੋੜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 26
ਉਸ ਤੋਂ ਗਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ; ਉਸ ਤੋਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 27
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰੁਖ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ, ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ?
ਸ਼ਲੋਕ 28
ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਕੀ ਹੈ? ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਕੀ ਹਨ? ਉਸਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਕੀ ਹਨ? ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਕੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ?
ਸ਼ਲੋਕ 29
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਬਣਿਆ; ਰਾਜਨਯ (ਕਸ਼ੱਤਰੀ) ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 30
ਉਸਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵੈਸ਼ ਬਣਿਆ; ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 31
ਚੰਦਰਮਾ ਉਸਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 32
ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ; ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਾਣ (ਸਾਹ) ਤੋਂ ਵਾਯੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 33
ਉਸਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ (ਅਕਾਸ਼) ਬਣਿਆ; ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਵਰਗ (ਦਿਓ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 34
ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 35
ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 36
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁਰੁਖ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਨਾਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਬੈਠਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 37
ਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ (ਪੁਰੁਖ ਨੂੰ) ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਸ਼ਕਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ (ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ)।
ਸ਼ਲੋਕ 38
ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 39
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯੱਗ ਦੁਆਰਾ ਯੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਧਰਮ (ਵਿਧਾਨ) ਸਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 40
ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵਸਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 41
ਓਮ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 42
ਉੱਤਰ-ਨਾਰਾਇਣ (ਭਾਗ)।
ਸ਼ਲੋਕ 43
ਜਲਾਂ ਤੋਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਸ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ (ਸਭ ਦੇ ਕਰਤਾ) ਤੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਲੋਕ 44
ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ (ਦੇਵ ਸ਼ਿਲਪੀ) ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪੁਰੁਖ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 45
ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰੁਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 46
ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 47
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਗਰਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ; ਅਜੰਮਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 48
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਉਸਦੇ ਮੂਲ (ਯੋਨੀ) ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਵੇਧਾ (ਰਿਸ਼ੀ) ਮਰੀਚੀਆਂ (ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ) ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 49
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 50
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 51
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 52
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ ਉਸਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 53
ਹਰੀ (ਲੱਜਾ) ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਸੰਪਤੀ) ਤੇਰੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ; ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਤੇਰੇ ਪਾਸੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 54
ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਹਨ; ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਤੇਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੂੰਹ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ਼ਟ (ਪਿਆਰੇ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਾਂ, ਮੈਂ ਸਭ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 55
ਓਮ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਸੁਖਦਾਤਾ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਯੱਗ ਲਈ ਮਾਰਗ ਹੋਵੇ, ਯੱਗ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਲਈ ਮਾਰਗ ਹੋਵੇ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੈਵੀ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 56
ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ। ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 57
ਓਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 58
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਰਿਗਵੇਦ (10.90) ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ (ਬ੍ਰਹਮ ਪੁਰਖ) ਦੇ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਯੱਗਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਸੱਤਾ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਰਗਾਂ (ਵਰਣਾਂ), ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਮੂਲ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ
ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ (10.90) ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਯੱਗ
ਇਸ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਯੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਚਾਂ, ਸਾਮ, ਯਜੁਸ, ਛੰਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ (ਘੋੜੇ, ਗਾਵਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਆਦਿ) ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ
ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ: ਮੁਖ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜਨਿਆ (ਕਸ਼ੱਤਰੀ), ਪੱਟਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ। ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਇਤਿਹਾਸ।
ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਸਰੂਪ
ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਹਸਰ ਸਿਰ, ਸਹਸਰ ਅੱਖ ਅਤੇ ਸਹਸਰ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਵਿਆਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਅਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।
ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ
ਸੂਕਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਨਾਨ੍ਯਃ ਪੰਥਾ ਅਯਨਾਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ' (ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ) ਵਾਕੰਸ਼ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Vishnu
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ