পুৰুষসূক্তম্
এইখন এক বৈদিক স্তোত্ৰ যিয়ে পুৰুষ নামৰ বিশ্বব্যাপী সত্তাৰ বৰ্ণনা কৰে, যাৰ পৰা সমগ্ৰ বিশ্ব, চাৰিটা বৰ্ণ, আৰু বেদসমূহৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি কোৱা হয়। ই হিন্দু সৃষ্টিতত্ত্ব আৰু দৰ্শনৰ এক মৌলিক গ্ৰন্থ।
পদসমূহ
এই পুৰুষসূক্তৰ আৰম্ভণি।
শ্লোক 1
আমি সেই শান্তি আৰু সুখ কামনা কৰোঁ, যি যজ্ঞৰ বাবে গতি, যজ্ঞপতিৰ বাবে গতি, আৰু আমাৰ বাবে দৈৱী কল্যাণ হওক।
শ্লোক 2
মানুহৰ বাবে কল্যাণ হওক, ঔষধ ওপৰলৈ উঠক, দ্বিপদী (মানুহ) আৰু চতুষ্পদী (পশু)ৰ বাবে শান্তি হওক।
শ্লোক 3
শান্তি, শান্তি, শান্তি।
শ্লোক 4
হৰি (পৰমেশ্বৰ)।
শ্লোক 5
পুৰুষ (পৰমাত্মা) সহস্ৰ মস্তক, সহস্ৰ চক্ষু আৰু সহস্ৰ চৰণযুক্ত।
শ্লোক 6
তেওঁ পৃথিৱীক সকলো ফালেৰে আৱৰি দহ আঙুলি পৰিমাণে অতিক্ৰম কৰি আছে।
শ্লোক 7
এই সমস্ত জগতেই পুৰুষ, যি অতীত আৰু যি ভৱিষ্যত।
শ্লোক 8
তেওঁ অমৃতত্বৰো অধিকাৰী, কিয়নো তেওঁ অন্নৰ দ্বাৰা (জগতক) অতিক্ৰম কৰে।
শ্লোক 9
তেওঁৰ এই পৰিমাণ মহিমা, কিন্তু পুৰুষ ইয়াতকৈও শ্ৰেষ্ঠ।
শ্লোক 10
তেওঁৰ এক চতুৰ্থাংশই সমস্ত ভূত-জগত, আৰু তিনি চতুৰ্থাংশই স্বৰ্গত অমৃত।
শ্লোক 11
তিনি চতুৰ্থাংশ পুৰুষ ওপৰলৈ উঠিল, আৰু তেওঁৰ এক চতুৰ্থাংশই ইয়াত পুনৰ আবিৰ্ভূত হ’ল।
শ্লোক 12
তাৰ পিছত তেওঁ সচেতন আৰু অচেতন সকলোতে ব্যাপ্ত হ’ল।
শ্লোক 13
তেওঁৰ পৰা বিৰাট (বিশ্ব-সত্তা) জন্মিল, আৰু বিৰাটৰ পৰা পুৰুষ (ব্ৰহ্মাণ্ডৰূপী)।
শ্লোক 14
তেওঁ জন্ম হৈও অতিক্ৰম কৰি থাকিল, পিছত পৃথিৱী আৰু আগত (আকাশ)।
শ্লোক 15
যেতিয়া দেৱতাসকলে পুৰুষক হৱিৰূপে যজ্ঞ বিস্তাৰ কৰিলে।
শ্লোক 16
বসন্ত তেওঁৰ আজ্য (ঘিউ) হ’ল, গ্ৰীষ্ম ইন্ধন, আৰু শৰৎ হৱি।
শ্লোক 17
সাতটা পৰিধি (যজ্ঞৰ সীমা) আছিল, আৰু তিনি সাতবাৰ সমিধ (কাঠ) প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।
শ্লোক 18
দেৱতাসকলে যেতিয়া যজ্ঞ বিস্তাৰ কৰি পুৰুষক পশুৰূপে বান্ধিলে।
শ্লোক 19
সেই যজ্ঞত তেওঁলোকে প্ৰথমে জন্ম হোৱা পুৰুষক বৰ্ষি (কুশ)ত প্ৰোক্ষণ কৰিলে।
শ্লোক 20
সেই যজ্ঞৰ দ্বাৰা দেৱতা, সাধ্য আৰু ঋষিসকলে যজ্ঞ কৰিলে।
শ্লোক 21
সেই সৰ্বহুত যজ্ঞৰ পৰা পৃষদাজ্য (দধি-মিশ্ৰিত ঘিউ) সংগৃহীত হ’ল।
শ্লোক 22
তেওঁ বায়ু-সম্বন্ধীয়, বনৰীয়া আৰু গৃহপালিত পশুবোৰ সৃষ্টি কৰিলে।
শ্লোক 23
সেই সৰ্বহুত যজ্ঞৰ পৰা ঋক্ আৰু সামবেদৰ মন্ত্ৰবোৰ জন্মিল।
শ্লোক 24
তাৰ পৰা ছন্দবোৰ জন্মিল, আৰু তাতেই যজুৰ্বেদৰ মন্ত্ৰবোৰ উৎপন্ন হ’ল।
শ্লোক 25
তাৰ পৰা ঘোঁৰা আৰু যিবোৰ প্ৰাণী উভয় দাঁতযুক্ত (মানুহ আৰু পশু) সৃষ্টি হ’ল।
শ্লোক 26
তাৰ পৰা গৰু, ছাগলী আৰু মেষবোৰ জন্মিল।
শ্লোক 27
যেতিয়া তেওঁলোকে পুৰুষক বিভক্ত কৰিলে, কেনেকৈ তেওঁক কল্পনা কৰিলে?
শ্লোক 28
তেওঁৰ মুখ কি হ’ল, বাহু কি, উৰু আৰু ভৰি কি বুলি কোৱা হয়?
শ্লোক 29
তেওঁৰ মুখ ব্ৰাহ্মণ হ’ল, বাহু ৰাজন্য (ক্ষত্ৰিয়) হ’ল।
শ্লোক 30
তেওঁৰ উৰু বৈশ্য হ’ল, আৰু ভৰিৰ পৰা শূদ্ৰ জন্মিল।
শ্লোক 31
তেওঁৰ মনৰ পৰা চন্দ্ৰ, চকুৰ পৰা সূৰ্য জন্মিল।
শ্লোক 32
মুখৰ পৰা ইন্দ্ৰ আৰু অগ্নি, প্ৰাণৰ পৰা বায়ু জন্মিল।
শ্লোক 33
নাভিৰ পৰা অন্তৰিক্ষ, মূৰৰ পৰা দ্যু (স্বৰ্গ) উৎপন্ন হ’ল।
শ্লোক 34
ভৰিৰ পৰা পৃথিৱী, কাণৰ পৰা দিশবোৰ, এইদৰে তেওঁলোকে লোকবোৰ কল্পনা কৰিলে।
শ্লোক 35
মই সেই মহান পুৰুষক জানো, যি আদিত্যৰ নিচিনা তেজোময়, অন্ধকাৰৰ পাৰত।
শ্লোক 36
ধীৰ (জ্ঞানী) পুৰুষে সকলো ৰূপ বিচাৰি নামকৰণ কৰি যি আসন গ্ৰহণ কৰে।
শ্লোক 37
বিধাতাই পূৰ্বদিশত যি উদ্ধাৰ কৰিলে, শক্ৰই (ইন্দ্ৰই) চাৰি দিশ জ্ঞাত হৈ।
শ্লোক 38
তেওঁক এইৰূপে জানি মানুহ ইয়াতে অমৃত হয়, ইয়াৰ বাহিৰে আন কোনো পথ নাই।
শ্লোক 39
দেৱতাসকলে যজ্ঞৰ দ্বাৰা যজ্ঞক যজ্ঞ কৰিলে, সেইবোৰ প্ৰথম ধৰ্ম আছিল।
শ্লোক 40
সেই মহিমান্বিতসকলে স্বৰ্গত প্ৰৱেশ কৰে, য’ত পূৰ্বৰ সাধ্য দেৱতাসকল আছে।
শ্লোক 41
নমস্কাৰ নাৰায়ণক।
শ্লোক 42
ই উত্তৰ নাৰায়ণ (স্তোত্র)।
শ্লোক 43
জলৰ পৰা আৰু পৃথিৱীৰ ৰসৰ পৰা উৎপন্ন হৈ, বিশ্বকৰ্মাৰ পৰা তেওঁ আবিৰ্ভূত হ’ল।
শ্লোক 44
ত্বষ্টাই তেওঁৰ ৰূপ নিৰ্মাণ কৰে, সেই পুৰুষৰ আগেয়ে সমস্ত বিশ্ব জন্মিছিল।
শ্লোক 45
মই সেই মহান পুৰুষক জানো, যি আদিত্যৰ নিচিনা তেজোময়, অন্ধকাৰৰ পৰা পৰে।
শ্লোক 46
তেওঁক এইৰূপে জানি মানুহ ইয়াতে অমৃত হয়, ইয়াৰ বাহিৰে আন কোনো পথ নাই।
শ্লোক 47
প্ৰজাপতি গৰ্ভৰ ভিতৰত বিচৰণ কৰে, অজন্ম হৈও বহুধা জন্ম লয়।
শ্লোক 48
ধীৰসকলে তেওঁৰ যোনি (উৎপত্তি-স্থান) জানি, মৰীচিৰ পদ বিচাৰে।
শ্লোক 49
যি দেৱতাসকলক তাপ দিয়ে (সূৰ্য), যি দেৱতাসকলৰ পুৰোহিত।
শ্লোক 50
যি দেৱতাসকলৰ আগেয়ে জন্মিছিল, সেই তেজোময় ব্ৰহ্মক নমস্কাৰ।
শ্লোক 51
দেৱতাসকলে আগেয়ে তেজোময় ব্ৰহ্মক জন্ম দি এই কথা ক’লে।
শ্লোক 52
যি ব্ৰাহ্মণে এইদৰে জানে, তেওঁৰ বশত দেৱতাসকল থাকে।
শ্লোক 53
তেওঁৰ পত্নী হ্ৰী (লজ্জা) আৰু লক্ষ্মী, পাৰ্শ্বত অহোৰাত্ৰ।
শ্লোক 54
নক্ষত্ৰবোৰ তেওঁৰ ৰূপ, অশ্বিনীদ্বয় তেওঁৰ মুখ, ইষ্ট (যজ্ঞ) তেওঁৰ মনন, এই সকলোবোৰ তেওঁৰ মনন।
শ্লোক 55
আমি সেই শান্তি আৰু সুখ কামনা কৰোঁ, যি যজ্ঞৰ বাবে গতি, যজ্ঞপতিৰ বাবে গতি, আৰু আমাৰ বাবে দৈৱী কল্যাণ হওক।
শ্লোক 56
মানুহৰ বাবে কল্যাণ হওক, ঔষধ ওপৰলৈ উঠক, দ্বিপদী (মানুহ) আৰু চতুষ্পদী (পশু)ৰ বাবে শান্তি হওক।
শ্লোক 57
শান্তি, শান্তি, শান্তি।
শ্লোক 58
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
পৃষ্ঠভূমি
এই স্তোত্রটো ঋগ্বেদৰ (১০.৯০) অন্তৰ্গত আৰু ই বৈদিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ইয়াক পুৰুষসূক্ত বুলি জনা যায়, য'ত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক বিভিন্ন হিন্দু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান যেনে যজ্ঞ, পূজা, আৰু ধ্যানত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিশেষকৈ বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাত ইয়াক নাৰায়ণৰ স্তুতি হিচাপে আবৃত্তি কৰা হয়। পাছৰ অংশটো (উত্তৰনাৰায়ণ) প্ৰায়ে ইয়াৰ লগত সংযুক্ত কৰা হয়।
আপুনি জানেনে?
পুৰুষসূক্তৰ পৰিচয়
এই স্তোত্রটো ঋগ্বেদৰ দশম মণ্ডলৰ ৯০ নং সূক্ত। ইয়াত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টিৰ এক গভীৰ ৰহস্য বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য'ত এটা সৰ্বব্যাপী পুৰুষ (বিশ্ব-পুৰুষ)ৰ পৰা সকলো সৃষ্টি হোৱা বুলি কোৱা হৈছে।
পুৰুষৰ মহিমা
পুৰুষৰ সহস্ৰ মূৰ, সহস্ৰ চকু আৰু সহস্ৰ ভৰি আছে—অৰ্থাৎ তেওঁ সৰ্বব্যাপী আৰু সীমাহীন। তেওঁ সমগ্ৰ বিশ্বক আৱৰি আছে, তথাপিও তেওঁ তাৰ বাহিৰত দহ আঙুলি পৰিমাণে অতিৰিক্ত হৈ আছে।
সৃষ্টিৰ যজ্ঞ
দেৱতাসকলে পুৰুষক যজ্ঞৰ পশুৰূপে বলি দি সৃষ্টিৰ আৰম্ভণি কৰিছিল। এই যজ্ঞৰ পৰাই ঋক্, সাম, যজুৰ্বেদ, বিভিন্ন ছন্দ, ঘোঁৰা, গৰু, ছাগলী আদি সকলো সৃষ্টি হৈছিল।
বৰ্ণ বিভাজন
পুৰুষৰ শৰীৰৰ বিভিন্ন অংগৰ পৰা চাৰি বৰ্ণৰ সৃষ্টি হৈছে: মুখৰ পৰা ব্ৰাহ্মণ, বাহুৰ পৰা ক্ষত্ৰিয়, উৰুৰ পৰা বৈশ্য আৰু ভৰিৰ পৰা শূদ্ৰ। এই বিভাজনে সমাজৰ কাৰ্যবিভাজনৰ আধাৰ দাঙি ধৰে।
জ্ঞানৰ পথ
স্তোত্রৰ শেষৰ অংশত কোৱা হৈছে যে যি ব্যক্তিয়ে এই মহান পুৰুষক সূৰ্যৰ নিচিনা তেজস্বী আৰু অন্ধকাৰৰ পাৰত অৱস্থিত বুলি জানে, তেওঁ ইহজীৱনতে অমৰ হয়। এই জ্ঞানৰ বাহিৰে আন কোনো পথ নাই।
উত্তৰনাৰায়ণ অংশ
মূল পুৰুষসূক্তৰ পিছত অহা এই অংশত প্ৰজাপতি, ব্ৰাহ্মণ্য, লক্ষ্মী-হ্ৰী আদিৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত পুনৰ পুৰুষৰ জ্ঞানৰ গুৰুত্ব আৰু বেদৰ শিক্ষাক স্মৰণ কৰোৱা হৈছে, যাতে পাঠকে সেই পৰম সত্যক উপলব্ধি কৰে।
Vishnu
হিন্দু ধৰ্মৰ পৰা অধিক
সকলো চাওকসম্পৰ্কিত শিক্ষা
একেই শিক্ষা, বিভিন্ন পৰম্পৰাত প্ৰতিধ্বনিত