Bharat Devotion
Embroidered artwork for Пуруша-сукта: Embroidered Om symbol above a brass diya, marigolds and a temple spire at sunrise

Пуруша-сукта

Пуруша-сукта

Это древний ведический гимн, прославляющий Пурушу — вселенского Первочеловека, из которого произошло всё мироздание. Он объясняет происхождение мира, общества и священных писаний через символическое жертвоприношение.

Стихи

атха пурушасӯктам
Atha Purusha Suktam

Стих 1

ом̣ таччхам̣॒ йора̄вр̣̭н̣ӣмахэ га॒̄тум̣ йа॒джн̃а̄йа̭ га॒̄тум̣ йа॒джн̃апа̭тайэ даивӣ᳚ сва॒стира̭сту нах̣
Om Tach-chham Yoraavreeneemahe Gaatum Yajnaaya Gaatum Yajnapataye Daivee Swastirastu Nah

Стих 2

сва॒стирма̄ну̭шэбхйах̣ ӯ॒рдхвам̣ джи̭га̄ту бхэша॒джам ш́анно̭ асту дви॒падэ᳚ ш́ам̣ чату̭шпадэ
Swastirmaanushebhyah Oordhvam Jigaatu Bheshajam Shamno Astu Dwipade Sham Chatushpade

Стих 3

ом̣ ш́а̄нтих̣॒ ш́а̄нтих̣॒ ш́а̄нтих̣̭
Om Shaantih Shaantih Shaantih

Стих 4

харих̣ ом̣
Harih Om

Стих 5

ом̣ са॒хасра̭ш́ӣрша॒̄ пуру̭шах̣ са॒ха॒сра॒̄кшах̣ са॒хасра̭па̄т
Om Sahasrasheershaa Purushah Sahasraakshah Sahasrapaat

Стих 6

са бхӯмим̣̭ ви॒ш́вато̭ вр̣॒тва̄ атйа̭тишт̣хаддаш́а̄н̇гу॒лам 1
Sa Bhoomim Vishvato Vritvaa Atyatishthaddashaangulam

Стих 7

пуру̭ша э॒вэдаꣳ сарвам᳚ йадбхӯ॒там̣ йачча॒ бхавйам᳚
Purusha Evedam Sarvam Yadbhootam Yach-cha Bhavyam

Стих 8

у॒та̄мр̣̭та॒твасйэш́а̭̄нах̣ йаданнэ̭на̄ти॒роха̭ти 2
Utaamritatvasyeshaanah Yadannenaatirohati

Стих 9

э॒та̄ва̭̄насйа махи॒ма̄ ато॒ джйа̄йа̄ꣳ̭ш́ча॒ пӯру̭шах̣
Etaavaanasya Mahimaa Ato Jyaayaanshcha Poorushah

Стих 10

па̄до᳚'сйа॒ виш́ва̭̄ бхӯ॒та̄ни̭ три॒па̄да̭сйа॒̄мр̣там̣̭ ди॒ви 3
Paado-asya Vishwaa Bhootaani Tripaadasyaamritam Divi

Стих 11

три॒па̄дӯ॒рдхва удаи॒тпуру̭шах̣ па̄до᳚'сйэ॒ха̄''бха̭ва॒̄тпунах̣̭
Tripaadoordhva Udaitpurushah Paado-asyehaabhavatpunah

Стих 12

тато॒ виш́ва॒н̇вйа̭кра̄мат са॒̄ш́а॒на॒̄на॒ш́а॒нэ а॒бхи 4
Tato Vishvan-vyakraamat Saashanaanashane Abhi

Стих 13

тасма̄᳚дви॒ра̄д̣а̭джа̄йата ви॒ра̄джо॒ адхи॒ пӯру̭шах̣
Tasmaadviraadajaayata Viraajo Adhi Poorushah

Стих 14

са джа॒̄то атйа̭ричйата па॒ш́ча̄дбхӯми॒матхо̭ пу॒рах̣ 5
Sa Jaato Atyarichyata Pashchaadbhoomimatho Purah

Стих 15

йатпуру̭шэн̣а ха॒виша̄᳚ дэ॒ва̄ йа॒джн̃амата̭нвата
Yatpurushena Havishaa Devaa Yajnamatanwata

Стих 16

ва॒са॒нто а̭сйа̄сӣ॒да̄джйам᳚ грӣ॒шма и॒дхмах̣ ш́а॒раддха॒вих̣ 6
Vasanto Asyaaseedaajyam Greeshma Idhmah Sharaddhavih

Стих 17

са॒пта̄сйа̭̄санпари॒дхайах̣̭ трих̣ са॒пта са॒мидхах̣̭ кр̣॒та̄х̣
Saptaasyaasan Paridhayah Trih Sapta Samidhah Kritaah

Стих 18

дэ॒ва̄ йадйа॒джн̃ам̣ та̭нва॒̄на̄х̣ аба̭дхна॒нпу̭рушам̣ па॒ш́ум 7
Devaa Yadyajnam Tanwaanaah Abadhnan Purusham Pashum

Стих 19

там̣ йа॒джн̃ам̣ ба॒рхиши॒ праукшан̭ пуру̭шам̣ джа॒̄тама̭гра॒тах̣
Tam Yajnam Barhishi Praukshan Purusham Jaatamagratah

Стих 20

тэна̭ дэ॒ва̄ айа̭джанта са॒̄дхйа̄ р̣ша̭йаш́ча॒ йэ 8
Tena Devaa Ayajanta Saadhyaa Rishayashcha Ye

Стих 21

тасма̄᳚дйа॒джн̃а̄тса̭рва॒хутах̣̭ сам̣бхр̣̭там̣ пр̣шада॒̄джйам
Tasmaadyajnaat Sarvahutah Sambhritam Prishadaajyam

Стих 22

па॒ш́ӯꣳста̄ꣳш́ча̭крэ ва̄йа॒вйа̄н̭ а॒̄ра॒н̣йа̄нгра॒̄мйа̄ш́ча॒ йэ 9
Pashoonstaanshchakre Vaayavyaan Aaranyaan Graamyaashcha Ye

Стих 23

тасма̄᳚дйа॒джн̃а̄тса̭рва॒хутах̣̭ р̣чах̣॒ са̄ма̭̄ни джаджн̃ирэ
Tasmaadyajnaat Sarvahutah Richah Saamaani Jajnire

Стих 24

чханда̄ꣳ̭си джаджн̃ирэ॒ тасма̄᳚т йаджу॒стасма̭̄даджа̄йата 10
Chhandaamsi Jajnire Tasmaat Yajustasmaadajaayata

Стих 25

тасма॒̄даш́ва̭̄ аджа̄йанта йэ кэ чо̭бха॒йа̄да̭тах̣
Tasmad-ashwa ajaayanta Ye ke chobhayaadatah

Стих 26

га̄во̭ ха джаджн̃ирэ॒ тасма̄᳚т тасма̄᳚джджа॒̄та̄ а̭джа॒̄вайах̣̭ 11
Gaavo ha jajnyire tasmaat Tasmaaj-jaataa ajaavayah

Стих 27

йатпуру̭шам̣॒ вйа̭дадхух̣ ка॒ти॒дха̄ вйа̭калпайан
Yat-purusham vyadadhuh Katidhaa vyakalpayan

Стих 28

мукхам̣॒ кима̭сйа॒ кау ба॒̄хӯ ка̄вӯ॒рӯ па̄да̭̄вучйэтэ 12
Mukham kim-asya kau baahu Kaav-ooru paadaav-uchyete

Стих 29

бра॒̄хма॒н̣о᳚'сйа॒ мукха̭ма̄сӣт ба॒̄хӯ ра̭̄джа॒нйах̣̭ кр̣॒тах̣
Braahmano-asya mukham-aaseet Baahu raajanyah kritah

Стих 30

ӯ॒рӯ тада̭сйа॒ йадваиш́йах̣̭ па॒дбхйа̄ꣳ ш́ӯ॒дро а̭джа̄йата 13
Ooru tad-asya yad-vaishyah Padbhyaam shoodro ajaayata

Стих 31

ча॒ндрама॒̄ мана̭со джа॒̄тах̣ чакшох̣॒ сӯрйо̭ аджа̄йата
Chandramaa manaso jaatah Chakshoh sooryo ajaayata

Стих 32

мукха॒̄диндра̭ш́ча॒̄гниш́ча̭ пра॒̄н̣а̄два॒̄йура̭джа̄йата 14
Mukhaad-indrash-chaagnish-cha Praanaad-vaayur-ajaayata

Стих 33

на̄бхйа̭̄ а̄сӣда॒нтари̭кшам ш́ӣ॒ршн̣о дйаух̣ сама̭вартата
Naabhyaa aaseed-antariksham Sheershno dyauh samavartata

Стих 34

па॒дбхйа̄м̣ бхӯми॒рдиш́ах̣॒ ш́ротра̄᳚т татха̭̄ ло॒ка̄ꣳ а̭калпайан 15
Padbhyaam bhoomir-dishah shrotraat Tathaa lokaan akalpayan

Стих 35

вэда॒̄хамэ॒там̣ пуру̭шам̣ ма॒ха̄нтам᳚ а॒̄ди॒тйава̭рн̣ам̣॒ тама̭састу॒ па॒̄рэ
Vedaaham-etam purusham mahaantam Aaditya-varnam tamasastu paare

Стих 36

сарва̭̄н̣и рӯ॒па̄н̣и̭ ви॒читйа॒ дхӣрах̣̭ на̄ма̭̄ни кр̣॒тва̄'бхи॒вада॒н йада̄стэ᳚ 16
Sarvaani roopaani vichitya dheerah Naamaani kritvaabhivadan yadaaste

Стих 37

дха॒̄та̄ пу॒раста॒̄дйаму̭да̄джа॒ха̄ра̭ ш́а॒крах̣ прави॒два̄нпра॒диш́а॒ш́чата̭срах̣
Dhaataa purastaad-yam-udaajahaara Shakrah pravidvaan-pradishash-chatasrah

Стих 38

тамэ॒вам̣ ви॒два̄на॒мр̣та̭ и॒ха бха̭вати на̄нйах̣ пантха॒̄ айа̭на̄йа видйатэ 17
Tam-evam vidvaan-amrita iha bhavati Naanyah panthaa ayanaaya vidyate

Стих 39

йа॒джн̃эна̭ йа॒джн̃ама̭йаджанта дэ॒ва̄х̣ та̄ни॒ дхарма̭̄н̣и пратха॒ма̄нйа̭̄сан
Yagyena yagyam-ayajanta devaah Taani dharmaani prathamaanyaasan

Стих 40

тэ ха॒ на̄кам̣̭ махи॒ма̄нах̣̭ сачантэ йатра॒ пӯрвэ̭ са॒̄дхйа̄х̣ санти̭ дэ॒ва̄х̣ 18
Te ha naakam mahimaanaha sachante Yatra poorve saadhyaah santi devaah

Стих 41

ом̣ намо на̄ра̭̄йан̣а॒̄йа
Om Namo Naaraayanaaya

Стих 42

уттарана̄ра̄йан̣ам
Uttara Naaraayanam

Стих 43

а॒дбхйах̣ сам̣бхӯ̭тах̣ пр̣тхи॒вйаи раса̄᳚чча ви॒ш́вака̭рман̣ах̣॒ сама̭варта॒та̄дхи̭
Adbhyah sambhootah prithivyai rasaach-cha Vishvakarmanah samavartataadhi

Стих 44

тасйа॒ твашт̣а̭̄ ви॒дадха̭дрӯ॒памэ̭ти татпуру̭шасйа॒ виш́ва॒ма̄джа̭̄на॒магрэ᳚ 1
Tasya tvashtaa vidadhad-roopam-eti Tat-purushasya vishvam-aajaanam-agre

Стих 45

вэда॒̄хамэ॒там̣ пуру̭шам̣ ма॒ха̄нтам᳚ а॒̄ди॒тйава̭рн̣ам̣॒ тама̭сах̣॒ пара̭ста̄т
Vedaaham-etam purusham mahaantam Aaditya-varnam tamasah parastaat

Стих 46

тамэ॒вам̣ ви॒два̄на॒мр̣та̭ и॒ха бха̭вати на̄нйах̣ пантха̭̄ видйа॒тэйа̭'на̄йа 2
Tam-evam vidvaan-amrita iha bhavati Naanyah panthaa vidyate-yanaaya

Стих 47

пра॒джа̄па̭тиш́чарати॒ гарбхэ̭ а॒нтах̣ а॒джа̄йа̭ма̄но баху॒дха̄ виджа̭̄йатэ
Prajaapatish-charati garbhe antah Ajaayamaano bahudhaa vijaayate

Стих 48

тасйа॒ дхӣра̄х̣॒ пари̭джа̄нанти॒ йоним᳚ марӣ̭чӣна̄м̣ па॒дами̭ччханти вэ॒дхасах̣̭ 3
Tasya dheeraah parijaananti yonim Mareechinaam padam-ichhanti vedhasah

Стих 49

йо дэ॒вэбхйа॒ а̄та̭пати йо дэ॒ва̄на̄м̣᳚ пу॒рохи̭тах̣
Yo devebhya aatapati Yo devaanaam purohitah

Стих 50

пӯрво॒ йо дэ॒вэбхйо̭ джа॒̄тах̣ намо̭ ру॒ча̄йа॒ бра̄хма̭йэ 4
Poorvo Yo Devebhyo Jaatah | Namo Ruchaaya Braahmaye ||

Стих 51

ручам̣̭ бра॒̄хмам джа॒найа̭нтах̣ дэ॒ва̄ агрэ॒ тада̭бруван
Rucham Braahmam Janayantah | Devaa Agre Tad-abruvan ||

Стих 52

йастваи॒вам̣ бра̄᳚хма॒н̣о ви॒дйа̄т тасйа̭ дэ॒ва̄ аса॒н ваш́э᳚ 5
Yastvaivam Braahmano Vidyaat | Tasya Devaa Asan Vashe ||

Стих 53

хрӣш́ча̭ тэ ла॒кшмӣш́ча॒ патнйау᳚ а॒хо॒ра॒̄трэ па॒̄рш́вэ
Hreesh-cha Te Lakshmeesh-cha Patnyau | Ahoraatre Paarshve ||

Стих 54

накша̭тра̄н̣и рӯ॒пам а॒ш́винау॒ вйа̄ттам᳚ и॒шт̣ам ма̭ниша̄н̣а а॒мум̣ ма̭ниша̄н̣а сарва̭м маниша̄н̣а 6
Nakshatraani Roopam | Ashvinau Vyaattam | Ishtam Manishaana | Amum Manishaana | Sarvam Manishaana ||

Стих 55

ом̣ таччхам̣॒ йора̄вр̣̭н̣ӣмахэ га॒̄тум̣ йа॒джн̃а̄йа̭ га॒̄тум̣ йаджн̃апа̭тайэ даивӣ᳚ссва॒стира̭сту нах̣
Om Tach-chham Yoraavruneemahe | Gaatum Yajnaaya | Gaatum Yajnapataye | Daivees-svastir-astu Nah ||

Стих 56

сва॒стирма̄ну̭шэбхйах̣ ӯ॒рдхвам̣ джи̭га̄ту бхэша॒джам ш́анно̭ асту дви॒падэ᳚ ш́ам̣ чату̭шпадэ
Svastir-maanushebhyah | Oordhvam Jigaatu Bheshajam | Shan-no Astu Dvipade | Sham Chatushpade ||

Стих 57

ом̣ ш́а̄нтих̣॒ ш́а̄нтих̣॒ ш́а̄нтих̣̭
Om Shaantih Shaantih Shaantih ||

Стих 58

Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)

Auspicious Day

Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)

Best Time (Muhurta)

Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)

Sacred Offerings

Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering

Spiritual Benefits (Phalashruti)
  • Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home

Предыстория

Этот текст — «Пуруша-сукта», один из самых известных гимнов Ригведы (X.90). Он описывает космического Первочеловека (Пурушу), из жертвоприношения которого возникли вселенная, боги, люди, животные и священные тексты. Гимн традиционно читается во время ведических обрядов, а также в храмовых и домашних богослужениях, особенно в традициях вайшнавизма, где Пуруша отождествляется с Вишну или Нараяной.

Знаете ли вы?

Источник и структура

Пуруша-сукта — это гимн из 18 стихов (Ригведа 10.90), но в данном тексте к нему добавлены вступительные шанти-мантры (стихи 1–4) и заключительный раздел «Уттара-Нараяна» (стихи 41–54), прославляющий Вишну-Нараяну. Полный текст часто используется в вайшнавских ритуалах и ежедневном чтении.

Образ космического Пуруши

Пуруша описывается как «тысячеглавый, тысячеокий, тысяченогий» — он пронизывает всю вселенную, но при этом превосходит её на «десять пальцев». Это указывает на его трансцендентную природу: он одновременно и всё сущее, и то, что за его пределами.

Жертвоприношение как акт творения

Боги совершают жертвоприношение самого Пуруши, используя времена года как жертвенные принадлежности: весна — топлёное масло, лето — дрова, осень — само подношение. Из этого космического жертвоприношения рождаются все элементы мироздания — от Вед до животных и социальных сословий.

Происхождение варн и мироздания

Из разных частей тела Пуруши возникают четыре варны: брахманы — из уст, кшатрии — из рук, вайшьи — из бёдер, шудры — из стоп. Также из его ума рождается луна, из глаз — солнце, из дыхания — ветер, а из головы — небо. Это объясняет иерархию общества и космоса как единое целое.

Путь к бессмертию через знание

Гимн утверждает, что тот, кто знает этого великого Пурушу, «сияющего как солнце, по ту сторону тьмы», становится бессмертным. «Нет иного пути к освобождению» — эта фраза (стихи 38 и 46) подчёркивает, что именно познание Пуруши, а не внешние ритуалы, ведёт к высшей цели.

Полные молитвы и гимны для Vishnu

Vishnu

Все молитвы для Vishnu →

Другие материалы из традиции Индуизм

Смотреть все