పురుషసూక్తం (ఉత్తరనారాయణంతో)
ఇది వేదాలలోని ఒక ప్రసిద్ధ స్తోత్రం, ఇది సృష్టికి మూలమైన విశ్వపురుషుడిని వర్ణిస్తుంది. ఈ స్తోత్రం ద్వారా ఆ పరమాత్మ యొక్క మహిమ, సృష్టి క్రమం మరియు సమాజ వ్యవస్థ యొక్క ఆధ్యాత్మిక ఆధారం వివరించబడ్డాయి.
శ్లోకాలు
ఇది పురుషసూక్తము అనే పవిత్రమైన స్తోత్రము.
శ్లోకం 1
ఓం, మేము ఆ శాంతికరమైన ఆశ్రయమును ప్రార్థించుచున్నాము. యజ్ఞమునకు మార్గము కలుగును గాక. యజ్ఞపతికి మార్గము కలుగును గాక. దేవతల యొక్క శుభము మాకు కలుగును గాక.
శ్లోకం 2
మానవులకు శుభము కలుగును గాక. ఔషధము ఊర్ధ్వముఖముగా ప్రసరించును గాక. ద్విపదులైన మానవులకు శాంతి కలుగును గాక. చతుష్పదులైన పశువులకు శాంతి కలుగును గాక.
శ్లోకం 3
ఓం, శాంతి, శాంతి, శాంతి.
శ్లోకం 4
హరిః ఓం.
శ్లోకం 5
ఓం, వేలకొలది శిరస్సులు కలిగినవాడు, వేలకొలది నేత్రములు కలిగినవాడు, వేలకొలది పాదములు కలిగినవాడు ఆ పురుషుడు.
శ్లోకం 6
ఆయన సర్వత్రా భూమిని ఆవరించి, పది అంగుళముల మేరకు మించి నిలిచియున్నాడు. (1)
శ్లోకం 7
ఈ సమస్తమైన ప్రపంచము ఆ పురుషుడే. గతములో ఏది ఉన్నదో, భవిష్యత్తులో ఏది ఉండబోవునదో అదంతా ఆయనే.
శ్లోకం 8
మరియు ఆయన అమృతత్వమునకు ప్రభువు. ఆయన అన్నముచేత ఏమి అతిక్రమించునో (ఆ అన్నమునకు మించినవాడు).
శ్లోకం 9
ఆయన మహిమ ఇంతటిది. అయినను ఈ పురుషుడు దీనికంటెను గొప్పవాడు.
శ్లోకం 10
ఆయన యొక్క ఒక పాదము ఈ సమస్త ప్రాణులు. ఆయన యొక్క మూడు పాదములు స్వర్గమున అమృతముగా ఉన్నవి. (3)
శ్లోకం 11
ఆ పురుషుడు తన మూడు పాదములతో ఊర్ధ్వమునకు ఎగిరెను. ఆయన యొక్క ఒక పాదము ఇచ్చట (ఈ లోకమున) మరల ప్రకటమాయెను.
శ్లోకం 12
అప్పుడు ఆయన సర్వమును వ్యాపించెను. ఆశించువానిని, ఆశించనివానిని (సచేతన, అచేతనములను) అధిగమించెను. (4)
శ్లోకం 13
ఆ పురుషుని నుండి విరాట్ (విశ్వరూపిణి) జన్మించెను. విరాట్టు నుండి పురుషుడు (ఉత్పన్నుడాయెను).
శ్లోకం 14
ఆయన జన్మించి, సర్వమును మించి అతిశయించెను. పశ్చిమమున భూమియు, పూర్వమున (పురోభాగమున) కూడ (ఆయన వ్యాపించెను). (5)
శ్లోకం 15
ఏ సమయమున దేవతలు పురుషుని హవిస్సుగా చేసికొని యజ్ఞమును విస్తరించిరో,
శ్లోకం 16
ఆ యజ్ఞమున వసంత ఋతువు ఆజ్యముగా నుండెను. గ్రీష్మ ఋతువు సమిధలుగా నుండెను. శరదృతువు హవిస్సుగా నుండెను. (6)
శ్లోకం 17
ఆ యజ్ఞమునకు ఏడు పరిధులు (యజ్ఞవాటిక చుట్టు గల కట్టెలు) ఉండెను. మూడుసార్లు ఏడు సమిధలు చేయబడెను.
శ్లోకం 18
దేవతలు యజ్ఞమును విస్తరించుచు, ఆ పురుషుని పశువుగా బంధించిరి. (7)
శ్లోకం 19
ఆ యజ్ఞమును, ఆదియందు జన్మించిన పురుషుని, బర్హిస్సు (దర్భల) మీద అభిషేకించిరి.
శ్లోకం 20
ఆ యజ్ఞముచేత దేవతలు యజ్ఞము చేసిరి. సాధ్యులు మరియు ఋషులు కూడ యజ్ఞము చేసిరి. (8)
శ్లోకం 21
ఆ సర్వహుతమైన (సర్వమును అర్పించిన) యజ్ఞము నుండి పృషదాజ్యము (పెరుగు మరియు నేయి కలిపినది) సంభృతమాయెను.
శ్లోకం 22
ఆ యజ్ఞము నుండి వాయుసంబంధమైన పశువులను, అరణ్యమునందు మరియు గ్రామమునందు ఉండు పశువులను సృష్టించెను. (9)
శ్లోకం 23
ఆ సర్వహుతమైన యజ్ఞము నుండి ఋక్కులు మరియు సామములు జన్మించెను.
శ్లోకం 24
ఆ యజ్ఞము నుండి ఛందస్సులు జన్మించెను. ఆ యజ్ఞము నుండి యజుస్సు జన్మించెను. (10)
శ్లోకం 25
ఆ యజ్ఞము నుండి అశ్వములు జన్మించెను. ఏవి రెండు వైపుల నుండి దంతములు కలిగినవో (గాడిదలు మొదలైనవి) కూడ జన్మించెను.
శ్లోకం 26
ఆ యజ్ఞము నుండి గోవులు జన్మించెను. ఆ యజ్ఞము నుండి మేకలు మరియు గొఱ్ఱెలు జన్మించెను. (11)
శ్లోకం 27
వారు ఆ పురుషుని ఏ విధముగా విభజించిరో, ఏ విధముగా వికల్పము చేసిరో,
శ్లోకం 28
ఆయన ముఖము ఏది? ఆయన బాహువులు ఏవి? ఆయన ఊరువులు (తొడలు) ఏవి? పాదములు ఏమని చెప్పబడును? (12)
శ్లోకం 29
ఆయన ముఖము బ్రాహ్మణుడు ఆయెను. ఆయన బాహువులు రాజన్యుడు (క్షత్రియుడు) చేయబడెను.
శ్లోకం 30
ఆయన ఊరువులు వైశ్యుడు ఆయెను. ఆయన పాదముల నుండి శూద్రుడు జన్మించెను. (13)
శ్లోకం 31
ఆయన మనస్సు నుండి చంద్రుడు జన్మించెను. ఆయన నేత్రముల నుండి సూర్యుడు జన్మించెను.
శ్లోకం 32
ఆయన ముఖము నుండి ఇంద్రుడు మరియు అగ్ని జన్మించెను. ఆయన ప్రాణము నుండి వాయువు జన్మించెను. (14)
శ్లోకం 33
ఆయన నాభి నుండి అంతరిక్షము ఉద్భవించెను. ఆయన శిరస్సు నుండి ద్యౌ (స్వర్గలోకము) ప్రకటమాయెను.
శ్లోకం 34
ఆయన పాదముల నుండి భూమియు, శ్రోత్రము (చెవి) నుండి దిక్కులు ఉద్భవించెను. ఈ విధముగా వారు లోకములను నిర్మించిరి. (15)
శ్లోకం 35
నేను ఈ మహానుభావుడైన పురుషుని ఎరుగుదును. ఆయన ఆదిత్యుని వంటి తేజస్సు కలిగినవాడు, తమస్సు (చీకటి) యొక్క ఆవలి ఒడ్డున ఉన్నవాడు.
శ్లోకం 36
ఆ ధీరుడు (జ్ఞాని) సర్వ రూపములను విచిత్రముగా సృష్టించి, నామములను ఏర్పరచి, వాటిని అభివదించుచు (సంబోధించుచు) ఉన్నాడు. (16)
శ్లోకం 37
ధాత (బ్రహ్మ) పూర్వమున (ముందు) ఏమి ఉదాజహార (ఉద్ధరించెనో), శక్రుడు (ఇంద్రుడు) నాలుగు దిక్కులను ఎరిగినవాడై (ప్రకాశింపజేసెను).
శ్లోకం 38
ఆ పురుషుని ఈ విధముగా ఎరిగినవాడు ఇహలోకమున అమృతుడు (మోక్షము పొందినవాడు) అగును. ఆయనను చేరుటకు (మోక్షమునకు) ఇతర మార్గము లేదు. (17)
శ్లోకం 39
దేవతలు యజ్ఞముచేత యజ్ఞమును (పురుషుని) యజించిరి. ఆ ధర్మములు (కర్మలు) మొదటి (ఆది) ధర్మములు ఆయెను.
శ్లోకం 40
ఆ మహిమాన్వితులు (దేవతలు) పరమపదమును (నాకమును) పొందుదురు. అచ్చట పూర్వపు సాధ్యులు మరియు దేవతలు ఉన్నారు. (18)
శ్లోకం 41
ఓం, నమో నారాయణాయ.
శ్లోకం 42
ఇది ఉత్తరనారాయణము (నారాయణుని పరమ రహస్యము).
శ్లోకం 43
ఆయన జలముల నుండి ఉద్భవించెను, భూమి యొక్క రసము నుండి కూడ. విశ్వకర్మ నుండి ఆయన ప్రకటమాయెను.
శ్లోకం 44
ఆయనకు త్వష్ట రూపమును విధించుచు (నిర్మించుచు) వచ్చును. ఆ పురుషుని యొక్క ఈ విశ్వమంతయు ఆదియందు ప్రకటమాయెను. (1)
శ్లోకం 45
నేను ఈ మహానుభావుడైన పురుషుని ఎరుగుదును. ఆయన ఆదిత్యుని వంటి తేజస్సు కలిగినవాడు, తమస్సు (చీకటి) యొక్క ఆవలి ఒడ్డున ఉన్నవాడు.
శ్లోకం 46
ఆ పురుషుని ఈ విధముగా ఎరిగినవాడు ఇహలోకమున అమృతుడు (మోక్షము పొందినవాడు) అగును. ఆయనను చేరుటకు (మోక్షమునకు) ఇతర మార్గము లేదు. (2)
శ్లోకం 47
ప్రజాపతి గర్భమునందు అంతర్గతముగా సంచరించుచున్నాడు. ఆయన అజన్ముడై (పుట్టుక లేనివాడై) అనేక విధములుగా జన్మించుచున్నాడు.
శ్లోకం 48
ఆయన యొక్క యోనిని (మూలమును) ధీరులు (జ్ఞానులు) తెలిసికొందురు. వేధసులు (బ్రహ్మజ్ఞానులు) మరీచుల (కిరణముల) పదమును (మార్గమును) కోరుదురు. (3)
శ్లోకం 49
ఎవడు దేవతలకు ప్రకాశించుచున్నాడో, ఎవడు దేవతలకు పురోహితుడో,
శ్లోకం 50
ఎవడు దేవతలకంటె ముందు జన్మించెనో, ఆ రుచి (ప్రకాశము) కలిగిన బ్రహ్మస్వరూపునకు నమస్కారము. (4)
శ్లోకం 51
రుచి (ప్రకాశము) కలిగిన బ్రహ్మమును జనింపజేయుచు, దేవతలు ఆదియందు ఈ విధముగా పలికిరి.
శ్లోకం 52
ఎవడు బ్రాహ్మణుడై ఈ విధముగా ఎరుగునో, ఆయన వశమున దేవతలు ఉందురు. (5)
శ్లోకం 53
హ్రీ (లజ్జ) మరియు లక్ష్మీ (సంపద) అను ఇద్దరు నీ పత్నులు. అహోరాత్రములు (పగలు మరియు రాత్రి) నీ పార్శ్వములు (ప్రక్కలు).
శ్లోకం 54
నక్షత్రములు నీ రూపము. అశ్వినీదేవతలు నీ వ్యాత్తము (నోరు). ఇష్టమును (కోరికను) మననము చేయుము. ఈ (అముమ్) ను మననము చేయుము. సర్వమును మననము చేయుము. (6)
శ్లోకం 55
ఓం, మేము ఆ శాంతికరమైన ఆశ్రయమును ప్రార్థించుచున్నాము. యజ్ఞమునకు మార్గము కలుగును గాక. యజ్ఞపతికి మార్గము కలుగును గాక. దేవతల యొక్క శుభము మాకు కలుగును గాక.
శ్లోకం 56
మానవులకు శుభము కలుగును గాక. ఔషధము ఊర్ధ్వముఖముగా ప్రసరించును గాక. ద్విపదులైన మానవులకు శాంతి కలుగును గాక. చతుష్పదులైన పశువులకు శాంతి కలుగును గాక.
శ్లోకం 57
ఓం, శాంతి, శాంతి, శాంతి.
శ్లోకం 58
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ప్రతిరోజూ లేదా శుభ తిథులలో (ఏకాదశి, పూర్ణిమ)
బ్రహ్మ ముహూర్తం (ఉదయం 4 - 6) లేదా సంధ్యా సమయం
నెయ్యి దీపం, ధూపం, తాజా పువ్వులు, నైవేద్యం
- మనశ్శాంతి, ఆత్మిక ఉన్నతి, ఇంట్లో అనుకూల శక్తి
నేపథ్యం
ఇది ఋగ్వేదంలోని 10వ మండలంలోని 90వ సూక్తం (పురుషసూక్తం) మరియు దానికి అనుబంధంగా ఉన్న ఉత్తరనారాయణం అనే భాగాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ స్తోత్రం సృష్టికి మూలమైన విశ్వపురుషుడిని వర్ణిస్తుంది. సాంప్రదాయకంగా యజ్ఞాలు, పూజలు, ధ్యానం మరియు విష్ణువు ఆరాధనలో ఇది ప్రముఖంగా పఠించబడుతుంది. ఇది వైదిక సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన స్తోత్రాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.
మీకు తెలుసా?
పురుషసూక్తం - వేదాలలో అత్యంత ప్రసిద్ధ స్తోత్రం
ఇది ఋగ్వేదంలోని 10వ మండలం, 90వ సూక్తం. ఈ స్తోత్రం విశ్వమంతా వ్యాపించిన పురుషుడనే పరమాత్మను వర్ణిస్తుంది. యజ్ఞాలు, ఉపనయనం వంటి అనేక ఆచారాలలో దీనిని పఠిస్తారు, మరియు వేదాంతంలో ఇది ఒక ప్రధాన ఆధారం.
పురుషుడు - సర్వం తానే అయిన బ్రహ్మం
ఈ సూక్తం ప్రకారం, పురుషుడికి వేలాది తలలు, కళ్ళు, పాదాలు ఉన్నాయి. అతడు భూమినంతటినీ ఆవరించి, దానికి మించి పది అంగుళాల ఎత్తున ఉన్నాడు. అతడు భూత, భవిష్యత్తు సమస్తాన్ని తానే అయి, అమృతత్వానికి కూడా ప్రభువు.
యజ్ఞం నుండి సృష్టి - వర్ణాలు, వేదాలు, ప్రాణులు
దేవతలు పురుషుడిని హవిస్సుగా చేసి యజ్ఞం చేశారు. ఆ యజ్ఞం నుండి ఋక్కులు, సామాలు, యజుస్సులు, ఛందస్సులు పుట్టాయి. అతని నోటి నుండి బ్రాహ్మణుడు, చేతుల నుండి రాజన్యుడు (క్షత్రియుడు), తొడల నుండి వైశ్యుడు, పాదాల నుండి శూద్రుడు జన్మించారు. అశ్వాలు, గోవులు, మేకలు వంటి జంతువులు కూడా ఈ యజ్ఞం నుండే ఉద్భవించాయి.
పురుషసూక్తంలో ఆధ్యాత్మిక సందేశం
ఈ సూక్తం చివరి భాగంలో, పురుషుడిని తెలుసుకున్నవాడు ఇహలోకంలోనే అమృతుడు అవుతాడని చెప్పబడింది. 'వేదాహమేతం పురుషం మహాంతం' అనే మంత్రం పురుషుడిని సూర్యుని వంటి తేజస్సు కలవాడిగా, చీకటికి అవతల ఉన్నవాడిగా వర్ణిస్తుంది. 'నాన్యః పంథా అయనాయ విద్యతే' - మోక్షానికి వేరే మార్గం లేదని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది.
ఉత్తరనారాయణం - పురుషసూక్తం యొక్క విస్తరణ
ఇచ్చిన పాఠంలో 43వ శ్లోకం నుండి 'ఉత్తరనారాయణం' అనే అదనపు భాగం ఉంది. ఇది పురుషుడినే నారాయణుడిగా కీర్తిస్తుంది, మరియు ప్రజాపతి, త్వష్ట, మరీచి వంటి దేవతలను ప్రస్తావిస్తుంది. ఈ భాగం సాధారణంగా పురుషసూక్తంతో కలిపి పఠించబడుతుంది, మరియు ఇది వైష్ణవ సంప్రదాయంలో ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది.
Vishnu
హిందూ మతం నుండి మరిన్ని
అన్నీ చూడండిసంబంధిత బోధనలు
అదే బోధన, వివిధ సంప్రదాయాలలో ప్రతిధ్వనిస్తుంది