ਅਨੰਤ ਧਾਗਾ

ਹਿੰਦੂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਗਹਿਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਰਬੋਤਮ ਥੰਮ੍ਹ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਧਾਤੂ ਧ੍ਰਿ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਧਰਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਪਾਲਣਾ, ਸਹਾਰਾ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ, ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਨੈਤਿਕ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਆਪ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਹਰ ਹਸਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਧਰਮਾਤਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੇਕ ਲੋਕ ਦਿਲੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਮੂਰਤ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਮੀਮਾਂਸਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਪੂਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਧਰਮ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਾਂਝੇ ਭਲੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੈਦਿਕ ਹੁਕਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਕੇਵਲ ਨਿੱਜੀ ਪਸੰਦ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਦੈਵੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਰੇਖਣ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਸਰਗਰਮ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਬਲਦੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਚੇਤ ਚੋਣ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਧਰਮ ਧਰਮੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਸਦਾਚਾਰ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਸੱਚ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਤੰਗ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਾਬਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਜੀਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਸਵੈਧਰਮ, ਭਾਵ ਨਿੱਜੀ ਫ਼ਰਜ਼, ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਸੰਗ-ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੋਂ ਜੋ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ, ਸ਼ਾਸਕ ਜਾਂ ਆਤਮਕ ਸਾਧਕ ਤੋਂ ਮੰਗੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸੁਆਰਥੀ ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਵੈਧਰਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣਾ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਰਣਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੇ 35ਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਧਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਅਧੂਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਮਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰਾਹ ਬਾਹਰੋਂ ਸਫ਼ਲ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਵੀ ਅਸਲ ਖ਼ਤਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੀਤਾ ਦੇ ਅਠਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੇ 47ਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਹੀ ਸਲਾਹ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਹ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਵੈਧਰਮ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਨਿਮਰ ਲੱਗੇ, ਉਹੀ ਇਕੱਲਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਆਧਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਖੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਆਤਮਕ ਮੁਕਤੀ, ਅਰਥਾਤ ਮੋਕਸ਼, ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਧਰਮ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੀਂਦਿਆਂ, ਸਾਧਕ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਚੱਕਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨੈਤਿਕ ਸੂਚੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੰਗ ਹਉਮੈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਧਰਮ ਰਾਹ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੀ; ਇਹ ਉਹ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵਖਰੇਵੇਂ ਦੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਏਕਤਾ ਦੇ ਬੋਧ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਸਵੈਧਰਮ ਨੂੰ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਜੋ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸਭ ਨੂੰ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਣਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ। ਗੀਤਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਪੱਸ਼ਟ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਿੱਸਦੇ ਰਾਹ ਲਈ ਅਧੂਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ ਸਵੈਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਧਰਮ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕੋਲ ਸਾਧਾਰਨ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਗੀਤਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਬੰਧਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਚੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਆਰਥੀ ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਿਭਾਏ ਜਾਣ।

ਹਿੰਦੂ ਦਰਸ਼ਨ ਆਸ਼ਰਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ, ਭਾਵ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪੜਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਵੈਧਰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ: ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਪੜਾਅ; ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਪੜਾਅ; ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ, ਦੁਨਿਆਵੀ ਮੋਹ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਪੜਾਅ; ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸ, ਪੂਰੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਪੜਾਅ। ਹਰ ਪੜਾਅ ਦਾ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਜੋ ਧਰਮੀ ਆਚਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਲ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਧਰੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜੋ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਮਰ, ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਪਛਾਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਸੱਚ ਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਉਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜੋ ਹਰ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

ਧਰਮ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਸੰਗਤਾ ਇਸ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਮੇਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਸਦੀਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਵਿਵਸਥਾ ਹਰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੇ ਨਿਯਮ ਰੱਟਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹਰ ਪਲ ਇਹ ਪਛਾਣਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਰੋਸ, ਤੁਲਨਾ ਜਾਂ ਫਲ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ।