शाश्वत धागो

हिन्दू दर्शनको विशाल र गहिरो भूमिमा, धर्म ब्रह्माण्ड र मानव समाज दुवैलाई थामेर राख्ने सर्वोच्च स्तम्भको रूपमा उभिएको छ। संस्कृतको 'धृ' धातुबाट उत्पन्न भएको, जसको अर्थ थाम्नू, कायम राख्नु वा समर्थन गर्नु हो, धर्म भनेको त्यो हो जसले ब्रह्माण्डको स्थिरतालाई कायम राख्छ। यो केवल नैतिक आज्ञाहरुको सँगालो मात्र होइन, बल्कि वास्तविकताकै अन्तर्निहित व्यवस्था हो। जसरी आगोको स्वभाव जल्ने हुन्छ र पानी तलतिर बग्छ, सृष्टिका प्रत्येक अस्तित्वमा एक अन्तर्निहित स्वभाव र कार्य हुन्छ जसले ब्रह्माण्डको सन्तुलनमा योगदान पुर्‍याउँछ। जब हामी आफ्ना विचार, वचन र कर्मलाई यो सार्वभौम व्यवस्थासँग पङ्क्तिबद्ध गर्छौं, तब हामी सृष्टिको दिव्य संरक्षणमा सहभागी हुन्छौं। मानवीय तहमा, धर्मले नैतिकता, सदाचार, कानुन र आध्यात्मिक उत्तरदायित्वलाई समेट्दै सत् कर्तव्यको रूपमा प्रकट हुन्छ। यसले हामीलाई सर्वोच्च सत्यअनुरूप जीवन बिताउन, परिवार, समाज र पृथ्वीप्रतिको हाम्रा पवित्र दायित्वहरूलाई सम्मान गर्न आग्रह गर्दछ। विशेष गरी, 'स्वधर्म' वा व्यक्तिगत कर्तव्यको सिद्धान्तमार्फत धर्म अत्यन्तै प्रासङ्गिक बन्छ। एक विद्यार्थीको अपेक्षा गृहस्थ, शासक वा आध्यात्मिक साधकको भन्दा भिन्न हुन्छ। निस्वार्थ आसक्ति बिना आफ्नो अद्वितीय स्वधर्मलाई पहिचान गर्नु र निष्ठापूर्वक पालना गर्नु श्रीमद्भागवद्गीताको केन्द्रीय उपदेश हो, जुन भगवान श्रीकृष्णद्वारा अर्जुनलाई प्रदाव गरिएको थियो। अन्त्यमा, धर्मको खोजी आध्यात्मिक मुक्ति वा मोक्षबाट अभিন্ন छ। सदाचार, सत्य र करुणामा आधारित जीवन बिताएर साधकले मनलाई शुद्ध पार्छ र क्रमिक रूपमा जन्म-मृत्युको अनन्त चक्र (संसार) बाट माथि उठ्छ। धर्म मार्ग र गन्तव्य दुवै हो, जसले व्यक्तिगत आत्मालाई भिन्नताको भ्रमबाट दिव्यसँगको यसको परम ऐक्यको अनुभूति गराउन मार्गदर्शक ज्योतिको रूपमा काम गर्दछ।