गणेश पंचरत्न — श्लोक १
गणेश पंचरत्नम् या स्तोत्रातील पाच श्लोकांपैकी हा पहिला श्लोक आहे; यात गणेश हा आनंददाता, विघ्नहर्ता आणि नेतृत्वहीनांचा एकमेव आधार म्हणून स्तविला आहे.
श्लोक
मी विनायकाला नमस्कार करतो, जे आनंदाने मोदक धारण करतात, जे नेहमी मोक्षाचे साधन आहेत, जे चंद्रकोर अलंकार म्हणून धारण करतात, खेळकर विश्वाचे संरक्षक — नेते नसलेल्यांचे एकमेव नेते, हत्ती राक्षसाचा संहारक, जे त्यांना नमन करणाऱ्यांचे अशुभ दूर करतात.
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र हिंदू भक्तिकाव्य परंपरेतील (स्तोत्र) असून ते बुद्धी आणि विघ्नहर्ता अशा गजमुखी देव गणेश यांना समर्पित आहे. सकाळच्या प्रार्थनेत, धार्मिक विधींच्या आरंभी आणि विशेषतः गणेश चतुर्थी उत्सवात त्याचे पठण केले जाते. हे स्तोत्र हिंदू धर्मातील विविध परंपरांमध्ये व्यापकपणे ओळखले व वापरले जाते, आणि त्याच्या कर्तृत्वाविषयी कोणताही वादग्रस्त दावा नाही. हे स्तोत्र बनवणाऱ्या पाच श्लोकांपैकी (श्लोक १–५) हा पहिला श्लोक आहे.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Adi Shankaracharya · Classical Philosopher-Saint · 8th century CE, Kaladi (Kerala)
A philosopher and monk born in Kaladi, Kerala, credited with systematizing Advaita Vedanta (non-dual philosophy) and establishing four monastic seats (mathas) across India. Alongside his commentaries on the Upanishads and Brahma Sutras, he composed numerous devotional hymns to various deities in classical Sanskrit.
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचना व छंद
हे श्लोक 'अनुष्टुभ्' या संस्कृत छंदात रचले आहे. प्रत्येक चरणात आठ अक्षरे आहेत व यमकाची सुंदर रचना आहे. 'मुदाकरात्तमोदकं' या पहिल्याच शब्दात गणपतीच्या हातातील मोदकाचे वर्णन आहे.
प्रमुख विशेषणे
या श्लोकात गणपतीची विविध विशेषणे दिली आहेत — 'सदाविमुक्तिसाधक' (नेहमी मोक्ष देणारा), 'कलाधरावतंसक' (चंद्रकलाधारी), 'अनायकैकनायक' (एकमेव नायक). ही विशेषणे गणपतीच्या लीलांचे वैशिष्ट्य दर्शवतात.
इभदैत्याचा वध
'विनाशितेभदैत्यकं' या शब्दात गणपतीने इभ नावाच्या दैत्याचा वध केल्याचा उल्लेख आहे. पुराणांनुसार हा दैत्य गजासुर किंवा इभासुर म्हणून ओळखला जातो, ज्याला गणपतीने पराभूत केले.
लोकप्रियता व उपयोग
हे श्लोक गणेशपूजेमध्ये नित्यपाठ म्हणून म्हटले जाते. गणेश चतुर्थीच्या व्रतात व विघ्नहर्त्याच्या स्तोत्रात याचा समावेश असतो. 'नमामि तं विनायकम्' या शेवटच्या ओळीत भक्त गणपतीला नमस्कार करतो.
अलंकार व शब्दसौंदर्य
श्लोकात 'विमुक्ति', 'लोकरक्षक', 'अनायकैकनायक' यांसारखे शब्दप्रयोग आहेत जे अर्थाची गहिराई वाढवतात. 'नताशुभाशुनाशकं' या शब्दात 'अशुभ' व 'नाशक' यांचा संयोग गणपतीचे दुष्टनाशक स्वरूप दर्शवतो.
Ganesh
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत