श्री गणेश चालीसा
विघ्नहर्ता गणेशाची स्तुती करणारे चाळीस श्लोकांचे स्तोत्र, जे बुद्धी, समृद्धी आणि नव्या कार्याच्या आरंभी यशासाठी म्हटले जाते.
श्लोक
मंगलाचरण (दोहा)
चालीसा वाचनापूर्वी गुरुवंदना आणि मंगलाचरण दोहा.
जय गणपती, सद्गुणांचे निवासस्थान, कवींमध्ये श्रेष्ठ व कृपाळू. विघ्नांचा नाश करणारे व मंगल करणारे, जय जय गिरिजेच्या लाडक्या पुत्रा.
श्लोक दोहा
चालीसा (४० चौपाई)
प्रभूच्या अपार महिमेचे, बळाचे आणि कृपेचे गुणगान करणाऱ्या मुख्य ४० चौपाया.
जय जय जय गणपती, गणांच्या राजा. मंगलाचे आधार व शुभ कार्ये करणारे.
श्लोक 1
जय हत्तीच्या तोंडाच्या, सुख देणाऱ्या. विश्वाच्या नायका, बुद्धीच्या निर्मात्या.
श्लोक 2
वक्र सोंडेचे, पवित्र सोंडेने सुशोभित. डोक्यावर तिलक व त्रिपुंड, मनाला मोहक.
श्लोक 3
हार मणी व मोत्यांनी राजित. सुवर्ण मुकुट डोक्यावर, डोळे विशाल.
श्लोक 4
हातात पुस्तक, कुऱ्हाड व त्रिशूळ. मोदक भोग व सुगंधित फुले.
श्लोक 5
सुंदर पिवळे वस्त्र शरीरावर साजे. पायांत पादुका, मुनींच्या मनाचे राजित.
श्लोक 6
धन्य शंकराचे पुत्र व षडाननाचे भाऊ. गौरीचा लाडका, विश्वविख्यात.
श्लोक 7
ऋद्धी व सिद्धी तुझ्या चवरा धरितात. मूषक वाहन दाराजवळ शोभतो.
श्लोक 8
म्हणतो तुझी जन्माची शुभ कथा. अत्यंत विचित्र व अत्यंत मंगलकारक.
श्लोक 9
एकेकाळी गिरिराजाची कुमारी. पुत्रासाठी भारी तप केले.
श्लोक 10
जेव्हा यज्ञ पूर्ण झाला अनुपम. तेव्हा तुम्ही आलात द्विजरूप धारण करून.
श्लोक 11
अतिथी समजून गौरी सुखी झाली. तिने तुमची बहुविध सेवा केली.
श्लोक 12
अति प्रसन्न होऊन तुम्ही वर दिला. मातेपुत्राच्या हितासाठी जो तप केला.
श्लोक 13
तुला पुत्र मिळेल बुद्धिविशाल. या काळात गर्भधारणेशिवायच.
श्लोक 14
गणनायक, गुणज्ञानाचा निधान. प्रथम पूजित रूप भगवान.
श्लोक 15
असे म्हणून अंतर्धान झाले. पाळण्यावर बालक प्रगटले.
श्लोक 16
बालक पाहून सर्व हसले. छातीत सुख सामावेना.
श्लोक 17
गोदीत घेते शिव, गोदीत उमा. आकाशातून देव फुलांचा वर्षाव करतात.
श्लोक 18
सर्व लोकांत उत्सव मोठा. मंदिरात शंख व शहनाई वाजतात.
श्लोक 19
तेव्हा ऋषींनी नामकरण केले. श्री गणेश हे शुभ नाव दिले.
श्लोक 20
शंभू व उमा खूप दान लुटतात. देव, मानव, मुनी सर्व सुख पावतात.
श्लोक 21
एके दिवशी ज्ञानी शनिदेव तेथे आले आणि बालकाचे रूप पाहून ते हर्षित झाले.
श्लोक 22
शनिदेवांनी रूप पाहून सव सुख प्ाप् कळे. डोळे फिरवताच डोके उडून आकाशात गेळे.
श्लोक 23
कैळाशावर हाहाकार माजळा. शनिदेवांच्या दृष्टीने हा नाश केळा.
श्लोक 24
तत्काळ भगवान विष्णू गरुडावर आरूढ होऊन वेगाने आले; चक्राने एका मेघगजाचे मस्तक छेदून ते परत आणले.
श्लोक 25
त्यांनी ते मस्तक बालकाच्या धडाला जोडले, त्यात प्राण फुंकले, आणि मग आनंद व्यक्त केला.
श्लोक 26
त्यांनी प्रथम त्याला ‘गणनायक’ हे नाव दिले, आणि त्याला बुद्धीचा खजिना व सर्व सद्गुणांचे मंदिर बनवले.
श्लोक 27
प्रथम पूज्य, सर्व जगात प्रसिद्ध. सर्व इच्छा पूर्ण करणारे दाता.
श्लोक 28
ब्रह्मा, विष्णू, महेश मानतात. सर्व मिळून प्रथम त्यांच्या चरणी शिर नमवतात.
श्लोक 29
विघ्नांचा नाश करणारे, मंगल देणारे. भक्तांचे सर्व संकटे हरण करणारे.
श्लोक 30
ऋद्धी-सिद्धीसह देव विराजमान आहेत. देव आणि दानव सर्व नित्य सेवा करतात.
श्लोक 31
जो कोणी हे स्तोत्र दररोज श्रद्धेने पठण करून त्यावर चिंतन करतो, त्याला ज्ञानाची परम अवस्था प्राप्त होते.
श्लोक 32
त्याला धन, धान्य आणि सर्व प्रकारचे सुख लाभते; पुत्र आणि नातवंडांचे मोठे सुखही त्याला मिळते.
श्लोक 33
विपत्ती नाहीशी होते, सव संकटे नाश पावतात. जो गणेश चाळीसा गातो.
श्लोक 34
जो दररोज उठून भक्तिभावाने याचे पठण करतो, त्याच्या सर्व इच्छांची पूर्ती होते.
श्लोक 35
भूत-पिशाच जवळ येत नाहीत. महाबळीचे नाव ऐकवळ्यावर.
श्लोक 36
जो हा पाठ करतो, त्या व्यक्तीला वर्षानुवर्षे सुख लाभत राहते.
श्लोक 37
हे कविकुलरूपी कमळांना निर्मळ बुद्धी देणाऱ्या गणेशा, सर्व आनंदाचे दाते, आपला विजय असो.
श्लोक 38
जो ज्ञानी गणेशाच्या गुणांचे गान करतो, त्याला चार पुरुषार्थ (धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष) प्राप्त होतात.
श्लोक 39
या दासाला आपल्या चरणांचा आश्रय द्या; माझी संकटे दूर करा आणि मला आपली कृपा दाखवा.
श्लोक 40
समापन दोहा
प्रभूने हृदयात सदैव वास करावा अशी प्रार्थना आणि चालीसाची सांगता.
जो कोणी हे श्री गणेश चालीसा पठण करतो, त्याच्या घरात नित्य नवे आणि ताजे मंगल वास करते, आणि त्याला सर्व सुख व समृद्धी लाभते.
श्लोक दोहा 1
सहस्र मुखांचा शेषनाग आणि देवी सरस्वती आपल्या गुणांचे चिंतन करून गान करतात. हे दीनबंधो, कृपाळू प्रभो, मला भक्तीचे दान द्या.
श्लोक दोहा 2
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र हिंदू परंपरेचा भाग असून ते ‘चालीसा’ प्रकारातील आहे, म्हणजे एका विशिष्ट देवतेला समर्पित चाळीस श्लोकांची रचना. त्याच्या कर्तृत्वाबाबत मतभेद आहेत: स्तोत्राच्या समारोपाच्या श्लोकात ‘राम सुंदर प्रभु दास’ या रचयित्याचा उल्लेख आहे, तर लोकपरंपरा कधीकधी तुलसीदासांना श्रेय देते; कोणतेही एक श्रेय निश्चितपणे सिद्ध झालेले नाही. यातील श्लोक पुराणांमध्ये सांगितलेल्या त्याच गणेशकथांवर आधारित आहेत, जसे की त्याचे गजमुख आणि विघ्नहर्ता म्हणून त्याची भूमिका. भक्त गणेश चालीसा दैनंदिन किंवा गणेश चतुर्थीसारख्या विशेष प्रसंगी व्यापकपणे म्हणतात, संकटांवर मात करण्यासाठी आणि ध्येयप्राप्तीसाठी गणेशाची कृपा मिळवण्यासाठी.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Ram Sunder Prabhu Das
Ram Sunder Prabhu Das च्या आणखी रचना
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचयिता
ही गणेश चालीसा संत रामदास यांनी रचली असे मानले जाते. यात ४० चौपाई आणि २ दोहे आहेत. ही रचना मराठी भाषेत असली तरी अनेक भाषांमध्ये लोकप्रिय आहे.
जन्मकथा
या चालीसमध्ये गणेशाच्या जन्माची कथा सांगितली आहे. गौरी (पार्वती) ने पुत्रप्राप्तीसाठी तप केले. तेव्हा एक अतिथी ब्राह्मणरूपात आला आणि त्याने गर्भाशिवाय पुत्र होण्याचा वर दिला. त्यानंतर पालनेवर बालक प्रकट झाले.
शनीची दृष्टी
एकदा शनीने त्या बालकाकडे पाहिले आणि त्याचे शरीरापासून डोके उडून गेले. हा प्रसंग कैलासावर हाहाकार माजवून गेला. विष्णूने गरुडावर बसून हत्तीचे डोके आणून बालकाला जोडले.
नामकरण
ऋषींनी बालकाचे नामकरण करताना त्याला 'श्री गणेश' हे शुभ नाव दिले. गणेशाला 'प्रथम पूज्य' (प्रथम पूजनीय) असे संबोधले जाते कारण ते सर्व देवांमध्ये प्रथम पूजले जातात.
फलश्रुती
शेवटच्या काही श्लोकांमध्ये नियमित पाठ केल्याने धन, धान्य, पुत्र-पौत्र सुख आणि सर्व संकटांचा नाश होतो असे म्हटले आहे. ही चालीसा भक्तांच्या मनोरथ पूर्ण करणारी मानली जाते.
Ganesh
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
