श्री गणेश चालीसा
यो भगवान् गणेशको महिमा बताउने एक चालीस पदको प्रार्थना हो। यसलाई गणेश चालीसा भनिन्छ र यसले भक्तजनलाई सुख, शान्ति र विघ्ननाशको आशीर्वाद दिने विश्वास गरिन्छ।
श्लोक
मङ्गलाचरण (दोहा)
चालीसा पाठ गर्नुअघि गुरु वन्दना र मङ्गलाचरण दोहा।
जय होस् गणपतिको, जो सद्गुणको धाम हुन्, कविहरूको मुखमा कृपालु हुन्, विघ्नहरू हरण गर्ने र मङ्गल गर्ने, जय जय होस् गिरिजाका पुत्रको।
श्लोक दोहा
चालीसा (४० चौपाई)
भगवानको अपार महिमा र कृपाको गुणगान गर्ने प्रमुख ४० चौपाईहरू।
जय जय जय होस् गणपति गणराजको। तिनी मङ्गल धारण गर्ने र शुभ कार्य गर्ने हुन्।
श्लोक 1
जय होस् हात्तीको मुख भएका, सबैलाई सुख दिने, विश्वका विनायक र बुद्धि प्रदान गर्नेलाई।
श्लोक 2
तपाईंको वक्र सुँड र पवित्र सुँड अत्यन्तै रमणीय छ, निधारमा तिलक र त्रिपुण्डले मन मोहित गर्दछ।
श्लोक 3
मणि र मुक्ताको माला तपाईंको वक्षस्थलमा सुशोभित छ, टाउकोमा सुनको मुकुट र विशाल नेत्र छन्।
श्लोक 4
हातमा पुस्तक, कुठार र त्रिशूल छ, मोदक, भोग र सुगन्धित फूलहरू प्रिय छन्।
श्लोक 5
सुन्दर पीताम्बर वस्त्रले शोभित हुनुहुन्छ, चरणमा पादुका धारण गर्नुभएको छ जसले मुनिहरूको मनलाई प्रसन्न तुल्याउँछ।
श्लोक 6
धन्य हुनुहुन्छ शिवका पुत्र र षडाननका भाइ, गौरीका प्रिय पुत्रको रूपमा विश्वभर प्रसिद्ध हुनुहुन्छ।
श्लोक 7
ऋद्धि र सिद्धिले तपाईंको चँवर धारण गर्छन्, र मूषक (मुसा) सवारीका रूपमा ढोकामा शोभायमान छ।
श्लोक 8
म तपाईंको जन्मको शुभ कथा भन्छु, जो अत्यन्तै विचित्र र मङ्गलकारी छ।
श्लोक 9
एक समय गिरिराजकी पुत्री पार्वतीले पुत्र प्राप्तिको लागि ठूलो तप गरिन्।
श्लोक 10
जब यज्ञ पूर्णरूपमा सम्पन्न भयो, तब तपाईं द्विज (ब्राह्मण) रूप धारण गरेर आइपुग्नुभयो।
श्लोक 11
अतिथि हुनुहुन्छ भन्ने जानी गौरीले अत्यन्त आनन्दित भई विभिन्न प्रकारले तपाईंको सेवा गरिन्।
श्लोक 12
अत्यन्त प्रसन्न भएर तपाईंले उनलाई वरदान दिनुभयो, जुन तप (पुत्रको लागि) गरेकी थिइन्।
श्लोक 13
तिमीले गर्भधारण विना नै यसै समयमा विशाल बुद्धि भएको पुत्र प्राप्त गर्नेछौ।
श्लोक 14
ती पुत्र गणनायक, गुण र ज्ञानको भण्डार हुनेछन्, र पहिलो पूज्य भगवान्को रूपमा पूजित हुनेछन्।
श्लोक 15
यसो भनेर तपाईं अन्तर्धान हुनुभयो, र तुरुन्तै पालनामा एक बालक प्रकट भयो।
श्लोक 16
बालकलाई देखेर सबै मुस्कुराए, तर उनीहरूको मनमा अत्यधिक आनन्द लुकाउन सकेनन्।
श्लोक 17
शिव र उमाले बालकलाई काखमा लिए, र आकाशबाट देवताहरूले फूलहरू बर्साए।
श्लोक 18
सम्पूर्ण लोकमा ठूलो उत्सव भयो, मन्दिरमा शंख र शहनाई बज्न थाल्यो।
श्लोक 19
त्यसपछि ऋषिहरूले नामकरण गरे, र श्रीगणेश नामको शुभ नाम दिए।
श्लोक 20
शम्भु (शिव) र उमाले प्रशस्त दान दिए, देवता, मानव र मुनिहरू सबैले सुख प्राप्त गरे।
श्लोक 21
एक समय ज्ञानी शनि आए, बालकको रूप देखेर धेरै प्रसन्न भए।
श्लोक 22
शनिले रूप देखेर सबै सुख पाए, तर उनले आँखा घुमाउदा बालकको टाउको आकाशतिर उडेर गयो।
श्लोक 23
कैलाशमा हाहाकार मच्चियो, शनिको दृष्टिले यो विनाश गरेको थियो।
[Verse 24 - corrected]: कैलाशमा हाहाकार मचेो, शनिको दृष्टिले यो विनाश गर्नुभयो। (Meaning: कैलाशमा हाहाकार मचियो, शनिको दृष्टिले यो विनाश गरेको थियो।)
श्लोक 24
तुरुन्तै विष्णु गरुडमा चढेर आए, र चक्रले बालकको टाउको काटेर ल्याए।
श्लोक 25
बालकको धडमा टाउको जोडियो, प्राण प्रतिष्ठा गरेर सबैले सुख माने।
श्लोक 26
पहिलो नाम गणनायक दिइयो, र बुद्धिको भण्डार तथा सबै गुणको मन्दिर बनाइयो।
[Verse 27 - corrected]: पहिलो नाम गणनायक दिइयो, र बुद्धिको भण्डार तथा सबै गुणको मन्दिर बनाइयो।
श्लोक 27
तिनी सबै जगत्मा प्रथम पूज्यको रूपमा प्रसिद्ध छन्, र सबै मनोरथ पूरा गर्ने दाता हुन्।
श्लोक 28
ब्रह्मा, विष्णु र महेश सबैले उनलाई मान्छन्, र सबै मिलेर पहिले उनको चरणमा शिर झुकाउछन्।
[Verse 29 - corrected]: ब्रह्मा, विष्णु र महेश सबैले उनलाई मान्छन, र सबै मिलेर पहिले उनको चरणमा शिर झुकाउँछन्।
श्लोक 29
तिनी विघ्न विनाशक र मङ्गल दाता हुन्, भक्तहरूको सबै संकट हरण गर्ने हुन्।
[Verse 30 - corrected]: तिनी विघ्न विनाशक र मङ्गल दाता हुन्, भक्तहरूको सबै संकट हरण गर्ने हुन्।
श्लोक 30
ऋद्धि र सिद्धि सङ्ग विराजत देवा, देव र दनुज सबै नित सेवा गर्छन्।
[Verse 31 - corrected]: ऋद्धि र सिद्धि सङ्ग विराजत देवा, देव र दनुज सबै नित सेवा गर्छन्।
श्लोक 31
जो यो पाठ नित ध्यानपूर्वक गर्छ, उसलै परम पद ज्ञान प्ााप्ो हुन्।
[Verse 32 - corrected]: जो यो पाठ नित ध्ानपूवर्क गर्छ, उसलै परम पद ज्ञान प्ााप्ो हुन्।
श्लोक 32
धन, धान्य र सबै सुख, पुत्र र पौत्रको विशाल सुख प्राप्त हुन्छ।
श्लोक 33
विपत्ति कट्छ, सबै संकट नाश हुन्, जो गणेश चालीसा गाउछ।
[Verse 34 - corrected]: विपपति कटछ, सबै संक ट नाश हुन्छ, जो गणेश चालीसा गाउछ।
श्लोक 34
नित नेम उठेर पाठ गर्छे वाला सबै मनोरथ सिद्ध गर्छ।
श्लोक 35
भूत र पिशाच निक ट नहिं आउछन्, जब महाबाली नाम सुनाउद छ।
[Verse 36 - corrected]: भूत र पिशाच निक ट नहिं आउछन्, जब महाबाली नाम सुनाउद छ।
श्लोक 36
हरेक संवत्सरमा सुख हुन्छ, जो यो पाठ गर्छ।
श्लोक 37
कवि कुल (कविहरूको समूह) को कमल झैं निर्मल बुद्धि दिने, जय होस् गणपतिको, जो सबै सुखका दाता हुन्।
श्लोक 38
ज्ञानीले चार पदारथ पाउछ, जो जन गणेशको गुण गाउछ।
[Verse 39 - corrected]: ज्ञानीले चार पदारथ पाउछ, जो जन गणेशको गुण गाउछ।
श्लोक 39
आफ्नो दासलाई आफ्नो चरणको शरण दिनुहोस्, संकट हरनुहोस् र दयालु भर दिनुहोस्।
श्लोक 40
समापन दोहा
भगवान हृदयमा सधैं निवास गरून् भन्ने प्रार्थना र चालीसाको समापन दोहा।
श्रीगणेशको यो चालीसा जो कोही पाठ गर्दछ, उसको घरमा नित्य नयाँ मङ्गल बस्छ, र सबै सुख र सम्पत्ति प्राप्त हुन्छ।
श्लोक दोहा 1
सहस्र मुख भएर गुण गाउछन्, शेष र शारदा ध्ान गर्छन्। हे दीनबन्धु दयालु प्रभु, भक्तिको दान दिनुहोस्।
श्लोक दोहा 2
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
गणेश चालीसा हिन्दू धर्मको एक लोकप्रिय भक्ति रचना हो, जुन विघ्नहर्ता गणेशजीलाई समर्पित छ। यो प्रायः गणेशको पूजा, व्रत वा विशेष अवसरहरूमा गाइन्छ। यसको रचनाकार र समयको बारेमा निश्चित प्रमाण नभए पनि यसलाई परम्परागत रूपमा स्वीकार गरिएको छ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Ram Sunder Prabhu Das
Ram Sunder Prabhu Das का थप रचनाहरू
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
रचना
यो गणेश चालीसा ४० चौपाइ र २ दोहा गरी ४२ पदको संरचना हो। यसको प्रारम्भ गणपति स्तुतिबाट हुन्छ र अन्त्यमा फलश्रुति दिइएको छ।
कथा
यस चालीसामा गणेशजीको जन्मकथा वर्णन गरिएको छ – पार्वतीजीले पुत्र प्राप्तिका लागि घोर तप गरेपछि एक ब्राह्मण (विष्णु) को वरदानबाट बिना गर्भ नै बालक प्रकट भएको उल्लेख छ।
शनिको दृष्टि
एक समय शनिदेवले बालक गणेशको रूप देखेर हर्षित भई हेर्दा, उनको दृष्टि पर्नासाथ बालकको शिर उडेर आकाशमा गयो। यसले कैलाशमा हाहाकार मच्चियो।
पुनर्निर्माण
तुरुन्तै विष्णुजी गरुडमा चढी आए र आफ्नो चक्रले एउटा हात्तीको शिर काटी ल्याई बालकको धडमा जोडिदिए। त्यसपछि प्राण प्रतिष्ठा गरी गणेशलाई 'गणनायक' नाम दिइयो।
पूजा विधान
गणेशजीलाई सबै देवतामा प्रथम पूज्य मानिन्छ। यस चालीसाको नित्य पाठ गर्नाले भूत-पिशाच नजिक नआउने, सबै संकट नाश हुने र धन-धान्य, पुत्र-पौत्र सुख प्राप्त हुने विश्वास छ।
Ganesh
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
