उच्छिष्टगणपति उच्छिष्टचाण्डालिन्युपासना पञ्चाङ्ग
यो पाठ उच्छिष्टगणपति (एक तान्त्रिक गणेश रूप) को पूजा, मन्त्र, यन्त्र, कवच, सहस्रनाम आदिको संग्रह हो। यसमा नवार्ण मन्त्र र अन्य मन्त्रहरूको प्रयोग विधि दिइएको छ।
श्लोक
खण्ड: अनुक्रमणिका। अङ्ग: विषयहरू। उच्छिष्टगणपत्युपासना। १. उच्छिष्टगणपतिपटलम्। १.१ उच्छिष्टगणपतिनवार्णमन्त्रप्रयोग:। १.२ उच्छिष्टगणपतिनवार्णयन्त्रम्। १.३ रुद्रयामलतन्त्रमा विशेष प्रयोग। १.४ द्वादशाक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोग:। १.५ एकोनविंशत्यक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोग:। १.६ सप्तत्रिंशदक्षरोच्छिष्टगणेशमन्त्रप्रयोग:। १.७ रुद्रयामलमा प्रकारान्तरले एकचालीस-अक्षरको भेद। १.८ मन्त्रमहोदधिमा बत्तीस-अक्षरको मन्त्रभेद। १.९ एकतीस-अक्षरको मन्त्रभेद। २. श्रीमदुच्छिष्टगणपतिपूजापद्धति:। ३. श्रीमदुच्छिष्टगणपतिकवचम्। ४. श्रीमदुच्छिष्टगणपतिसहस्रनामस्तोत्रम्। ५. श्रीमदुच्छिष्टगणपतिस्तवराज:। श्रीमदुच्छिष्टचाण्डालिन्युपासना। उच्छिष्टचाण्डालिनीमन्त्रहरू। उच्छिष्टचाण्डालिनीचेटकम्। यो अनुक्रमणिका समाप्त भयो। श्रीगणेशाय नमः।
श्लोक 1
अब श्रीमदुच्छिष्टगणपति पञ्चरत्नको प्रारम्भ हुन्छ। खण्ड १: उच्छिष्टगणपतिपटलम्। त्यहाँ पहिले श्रीमदुच्छिष्टगणपतिपटल प्रारम्भ गरिन्छ। श्रीमहादेवले भन्नुभयो: 'हस्ति' शब्द उच्चारण गरेर, त्यसपछि 'पिशाची' शब्द, त्यसपछि देवराज (इन्द्र) लाई नेत्र र ईश स्वर सहित उच्चारण गरी, अग्निपत्नी (स्वाहा) मा अन्त्य हुने मन्त्र सबै इच्छाहरू पूरा गर्नेछ र यसको आदिमा प्रणव (ॐ) हुन्छ। कसै-कसैको मतमा प्रणवको स्थानमा 'गम्' हुन्छ।
श्लोक 2
खण्ड १.१: उच्छिष्टगणपतिनवार्णमन्त्रप्रयोग:। मन्त्र यस प्रकार छ: 'हस्ति पिशाचि लिखे स्वाहा'। यो नै नौ-अक्षरको (नवार्ण) मन्त्र हो।
श्लोक 3
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो तान्त्रिक परम्पराको एक भाग हो, विशेष गरी रुद्रयामलतन्त्रसँग सम्बन्धित मानिन्छ। उच्छिष्टगणपति उपासना प्रायः वाममार्गी तान्त्रिक अभ्यासहरूमा गरिन्छ। यसलाई विशेष अनुष्ठान र साधनाको क्रममा पढिन्छ तथा प्रयोग गरिन्छ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
उच्छिष्टगणपति को परिचय
यो श्लोक रुद्रयामल तन्त्रको एक भाग हो जसमा भगवान् शिव (महादेव) आफ्नी पत्नी पार्वतीलाई उच्छिष्टगणपतिको उपासनाको विधि सिकाउँदै छन्। उच्छिष्टगणपति भगवान् गणेशको एक विशेष तान्त्रिक रूप हुन्, जसलाई शक्ति र सिद्धिको दाता मानिन्छ।
नवार्ण मन्त्र
यस खण्डमा नौ अक्षरको मन्त्र 'हस्ति पिशाचि लिखे स्वाहा' दिइएको छ। यस मन्त्रलाई विशेष अनुष्ठानमा प्रयोग गरिन्छ र यसले सबै इच्छा पूरा गर्ने शक्ति रहेको मानिन्छ। मन्त्रको सुरुमा 'प्रणव' (ॐ) राख्ने वा 'ग' अक्षर राख्ने भन्ने दुई मत छन्।
पटलको विषयवस्तु
यस पहिलो पटल (अध्याय) मा उच्छिष्टगणपतिको मन्त्र, यन्त्र, पूजा विधि, कवच, सहस्रनाम स्तोत्र र स्तवराजको वर्णन गरिएको छ। त्यसैगरी, उच्छिष्टचाण्डालिनी नामक देवीको उपासनाको पनि उल्लेख छ।
ग्रन्थको संरचना
यो 'श्रीमदुच्छिष्टगणपति पञ्चरत्न' नामक ग्रन्थको एक भाग हो। अनुक्रमणिका अनुसार, यसमा कुल पाँच प्रमुख खण्डहरू छन्, जसमा मन्त्र, पूजा पद्धति, कवच, सहस्रनाम र स्तवराज समावेश छन्।
तान्त्रिक विशेषता
'उच्छिष्ट' शब्दले अर्पण गरिसकेको प्रसादलाई जनाउँछ। यस उपासनामा देवतालाई चढाइसकेको वस्तुलाई पवित्र मानिन्छ, जुन वाममार्गीय तान्त्रिक परम्पराको एक विशेषता हो। यस विधिलाई 'हस्तिपद' र 'पिशाची' जस्ता शब्दहरूको प्रयोग गरेर गुप्त राखिएको छ।
Ganesh
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
