श्री गणेशाची आरती (जय गणेश जय गणेश)
लोकप्रिय हिंदी गणेश आरती: त्याचे पालक, एकदंत व चार हात, त्याचे वाहन उंदीर, लाडू-नैवेद्य आणि प्रत्येक भक्तासाठी वरदान.
श्लोक
श्री गणेशाची आरती
श्लोक 1
जय गणेश जय गणेश जय गणेशा! आई पार्वती बाप महादेवा
श्लोक 2
एकदंत दयाळू चार भुजा धारी, मस्तकी तिलक लुके मूषक वाहनी
श्लोक 3
पाने फुले फळे अर्पण, लाडूचा नैवेद्य करिती संत जन सेवा
श्लोक 4
जय गणेश जय गणेश जय गणेशा! आई पार्वती बाप महादेवा
श्लोक 5
आंधळ्याला डोळे कोड्याला अंग, वांझेला पुत्र दारिद्र्यासी संपत्ती
श्लोक 6
सूरदास ओवाळितो आरती, करुणा करा गणराया, आई पार्वती बाप महादेवा
श्लोक 7
नम्रांची लाज राखा शंभू सुता गौरीनंदना, सर्व कामना पूर्ण करा जगद्वंदना
श्लोक 8
जय गणेश जय गणेश जय गणेशा, आई पार्वती बाप महादेवा
श्लोक 9
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
ही आरती व्यापक हिंदू भक्ती परंपरेचा भाग असून, तिच्या शेवटच्या श्लोकातील “सूर” या स्वाक्षरीमुळे ती १६व्या शतकातील कवी-संत सूरदास यांना लोकप्रियपणे श्रेय दिली जाते. हे श्रेय स्वाक्षरीच्या ओळीवर आणि तोंडी परंपरेवर आधारित असून कोणतेही जुने हस्तलिखित उद्धृत केलेले नाही; त्यामुळे ते पारंपरिक म्हणून समजणे उचित आहे, दस्तऐवजीकृत सत्य म्हणून नव्हे. घरी किंवा मंदिरात दैनंदिन पूजेत, विशेषतः गणेश चतुर्थीला, ती सामान्यतः गायली जाते. गणपतीचे आवाहन आरतीपेक्षा खूप जुने आहे: ऋग्वेद २.२३.१ मधील “गणानां त्वा गणपतिं” ही ओळ पारंपरिकरीत्या त्याच्यासाठी म्हटली जाते, आणि गणेश पुराण त्याच्या उपासनेला वाहिलेले आहे. आरतीच्या विधीत गायनासोबत देवतेसमोर दिवा ओवाळला जातो.
तुम्हाला माहीत आहे का?
भारतातील सर्वाधिक लोकप्रिय हिंदू भक्तिगीतांपैकी एक
गणेशाची ही 'आरती' (स्तुतीचे विधिगीत) भारतातील असंख्य घरांत व मंदिरांत, विशेषतः पूजेच्या आरंभी, दररोज गायली जाते. तिचा साधा, पुनरावृत्त होणारा ध्रुवपद प्रत्येकाला सहभागी होणे सोपे करतो.
गणेशाच्या प्रतीकात्मक वैशिष्ट्यांचे स्पष्टीकरण
दुसरा श्लोक गणेशाचा एकच दात (एकदंत), चार हात, कपाळावरील टिळा आणि त्याचे वाहन उंदीर यांचे वर्णन करतो. उंदीर हे गणेशाच्या सर्वात लहान अडथळ्यांवरही मात करण्याच्या क्षमतेचे प्रतीक आहे — तो नम्र उंदरावर स्वार होतो, हे दाखवते की त्याच्या कृपेपुढे कोणतेही आव्हान लहान नाही.
मिठाईचा नैवेद्य महत्त्वाचा
तिसरा श्लोक विड्याचे पान, फुले, फळे आणि विशेषतः 'लाडू' — गोल, गोड लाडू, जे गणेशाचे आवडते अन्न आहे — अर्पणाचा उल्लेख करतो. “संत करेन सेवा” ही ओळ दर्शवते की अर्पण हे केवळ विधी नसून भक्तिपूर्ण सेवेचे रूप आहे.
गणेशाला दिलेली चमत्कारांची श्रेये
पाचवा श्लोक विशिष्ट वरदाने सांगतो: आंधळ्यांना दृष्टी देणे, कुष्ठरोग बरा करणे, निपुत्रिक जोडप्यांना अपत्य देणे आणि गरिबांना धन देणे. हे उदाहरण दाखवते की ही आरती आध्यात्मिक आशीर्वादाबरोबरच ठोस, सांसारिक मदतीसाठीही म्हटली जाते.
सूरदासांना पारंपरिक श्रेय
सहाव्या श्लोकात स्वाक्षरीची ओळ “सूर श्याम शरण आए” आहे, ज्यात “सूर” हा आश्रयासाठी आलेला म्हणून नमूद आहे. यामुळे ही आरती १६व्या शतकातील अंध कवी-संत सूरदास यांच्याशी लोकप्रियपणे जोडली जाते. हा संबंध स्वाक्षरी व तोंडी परंपरेवर आधारित आहे, उद्धृत हस्तलिखितावर नव्हे; म्हणून तो पारंपरिक मानणे योग्य आहे, सिद्ध झालेले सत्य नव्हे.
Ganesh
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत